Re : De hel van 63; extreem koud?

Zondag heb ik de premiere bijgewoond van "De hel van 63". Leuke film en een aanrader voor de winterliefhebber. Een leuk tijdsbeeld ook, waar de ouderen onder ons veel in zullen herkennen. Ook een paar authentieke TV-beelden waren te zien.

Waar ik al op gerekend had was de overdrijving in de extremiteit van het weer. Het is jammer dat de makers zich daar niet net iets meer in verdiept hebben. Zo hoorden we op de radio zeggen dat in de avond de wind tot kracht 8 zou toenemen en de temperatuur dalen tot -19. Na afloop van de film heb ik een medekijker geschokt met de mededeling dat dat echt uitgesloten is en dat het kwik in Leeuwarden in de ochtend bij een zwakke westenwind opliep tot -5. (Ik heb dit zelfs iets aangepast, want op de site van het KNMI lees ik: -4,1).

Een temperatuur van -19 bij een stormachtige wind is in Nederland uitgesloten (theoretisch niet, maar in de praktijk wel). De winter van 1963 vertoonde eenvoudig geen extreme temperaturen. -20 tot -21 bij windstilte is ongeveer de limit geweest voor die winter. Als het al hard woei kwam het tot temperaturen van omstreeks -10 tot minimaal -12 in de nacht, zoals in de nacht na de elfstedentocht.

In feite waren de omstandigheden de volgende dag bij de elfmerentocht nog iets zwaarder: sterkere wind, kracht 6 tot 7 in de middag, en temperaturen van -11 in de ochtend tot -8 in de middag. Die tocht is vanwege de omstandigheden sterk ingekort en leidde daardoor niet tot een dramatische afloop. Mede daardoor is die tocht niet in het collectieve geheugen blijven hangen.

De werkelijkheid van 18 januari 1963 in Friesland was deze:
-om 5 tot 6 uur in de ochtend temperaturen van -16 tot -20; het zuchtje wind van minder dan 1 m/s komt uit het westen.
-bij een zwakke westenwind liep de temperatuur snel op tot omstreeks -5, in het oosten van Friesland ongetwijfeld iets lager; om 9 uur draait de wind naar noordoost en neemt iets toe
-in de middag wordt de noordoostenwind vrij krachtig, windkracht 5 en daalt de temperatuur geleidelijk
-in de avond staat er een vrij krachtige oostenwind bij een temperatuur die van -7 verder daalt naar -11.

Wie door dit verhaal geschokt is moet de uurgegevens van Leeuwarden opzoeken bij het KNMI
Geen stormachtige wind bij zeer strenge vorst. Dat soort toestanden zijn voorbehouden aan winters met extreme kou-invallen. denk aan 1929, 1979, 1987 en 1956.

De problemen van 63 kwamen m.i. voort uit een aantal factoren:
1. Start bij buitengewoon lage temperaturen; veel valpartijen in mist en bittere kou.
2. Na een uiterst koude start werden de omstandigheden snel beter. Vermoedelijk heeft menigeen (incl KNMI de vorige dag) zich verkeken op de weersomslag die door een kleine uit Polen afkomstige storing zou worden veroorzaakt.
3. Het ijs was slecht, en kennelijk zwaar te bereiden
4. De vrij krachtige noordoostenwind maakte het rijden extra zwaar
5. Stuifsneeuw maakte rijden steeds moeilijker en tenslotte op veel plaatsen onmogelijk.

Opvallend aan de wind is, dat rijders weinig tot geen profijt hebben gehad van de noordoostenwind in de eerste fase van de tocht, doordat de noordoosten wind pas om 9 uur begon. Voor 9 uur hebben de rijders zelfs enige tijd de wind uit het westen tegen gehad. Dat stelt overigens weinig voor want meestentijds was de windsnelheid minder dan 1 m/s

In de popularisering van het verhaal wordt vaak alles (de zeer strenge vorst van de ochtend en de wind van de middag) door elkaar gegooid. De werkelijkheid is wel, dat de tocht extreem zwaar was door de combinatievan een sterke en zeer koude noordoosten wind en buitengewoon slecht ijs, met name in de laatste uren van de tocht.
Men heeft kennelijk wel op tijd ingezien dat de omstandigheden te zwaar werden en veel mensen van het ijs gehaald op het moment dat zij zelf nog niet door hadden wat er stond te gebeuren. Mogelijk is daardoor een ramp voorkomen.

Groet,
Cees

PS Misschien is ook mijn beeld iets vertekend. Ik zal de verhalen van 63 nog eens nalezen om een compleet beeld te krijgen. De gegevens van het KNMI laten in ieder geval zien dat het weer minder extreem was dan hier en daar gesuggereerd wordt.