Wie toch al het voornemen had om minstens één keer in zijn leven het magische noorderlicht te gaan bekijken, moet deze winter zijn kans grijpen. Het wordt maandenlang een groot lichtfeest boven de poolcirkel.
Duizenden mensen komen iedere winter naar de Noorse stad Tromsø, een paar honderd kilometer boven de poolcirkel, om het noorderlicht te zien. Ze hebben er veel geld voor over om misschien wel het mooiste natuurfenomeen op aarde te aanschouwen. En sinds de Nasa heeft aangekondigd dat het noorderlicht deze winter spectaculairder zal worden dan de afgelopen vijftig jaar, zullen nog veel meer mensen hun koffers aan het pakken zijn.
Wij gaan nu al in een volgepakte bus met twee gidsen richting de plek waar volgens het meteorologisch instituut het poollicht het best te zien is deze avond. We moeten naar het schiereilandje Sommarøy, krijgen we te horen, dat is een ongeveer twee uur rijden. Tijd genoeg om de ideale camera-instellingen door te nemen en allerlei wetenswaardigheden over het natuurverschijnsel tot ons te nemen.
Vroegere volkeren keken niet zo onbevangen naar het noorderlicht, laat staan dat ze het opzochten. Bij gebrek aan een wetenschappelijke verklaring van het verschijnsel interpreteerden ze het in de context van hun cultuur. En dat betekende in veel gevallen dat het mysterieuze licht weinig goeds in petto had. De Eskimo’s in Alaska haalden hun kinderen naar binnen als het poollicht te zien was, omdat ze geloofden dat het uit was op de hoofdjes van de jongsten om als bal te gebruiken.
Op de Faeröer Eilanden betekende het noorderlicht een bedreiging van de gezondheid van de kinderen. En zwangere vrouwen in IJsland keken liever niet naar het licht uit angst dat hun baby’s scheel zouden worden. Professor Asgeir Brekke van de Universiteit van Tromsø is een vooraanstaand noorderlichtonderzoeker en verzamelde de mythes rond het noorderlicht. ‘Elk volk, iedere stam had zijn eigen theorie. Eskimo’s aan de Hudson Bay in Canada zagen het als iets positiefs. Hun voorouders zochten via het noorderlicht contact met hen. Ze konden de paranormale communicatie stimuleren door naar het licht te fluiten. In veel landen, zoals Schotland, Zweden en bij de Noord-Amerikaanse indianen, werden de waaierende lichtschijnsels gezien als dansende goden of geesten van vrouwen die als vrijgezel waren gestorven. In het Noordzeegebied dacht men lange tijd dat het noorderlicht de reflectie was van grote scholen haring in zee, waardoor de naam ‘haringlicht’ ook wijdverbreid was. Maar het meest geaccepteerd was de theorie dat het noorderlicht een soort vuur was, veroorzaakt door een vulkaan onder de Noordpool.’
In de bus laten sommigen elkaar foto’s zien van eerdere noorderlichtervaringen. Het lijkt of ze lid zijn van een speciaal genootschap, waar wij na vanavond ook bij horen. Anderen plakken met hun neus tegen het raam in de hoop als eerste een glimp op te vangen van het Norðurljós, zoals het noorderlicht al door de Vikingen werd genoemd. Maar behalve een paar sterren is er nog niets te zien.
Na anderhalf uur stopt de bus, we zijn op Sommarøy. Met statieven en camera’s onder de arm lopen we een heuvel op, tegen de ijskoude wind in, ploegend door een halve meter sneeuw.
Marketing
Nu begint het grote turen. Tromsø en omgeving is volgens kenners een van de beste plekken ter wereld om het noorderlicht te zien – de gids belooft zelfs 85 tot 90 procent slaagkans – vanwege de ligging ten opzichte van de magnetische Noordpool.
Hoe het ook zij, de marketing van ‘het product’ noorderlicht is hier in elk geval prima in orde. Zelfs actrice Joanna Lumley (bekend van Absolutely Fabulous ) wordt daarbij ingezet. Zij maakte een paar jaar geleden een persoonlijke documentaire over haar reis naar het noorderlicht bij Tromsø. De excursie naar de plek waar ze op haar rug in de sneeuw lag te genieten van het poollicht is sindsdien zeer gewild.
Wij zien vanaf ons eigen heuveltje een vage wittige schim boven de bergen in het noordoosten verschijnen. Het zou ook een wolk kunnen zijn, maar dan plotseling verandert hij van vorm. De voorstelling begint.
