Eerst en vooral. Als ik onderzoek doe/deed vroeger naar de vulkaanuitbarsting van 1257, kwam ik dit tegen.
De zoektocht naar die mysterieuze vulkaanuitbarsting
In het jaartal 1258 zou er een zware uitbarsting gebeurd moeten zijn die 8x zwaarder was dan die van de Krakatau, en 2x zwaarder dan de Tambora. Er werden zowel asdeeltjes op de Zuidpool als op de Noordpool teruggevonden, dus vermoed men dat de vulkaan zich in de tropen bevindt. U leest het goed, men weet nog niet welke vulkaan dit geproduceerd heeft, misschien heeft men de vulkaan nog niet ontdekt. De uitbarsting gebeurde in het jaar 1258, en dit valt ook op te merken in de globale temperatuur die sterk afkoelde dat jaar.
Men heeft enkele vulkanen uitgekozen die eventueel de eruptie zouden hebben veroorzaakt. El Chichon in Mexico is een mogelijke kandidaat, en in die tijdsperiode werden er twee erupties van VEI 4 en VEI 5 vastgesteld, maar dit is veel te zwak, en de asdeeltjes zijn niet dezelfde. Ook Quilotoa in Ecuador heeft misschien de eruptie veroorzaakt. Er is een uitbarsting van VEI 6 vastgesteld, maar dan wel 20 jaar later in het jaartal 1280. De Katla heeft tussen 1245 en 1262 ook meerdere erupties van VEI 4 en VEI5 geproduceerd, maar dat ligt dan weer totaal niet aan de tropen. Mogelijk andere opties zijn:
- Onbekende vulkaan of een onbekende eruptie van een al bekende vulkaan: Er zijn genoeg vulkanen in de Pacifische oceaan waarvan we hun bestaan mogelijk nog niet afweten. Ook in het Andesgebergte zijn er nog vulkanen waarvan een mogelijke eruptie rond dit jaartal nog niet kan zijn vastgesteld.
- Meerdere erupties in iedere hemisfeer: Dit lijkt onwaarschijnlijk aangezien het as op de noordpool identiek hetzelfde is als de as op de zuidpool. Maar zeg nooit nooit. Meerdere zwakkere uitbarstingen kunnen hiervoor gezorgd hebben, maar het is en blijft onwaarschijnlijk.
- Een eruptie met een verkeerde datum en/of intensiteit: Er zijn vulkanen uit Ecuador, Mexico, en Ethiopie die rond deze tijd zijn geexplodeerd maar die dit veel zwakker deden, en met een iets andere jaartal, maar een fout kan tijdens een onderzoek vlug worden gemaakt, en mogelijk is één van deze uitbarsting onderschat.
http://www.wired.com/wiredscience/2012/02/the-mysterious-missing-eruption-of-1258-a-d/
We hebben hem gevonden:
In de dertiende eeuw vond een kolossale vulkaanuitbarsting plaats die het aardse klimaat op zijn kop zette en mogelijk zelfs mede aanleiding gaf tot de kleine ijstijd. Wetenschappers stellen nu dat de Indonesische vulkaan Samalas de boosdoener was én dat deze vulkaan mogelijk ook een ‘Pompeii van het verre oosten’ creëerde dat nog ontdekt moet worden.
De vulkaanuitbarsting waar onderzoekers in het blad Proceedings of het National Academy of Sciences melding van maken, was een gebeurtenis van enorme omvang. Naar schatting bracht de vulkaan meer zwavel in de stratosfeer dan elke andere vulkaan in de afgelopen zevenduizend jaar. De invloed die de vulkaan op het klimaat had, was enorm en wereldwijd voelbaar. Hoewel de sporen van deze uitbarsting onder meer in de ijskappen onmiskenbaar aanwezig zijn, wisten we anno 2013 nog steeds niet welke vulkaan nu precies in de dertiende eeuw uitbarstte. Een nieuw onderzoek wijst de schuldige nu aan: het is de Samalas-vulkaan op Indonesië.
As en ijs
De onderzoekers baseren hun conclusie op verschillende bewijsstukken. Zo bestudeerden ze bijvoorbeeld as op Lombok en omringende eilanden. Eerst dateerden ze het as door de leeftijd van vegetatie in de aslagen vast te stellen. Vervolgens keken ze naar de verspreiding van het as om de bron ervan te kunnen achterhalen. Ook haalden ze er oude documenten bij waarin melding gemaakt wordt van een vulkaanuitbarsting die de belangrijkste stad op Lombok begroef en ergens in de dertiende eeuw plaatsvond. Eén van de belangrijkste bewijsstukken is echter het ijs. De vulkaan stootte onder meer bepaalde gassen uit en die kwamen gevangen te zitten in ijs op Groenland en Antarctica dat in die tijd ontstond. Door die sporen te vergelijken met de sporen die rondom vulkanen werden aangetroffen, kon gekeken worden welke vulkaan verantwoordelijk was voor de uitbarsting. Op basis van die – en meer – bewijsstukken stellen de onderzoekers vast dat de Samalas-vulkaan uitbarstte en dat die uitbarsting ergens tussen mei en oktober 1257 plaatsvond.
