Het is inmiddels februari. Op een paar koude dagen in december na, mogen we alwéér niet spreken van een echte winter. Een elfstedentocht? Een herinnering uit het verleden. Niemand lijkt er meer echt in te geloven.
De dagen van januari kwamen en gingen. Het was natter dan normaal en het was warmer dan normaal. Maar wat is nog normaal? Tussen 18 en 20 januari was het door het hele land 12 tot 13 graden. De nachten waren nauwelijks kouder. Hartje winter.
Abnormaal is dat de afgelopen maand de één na warmste was sinds de metingen begonnen in 1706. En de warmste januari ooit was, heel toevallig, vorig jaar.
Smelt Noordpool
Maar de vorst heeft niet alleen zijn grip op Nederland verloren. Sinds de jaren '70 blijkt het ijsoppervlak van de Noordpool gestaag kleiner te worden, terwijl het pakijs ondertussen ook steeds dunner wordt. In 2005 ging een schokgolf over de wereld. De ijsuitbreiding was maar liefst 23 procent afgenomen. Dit absolute smeltrecord werd afgelopen jaar alweer overtroffen. En hoe. In 2007 bleek 39 procent van de Noordpool gesmolten.
Haastig passen ook de wetenschappers hun voorspellingen aan. Deze eeuw nog zou de Noordpool volledig verdwenen kunnen zijn. Toen werd het 2050. Vorig jaar nog wezen nieuwe modelstudies aan dat het al in de zomer van 2030 zover kan zijn. Afgelopen december deden onderzoekers van NASA er een schep bovenop. Door de trendlijn in satellietbeelden te extrapoleren, en rekening te houden met versnellende processen, zoals het albedo-effect, houden zij het voor mogelijk, dat al het ijs van de Noordpool gesmolten zal zijn in 2013, of zelfs 2012. De ijsbeer kan z'n borst vast natmaken.
Smelt toendra
Maar niet alleen de ijsbeer. De opwarming rond de Noordpool, waar de atmosferische temperatuurstijging veel sneller verloopt dan op lagere breedte, kan desastreuze gevolgen hebben voor de hele aarde.
Door het kleiner worden van het ijsoppervlak op de Noordpool, neemt de albedo sterk af: in het gebied wordt steeds meer zonne-energie geabsorbeerd, in plaats van naar de ruimte teruggekaatst, zoals op (besneeuwd) ijs het geval is. Door deze versterkte opwarming van het hele Arctische gebied smelten ook grote delen van de permafrost onder de Canadese en Siberische toendra: elke graad temperatuurstijging zorgt ervoor dat de permafrostzone maar liefst 100 kilometer opschuift.
In deze permafrostlaag zitten gashydraten opgeslagen. Zodra deze ontdooien kunnen er grote hoeveelheden methaan ontsnappen, die het broeikaseffect nog dramatisch kunnen versterken. Samen met het albedo-effect, is het vrijkomen van de gashydraten een van de gevreesde positieve terugkoppelingen van klimaatverandering. En het is niet enkel theorie. Wetenschappers van de Universiteit Utrecht berichtten vorige maand dat het eerder is gebeurd. Op de grens van het Paleoceen en het Eoceen, 55 miljoen jaar geleden, is het ook gebeurd. Toen waren het enorme hoeveelheden methaanhydraten, die plotseling vrijkwamen uit de diepe zeebodem, omdat het water (door intens vulkanisme) enkele graden warmer was geworden. Het gevolg was een broeikasramp, zo schrijven de onderzoekers, met massa-extincties tot gevolg.
Smelt Groenland
En Groenland. Ook de Groenlandse ijskap zal sneller opwarmen, naarmate de Noordpool kleiner wordt. Hoe deze smelt zal verlopen is moeilijk te voorspellen. Niet alleen de temperatuur is van invloed - ook het smeltwater zelf. Zodra dit tussen het ijs en het land terecht komt, zullen de gletsjers veel sneller richting de zee gaan stromen. Wetenschappers zien nu al overal op Groenland de vorming van zogeheten 'moulins': tunnels, die kolkende rivieren met smeltwater diep de ijskap in brengen. Hoe ze verder lopen, wat hun effect zal zijn? Voorlopig onbekend. Het IPCC voelt zich gebonden aan de onzekerheid en noemt Groenland nog niet in haar voorspelling voor de zeespiegelstijging. Toch ligt er genoeg ijs om deze wereldwijd maar liefst 7 meter te laten stijgen.
Een internationaal team van wetenschappers, dat smeltgegevens van Groenland sinds 1990 heeft bestudeerd, ziet de laatste jaren een grote toename. In een publicatie vorige maand trekken ze aan de noodbel: 'de Groenlandse ijskap nadert het point of no return.'
Smelt Zuidpool
Ondertussen was daar Bernice Notenboom. Deze Nederlandse trotseerde bittere kou en longontsteking in haar poging op skies de Zuidpool te bereiken. Op zaterdag 12 januari, na een tocht van anderhalve maand, bereikte ze haar doel: wereldwijde aandacht voor het klimaat op de polen.
Lang werd gedacht dat het met de Zuidpool wel mee zou vallen. Antarctica ligt zo geïsoleerd, daar zal de huidige klimaatverandering geen vat op krijgen. Sommige klimaatmodellen wezen zelfs op extra neerslag. Meer neerslag betekent meer sneeuw en dus ijsgroei.
Helaas, de praktijk logenstraft de theorie. Een groep Britse wetenschappers doet nu tien jaar onderzoek op de Zuidpool en ontdekte dat de West-Antarctische ijskap elk jaar vele tientallen miljarden tonnen ijs verliest. In de periode tot 2006 is de smeltsnelheid bovendien verdubbeld. Zou ooit al het ijs op Antarctica smelten, dan stijgt de zeespiegel wereldwijd met nog eens 60 meter.
Bron: www.hier.nu/home/
Ut Wordt Nix