Volgens professor Brekke ontwikkelden de eerste serieuze wetenschappelijke theorieën over het poollicht zich in de tijd van de Verlichting, begin 18de eeuw. ‘Het spectaculaire noorderlicht dat op 6 maart 1716 boven heel centraal Europa, van Londen tot de Russisch-Poolse grens, te zien was, gaf hiervoor het concrete startsein. Veel wetenschappers waren persoonlijk getuige van dit natuurspektakel.’ Eén daarvan was de Engelse astronoom Edmund Halley (1656-1742). Hij schreef onmiddellijk een verslag over zijn ervaring en begon het fenomeen te bestuderen. Zo was Halley de eerste wetenschapper die het magnetische veld van de aarde betrok bij een theorie over het ontstaan van het noorderlicht. Hij dacht dat de kern van de aarde bij de magnetische polen grote hoeveelheden stoom en giftige gassen de lucht in blies waardoor het noorderlicht ontstond.
Op meer plekken doken kenners op het noorderlichtonderzoek, waardoor de ene na de andere theorie opgang maakte, of het nu het samenspel tussen de atmosferen van de zon en de aarde was die het noorderlicht veroorzaakte (Jean-Jacques de Marain) of een elektrische reactie in de hogere atmosfeer (Benjamin Franklin).
Zonnevlekken
De Zweedse astronoom Anders Celsius kwam het dichtst in de buurt van de waarheid. Hij ontdekte het verband tussen het noorderlicht en het magnetische veld van de aarde, al besefte hij nog niet dat de activiteit op de zon een cruciale rol speelt bij het fenomeen. Dat werd pas honderdvijftig jaar later ontdekt.
Professor Brekke: ‘De Noor Kristian Birkeland lanceerde in 1896 op basis van laboratoriumexperimenten en observaties het idee dat elektrisch geladen deeltjes vanuit zonnevlekken met grote snelheid op de aarde afkomen, en door het magnetische veld worden afgebogen naar de beide polen. Door de botsing met gassen in de atmosfeer wordt dan het licht veroorzaakt. Dit was de belangrijkste doorbraak in het noorderlichtonderzoek tot dan toe en betekende het begin van het definitieve wetenschappelijke antwoord op de vraag wat het noorderlicht precies is.’
Boven de hoofden van honderd turende toeristen op een heuvel bij Tromsø vindt een wonderbaarlijk schouwspel plaats. De witte wolken transformeren in groen en waaieren uit over de hemel. In tegenstelling tot wat in veel volksverhalen wordt beweerd, maakt het licht geen knisperend geluid, maar is het doodstil. Hier en daar klinkt zachtjes ‘unbelievable’ , anderen zijn vooral druk in de weer met hun camera’s. Mensen poseren met het noorderlicht. Een trofee als bewijs van een geslaagde ‘jacht’. Het natuurverschijnsel dat velen eeuwenlang de stuipen op het lijf joeg is nu een toeristische attractie, die de hele komende winter voor het mooiste vuurwerk in 50 jaar zal zorgen. En voor nog meer volle bussen dan normaal.
Duizenden mensen komen iedere winter naar de Noorse stad Tromsø, een paar honderd kilometer boven de poolcirkel, om het noorderlicht te zien. Ze hebben er veel geld voor over om misschien wel het mooiste natuurfenomeen op aarde te aanschouwen. En sinds de Nasa heeft aangekondigd dat het noorderlicht deze winter spectaculairder zal worden dan de afgelopen vijftig jaar, zullen nog veel meer mensen hun koffers aan het pakken zijn.
Wij gaan nu al in een volgepakte bus met twee gidsen richting de plek waar volgens het meteorologisch instituut het poollicht het best te zien is deze avond. We moeten naar het schiereilandje Sommarøy, krijgen we te horen, dat is een ongeveer twee uur rijden. Tijd genoeg om de ideale camera-instellingen door te nemen en allerlei wetenswaardigheden over het natuurverschijnsel tot ons te nemen.
Vroegere volkeren keken niet zo onbevangen naar het noorderlicht, laat staan dat ze het opzochten. Bij gebrek aan een wetenschappelijke verklaring van het verschijnsel interpreteerden ze het in de context van hun cultuur. En dat betekende in veel gevallen dat het mysterieuze licht weinig goeds in petto had. De Eskimo’s in Alaska haalden hun kinderen naar binnen als het poollicht te zien was, omdat ze geloofden dat het uit was op de hoofdjes van de jongsten om als bal te gebruiken.
Op de Faeröer Eilanden betekende het noorderlicht een bedreiging van de gezondheid van de kinderen. En zwangere vrouwen in IJsland keken liever niet naar het licht uit angst dat hun baby’s scheel zouden worden. Professor Asgeir Brekke van de Universiteit van Tromsø is een vooraanstaand noorderlichtonderzoeker en verzamelde de mythes rond het noorderlicht. ‘Elk volk, iedere stam had zijn eigen theorie. Eskimo’s aan de Hudson Bay in Canada zagen het als iets positiefs. Hun voorouders zochten via het noorderlicht contact met hen. Ze konden de paranormale communicatie stimuleren door naar het licht te fluiten. In veel landen, zoals Schotland, Zweden en bij de Noord-Amerikaanse indianen, werden de waaierende lichtschijnsels gezien als dansende goden of geesten van vrouwen die als vrijgezel waren gestorven. In het Noordzeegebied dacht men lange tijd dat het noorderlicht de reflectie was van grote scholen haring in zee, waardoor de naam ‘haringlicht’ ook wijdverbreid was. Maar het meest geaccepteerd was de theorie dat het noorderlicht een soort vuur was, veroorzaakt door een vulkaan onder de Noordpool.’
