Allereerst, Johan, laat ik zeggen: ik ben het geheel met je eens. Maar ik kan het wel begrijpen. Het weeralarm en tegenwoordig ook de waarschuwing extreem weer zijn beiden geboren uit een behoefte vanuit de politiek om grip te krijgen op het fenomeen 'weer', in het bijzonder als het weer eens grote nadelige effecten kan hebben. Er bestaat bij politici, maar ook een aanzienlijk deel van het gewone volk, wellicht ergens het idee dat waarschuwingen op een of andere manier tot beheersing van het onbeheersbare leiden.
Er zit ook een zekere mate van ironie in het gehele verschijnsel van weerswaarschuwingen. In vroegere tijden werd er minder of zelfs geheel niet gewaarschuwd door het KNMI. Belangrijker echter: waarschuwen of niet, was een beslissing die geheel bij het KNMI lag. Er zat ergens ook een bepaalde mate van willekeur in. Mede naar aanleiding van een aantal nare weersituaties in de jaren '80 en '90, met veel schade en zelfs dodelijke slachtoffers, heeft de politiek gemeend dat er structuur moest komen in die waarschuwingen. Mijns inziens is men daarin echter doorgeschoten. Het heeft de ironische situatie gecreeërd dat mensen steeds meer erop vertouwen dat zij gewaarschuwd worden door anderen bij naderend gevaar. Dat zij alleen alert hoeven te zijn als er gewaarschuwd wordt. Het weeralarm houdt zich daardoor inmiddels zelf in leven.
Vanuit meteorologisch en geschiedkundig oogpunt zijn veel verschijnselen waarvoor het KNMI tegenwoordig waarschuwt, eigenlijk geenszins extreem. Ze zijn wel allemaal ongewoon, zeker geen dagelijkse praktijk, daarom zijn waarschuwingen ervoor (om de ongewone aard van het verschijnsel te benadrukken) soms ook terecht. Maar het systeem dat ervoor in het leven is geroepen, kent een veel grotere waarde of bijzonderheid aan verschijnselen toe, dan verantwoord en zelfs noodzakelijk is. Maar het systeem werd gewenst en kwam er, ook al hadden meteorologen al vanaf het begin hun twijfels over de effectiviteit van de opzet.
Over het draagvlak onder de bevolking van het weeralarm en de waarschuwingen is ook weinig bekend. Er is inmiddels wel enig onderzoek gedaan naar de toon van de berichtgeving en het effect op de volgzaamheid. Volgzaamheid is belangrijk geworden bij de hernieuwde opzet van het alarm: hoe reageren mensen op de waarschuwingen? Nemen zij die serieus? Kunnen zij wellicht ook op hun eigen gezonde verstand afgaan? Gaan zij daardoor de waarschuwingen die wél komen, serieuzer nemen? Het resultaat is vooralsnog dat het aantal weeralarmen is gedaald. Maar daar zijn de waarschuwingen voor extreem weer voor in de plaats gekomen. Door de toevoeging van een derde waarschuwingsniveau is, in plaats van vereenvoudiging, de opzet juist ingewikkelder geworden.
In de ogen van menigeen heeft het KNMI door alle, van hoger hand opgelegde, waarschuwingssystematiek, inmiddels een behoorlijk betuttelende reputatie gekregen. Daar zijn zij zelf in de eerste plaats niet de belangrijkste veroorzaker van. Dat hebben de politici bewerkstelligd, met hun drang naar controle en grip op het verschijnsel 'weer'. Het is heel jammer dat het volk nu die benadering heeft overgenomen. Enerzijds wordt er bekritisteerd dat het KNMI te veel waarschuwt, dat het betuttelend te werk gaat, maar anderzijds wordt moord en brand geschreeuwd als er eens gekozen wordt om niét te veel te betuttelen. Dan stort de gehele politiek zich over hen heen. Dat is onverbiddelijk het gevolg van een keuze voor emotie, de behoefte om een wakend oog, en angst, angst voor het idee dat er ook dingen zijn waar je met beleidsregeltjes, crisisteamvergaderingen en controleschema's geen vat op kunt krijgen, boven ratio en gezond verstand gaan.
Afsluitend, het KNMI valt weinig te verwijten als het gaat om de uitgifte van weeralarm of waarschuwing extreem weer. Dit is het overheidsbeleid ten aanzien van waarschuwingen voor het algemene publiek, dat is ingezet onder het kabinet Kok-I. Zij voeren dit beleid uit, vrijwel altijd zonder fouten en problemen, maar veelal wel tegen wil en dank. Ik hoop daarom al jaren op een politicus of politica die de meteorologen in De Bilt durft te bevrijden van het juk dat het weeralarm heet.
Gr. Ben
Quote selectie