Van wo forum: Orkaan-achtig laag in Middelandse Zee

Bericht van: Stefan (Maarssenbroek-Utrecht) , 20-09-2004 13:04 

Dit is actuele sat pic. Cycloontje in de maak?



Dit was toen.

"Orkaan" op de middelandse zee? Wat het wel een tropische cycloon of orkaan? Toen was het water slechts 16 graden.

(bron www.weer.nl)

Ook op de Middellandse Zee lijkt dit te kunnen gebeuren. Het is in het verleden al meerdere malen voorgekomen dat er systemen ontstonden, die in hun uiterlijke kenmerken op zijn minst sterk aan tropische cyclonen deden denken. Een deskundige van het Amerikaanse National Hurricane Center, die daar een onderzoekje naar heeft gedaan, stuitte op voorbeelden uit september 1947, september 1969, januari 1982, september 1983 en januari 1995. Vorig jaar september ontstond voor de Tunesische kust eveneens een verdacht systeem.

De ontwikkelingen van 1995 en vorig jaar kunnen we iets nauwkeuriger bekijken. In de winter van 1995, die in Nederland door enkele hevige kou-invallen gekenmerkt werd, stootte rond 13 januari een grote hoeveelheid koude lucht tot boven het zuidoosten van Europa door. Dat gebeurde aan de achterzijde van een lagedrukgebied dat over Griekenland en Turkije langzaam naar het oosten trok. In het koufront, dat zich die 13e januari uitstrekte van Tunesië en Libië, over de Middellandse Zee naar het zuiden van Italië en Griekenland, ontstond boven de zee tussen Italië en Albanië een golf die langzaam naar het zuiden trok en snel activeerde.

Nog geen dag later had hij zich tussen Sicilië en Griekenland tot een aparte circulatie omgevormd, met een duidelijke kern. Er omheen begonnen zich buienlijnen te groeperen. Vooral aan de noordwestkant was het systeem al dusdanig sterk ontwikkeld dat een Duits schip, dat door die zijde van het systeem voer, er een gemiddelde windsterkte van 133 kilometer per uur waarnam, een windkracht 12.

Vroeg in de ochtend van de 15e januari lag de storm net ten westen van de Griekse kust. De buienlijnen begonnen nu echt rond het centrum te draaien. In het geval van de vorming van een orkaan in de tropen zou dit betekenen dat het systeem verder zou moeten gaan activeren. Tegelijkertijd kwam de storm nu helemaal los van het koufront, waarin hij enkele dagen eerder ontstaan was.

En de ontwikkeling zette inderdaad door! Later op die 15de januari, rond vier uur ’s middags, kreeg de storm op de satellietbeelden het uiterlijk van een echte orkaan, met een duidelijk zichtbaar oog er middenin. Rondom het oog bevonden zich de klassieke lijnen van zware regen- en onweersbuien, die bij een orkaan horen. En niet de (veel lager in de atmosfeer hangende) bewolking die je rond een ‘gewoon’ lagedrukgebied zou verwachten. En toch was het een januaridag in Europa en had het zeewater onder de storm lang niet de vereiste temperatuur van 27 graden. Op het moment van het ontstaan was het water niet warmer dan ongeveer 16 graden.

Ook op de zichtbaar licht foto van datzelfde moment is het systeem met in het midden het oog te zien.

Het oog zou 30 uur lang blijven bestaan, totdat het systeem later op 16 januari begon te verzwakken. Helaas zijn geen waarnemingen bekend van de maximale windsnelheden, die optraden op het moment dat de ‘orkaan’ zijn maximale sterkte had bereikt. Nog weer een dag later, op 17 januari bereikten de resten van het systeem de Libische kust. Er waren niet meer dan een paar buien van overgebleven.

De Amerikaanse deskundige, die dit geval onderzocht heeft, durft er geen uitspraak over te doen of dit systeem nu echt een orkaan genoemd mag worden, naar analogie van de orkanen die in het Caribische Zeegebied optreden. Hoewel het er wat de satellietbeelden alle schijn van had, voldeden de andere randvoorwaarden niet. Zo was het zeewater lang niet warm genoeg om een orkaan te laten ontstaan. En ook de temperatuur in de bovenlucht was, door de uitbraak van kou uit die delen van Europa waar de winter hard had toegeslagen, veel te laag. Op 1500 meter hoogte werden waarden tussen -5 en -10 graden gemeten. Aan het aardoppervlak, direct boven zee, was het tussen 7 en 10 graden. Dergelijke temperaturen zijn in het orkaanseizoen aan de andere kant van de oceaan natuurlijk ondenkbaar.