In de bus laten sommigen elkaar foto’s zien van eerdere noorderlichtervaringen. Het lijkt of ze lid zijn van een speciaal genootschap, waar wij na vanavond ook bij horen. Anderen plakken met hun neus tegen het raam in de hoop als eerste een glimp op te vangen van het Norðurljós, zoals het noorderlicht al door de Vikingen werd genoemd. Maar behalve een paar sterren is er nog niets te zien.
Na anderhalf uur stopt de bus, we zijn op Sommarøy. Met statieven en camera’s onder de arm lopen we een heuvel op, tegen de ijskoude wind in, ploegend door een halve meter sneeuw.
Marketing
Nu begint het grote turen. Tromsø en omgeving is volgens kenners een van de beste plekken ter wereld om het noorderlicht te zien – de gids belooft zelfs 85 tot 90 procent slaagkans – vanwege de ligging ten opzichte van de magnetische Noordpool.
Hoe het ook zij, de marketing van ‘het product’ noorderlicht is hier in elk geval prima in orde. Zelfs actrice Joanna Lumley (bekend van Absolutely Fabulous ) wordt daarbij ingezet. Zij maakte een paar jaar geleden een persoonlijke documentaire over haar reis naar het noorderlicht bij Tromsø. De excursie naar de plek waar ze op haar rug in de sneeuw lag te genieten van het poollicht is sindsdien zeer gewild.
Wij zien vanaf ons eigen heuveltje een vage wittige schim boven de bergen in het noordoosten verschijnen. Het zou ook een wolk kunnen zijn, maar dan plotseling verandert hij van vorm. De voorstelling begint.
Volgens professor Brekke ontwikkelden de eerste serieuze wetenschappelijke theorieën over het poollicht zich in de tijd van de Verlichting, begin 18de eeuw. ‘Het spectaculaire noorderlicht dat op 6 maart 1716 boven heel centraal Europa, van Londen tot de Russisch-Poolse grens, te zien was, gaf hiervoor het concrete startsein. Veel wetenschappers waren persoonlijk getuige van dit natuurspektakel.’ Eén daarvan was de Engelse astronoom Edmund Halley (1656-1742). Hij schreef onmiddellijk een verslag over zijn ervaring en begon het fenomeen te bestuderen. Zo was Halley de eerste wetenschapper die het magnetische veld van de aarde betrok bij een theorie over het ontstaan van het noorderlicht. Hij dacht dat de kern van de aarde bij de magnetische polen grote hoeveelheden stoom en giftige gassen de lucht in blies waardoor het noorderlicht ontstond.
Op meer plekken doken kenners op het noorderlichtonderzoek, waardoor de ene na de andere theorie opgang maakte, of het nu het samenspel tussen de atmosferen van de zon en de aarde was die het noorderlicht veroorzaakte (Jean-Jacques de Marain) of een elektrische reactie in de hogere atmosfeer (Benjamin Franklin).
Zonnevlekken
De Zweedse astronoom Anders Celsius kwam het dichtst in de buurt van de waarheid. Hij ontdekte het verband tussen het noorderlicht en het magnetische veld van de aarde, al besefte hij nog niet dat de activiteit op de zon een cruciale rol speelt bij het fenomeen. Dat werd pas honderdvijftig jaar later ontdekt.
Professor Brekke: ‘De Noor Kristian Birkeland lanceerde in 1896 op basis van laboratoriumexperimenten en observaties het idee dat elektrisch geladen deeltjes vanuit zonnevlekken met grote snelheid op de aarde afkomen, en door het magnetische veld worden afgebogen naar de beide polen. Door de botsing met gassen in de atmosfeer wordt dan het licht veroorzaakt. Dit was de belangrijkste doorbraak in het noorderlichtonderzoek tot dan toe en betekende het begin van het definitieve wetenschappelijke antwoord op de vraag wat het noorderlicht precies is.’
Boven de hoofden van honderd turende toeristen op een heuvel bij Tromsø vindt een wonderbaarlijk schouwspel plaats. De witte wolken transformeren in groen en waaieren uit over de hemel. In tegenstelling tot wat in veel volksverhalen wordt beweerd, maakt het licht geen knisperend geluid, maar is het doodstil. Hier en daar klinkt zachtjes ‘unbelievable’ , anderen zijn vooral druk in de weer met hun camera’s. Mensen poseren met het noorderlicht. Een trofee als bewijs van een geslaagde ‘jacht’. Het natuurverschijnsel dat velen eeuwenlang de stuipen op het lijf joeg is nu een toeristische attractie, die de hele komende winter voor het mooiste vuurwerk in 50 jaar zal zorgen. En voor nog meer volle bussen dan normaal.