Een andere mogelijkheid is dat het hier om een sterk polar low is gegaan. Polar lows ontstaan in erg koude lucht, die boven een relatief warm wateroppervlak terechtkomt.

Gewoonlijk hebben ze een diameter van hooguit 400-800 km; soms zijn ze zelfs nog kleiner. Zodra ze boven land terechtkomen, nemen ze snel in activiteit af. Ook sneeuwval en een vlagerige, minstens harde tot stormachtige wind maken deel uit van het profiel van polar lows. Maar in dit geval was boven de Middellandse Zee natuurlijk geen sprake van sneeuwval, maar regen. En waaide het veel harder.

De foto van 17 september 2003. Voor de kust van Tunesie ontstaat een 'verdacht' systeem.

Op het noordelijk halfrond horen polar lows tot de typische typisch winterverschijnselen; het seizoen loopt van oktober tot en met april. Het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan, en dan vooral de Barentsz Zee, de Noorse Zee en het zeegebied ten zuiden van IJsland, zijn de dichtstbijzijnde locaties waar polar lows zich vormen; polar lows die eventueel tot Nederland doordringen, komen dus daar vandaan. De vraag is natuurlijk waarom een dergelijk systeem niet ook boven de Middellandse Zee tot ontwikkeling zou kunnen komen?

Het gebied waar polar lows tot ontwikkeling komen, wordt gekenmerkt door grote temperatuurtegenstellingen. En daarvan was op het moment dat het systeem boven de Middellandse Zee ontstond zeker sprake. In het Arctische geval strijkt lucht van 20 tot 30 graden onder nul over de warme golfstroom; de watertemperatuur is plus 5, soms zelfs nog plus 10 graden. En in ons geval dus zo’n 16 graden. Daarbij was de lucht aan het aardoppervlak door het warme Middellandse Zeewater sterk opgewarmd, maar op wat grotere hoogte natuurlijk niet. Dus konden de verschillen ook in het geval van het Zuid-Europese systeem behoorlijk oplopen.

Dergelijke omstandigheden vergemakkelijken het ontstaan van de storingen. In het beginstadium ligt de bewolking van het polar low als een krul in de koude lucht. Bij een 'volwassen' polar low spelen sneeuwbuien een rol bij het in stand houden van het weersysteem, net zoals dat met de buien bij tropische cyclonen het geval is. Ze leveren, door het condenseren van grote hoeveelheden waterdamp (waarbij het water de warmte die is gebruikt bij het verdampen weer afstaat) namelijk veel latente warmte aan de atmosfeer. En die warmte kan weer worden aangewend voor het verder intensiveren van de storing.

Een polar low bracht dit jaar op 26 februari flink wat sneeuw en wind in Midden-Nederland.

Bij de storing boven de Middellandse Zee is zelfs heel veel warmte vrijgekomen, door de zware buien die zich rond het oog groepeerden. En die energie is voldoende geweest voor de spectaculaire ontwikkeling ervan. In die zin is de analogie met de tropische systemen, die ook bestaan bij gratie van de energie die door de buienvorming wordt opgewekt, eigenlijk perfect.

Op het satellietbeeld wordt dan meestal een duidelijke wervel zichtbaar, soms ook met een oog. Een oog is een onbewolkt gebied in het centrum van de depressie, zoals ook geregeld zichtbaar op satellietbeelden van tropische cyclonen. Dergelijke ogen worden ook gesignaleerd bij sterke polar lows, op noordelijke breedten. En het systeem van 15 januari 1995 beschikte ook over een duidelijk oog.

Het systeem dat vorig jaar september in de buurt van de Tunesische kust ontstond, werd eveneens geholpen door een hoeveelheid kou in de bovenlucht. Maar hierbij was het niet koud genoeg om van een polar low te kunnen spreken.

Al met al is het dus nog steeds moeilijk om een antwoord te geven op de vraag of het mogelijk is dat er op tijd van duur tropische cyclonen ontstaan, boven Europese wateren. Duidelijk is wel dat zich systemen kunnen vormen die er op zijn minst op lijken, vooral als er van kou in de bovenlucht sprake is. En krijg je met zo’n systeem te maken, dan doet het er natuurlijk weinig toe wat de ontstaansgeschiedenis ervan is. De uitwerkingen zullen dezelfde kunnen zijn als die van tropische cyclonen.  Quote selectie