Het onderzoek is tamelijk overtuigend. Hoewel het allemaal indirect bewijs is dat naar Samalas wijst, passen de puzzelstukjes wel mooi in elkaar. Nu ook meer duidelijkheid is gekomen over de periode waarin de vulkaan uitbarstte, kunnen onderzoekers mogelijk verschillende historische mysteries oplossen. Een mooi voorbeeld daarvan is een Londens massagraf dat recent werd teruggevonden. In het graf lagen de resten van duizenden mensen begraven. Datering heeft uitgewezen dat deze mensen in 1258 om het leven kwamen. Het kan haast geen toeval zijn dat deze mensen in het jaar na de vulkaanuitbarsting stierven. “Het kan verband houden met de wereldwijde invloed die de Samalas-uitbarsting had,” zo schrijven de onderzoekers. Maar er zijn meer historische mysteries die verklaard kunnen worden met behulp van de uitbarsting van Samalas. “Zowel op lokaal als regionaal niveau moeten de sociaaleconomische en milieutechnische consequenties van deze gebeurtenis dramatisch zijn geweest. Significante delen van Lombok, Bali en het westelijke deel van Soembawa zijn waarschijnlijk generaties lang onvruchtbaar en onbewoonbaar geweest. Dat is mogelijk één van de redenen waarom de koning van Java, Kertanegara, die Bali in 1284 binnenviel op zo weinig weerstand stuitte.”
Maar het onderzoek lost niet alleen mysteries op. Het creëert ook nieuwe mysteries. De onderzoekers denken dan met name aan de geschiedkundige bronnen die ze voor hun onderzoek geraadpleegd hebben en waarin melding gemaakt wordt van een catastrofale vulkaanuitbarsting die de stad Pamatan, de hoofdstad van het koninkrijk Lombok, begroef. “We speculeren dat deze oude stad ergens op het eiland, onder vulkanisch gesteente begraven ligt. Als we het ontdekken, kan het wel eens het Pompeii van het verre oosten blijken te zijn.”
Bron: Scientias.nl
http://www.scientias.nl/we-got-m-dader-catastrofale-dertiende-eeuwse-vulkaanuitbarsting-eindelijk-gevonden/92799
http://www.wired.com/wiredscience/2013/09/samalas-in-indonesia-identified-source-of-the-1258-a-d-missing-eruption/ Engels artikel
http://www.kennislink.nl/publicaties/indonesische-vulkaan-schuldig-aan-koudegolf-van-1258
Nederlandse vertaling
http://www.pnas.org/content/early/2013/09/26/1307520110.full.pdf+html Origineel onderzoek
De link met ons klimaat
Vermoedelijk barstte de vulkaan in de zomer van 1257 uit. De voorgeschiedenis van ons klimaat was echter ook niet zo positief.
De winter van 1253-1254 was zeer streng, maar valt perfect in de Eastoncyclus. (Door de functie 1895-89*8 kom ik dit jaartal uit. 1895 is trouwens het einde van de soort van de derde cyclus. Vergelijkbaar dus met de reeks koude winters rond 1985 of 1894-1895. Eastoncyclus kan te maken hebben met de zonnecyclus (11 jaar), maar daarvoor is meer onderzoek nodig, en daar draait mijn artikel ook niet rond. Parijs kent door deze winter al een slecht wijnjaar voor de 3e keer. Gevolgd door een natte koele zomer. De nattigheid en grilligheid blijft er in de winter en lente inzitten van 1254 en later 1255. Na opnieuw periodes van wateroverlast en een slechte zomer werd de winter opnieuw relatief koud. Het bleef heel nat. De winter was zacht en zeer lang aanhoudend nat, en dan kwam de Samalasvulkaan ten uitbarsting in de zomer, want de zomer van 1257 was ook nat. De winter was normaal in Engeland en koud in het oosten van Europa, zeker op het einde. En 1258 kan gerust ook een jaar zonder zomer genoemd worden, met enorm nat weer en voortdurend aanhoudende noordenwinden. Ook in 1816 was dit het geval. Is er een verband tussen een vulkaanuitbarsting en een lagedrukgebied ten zuiden van ons tijdens de zomer mogelijk? Beide vulkaanuitbarstingen waren uit Indonesie dus geografisch is er weinig verschil, en de voorgeschiedenis was ook nat voor 1816. Nadien leek het effect wat weg te vallen, maar de zomers waren niet warm.
Bron: Duizend jaar weer wind en water in de lage landen (Deel 1) - Jan Buisman
En ook een eervollevermelding voor:
Alexandre (1987) 393-396
Matthew Paris, St. Albans
De zoektocht naar die mysterieuze vulkaanuitbarsting
In het jaartal 1258 zou er een zware uitbarsting gebeurd moeten zijn die 8x zwaarder was dan die van de Krakatau, en 2x zwaarder dan de Tambora. Er werden zowel asdeeltjes op de Zuidpool als op de Noordpool teruggevonden, dus vermoed men dat de vulkaan zich in de tropen bevindt. U leest het goed, men weet nog niet welke vulkaan dit geproduceerd heeft, misschien heeft men de vulkaan nog niet ontdekt. De uitbarsting gebeurde in het jaar 1258, en dit valt ook op te merken in de globale temperatuur die sterk afkoelde dat jaar.
Men heeft enkele vulkanen uitgekozen die eventueel de eruptie zouden hebben veroorzaakt. El Chichon in Mexico is een mogelijke kandidaat, en in die tijdsperiode werden er twee erupties van VEI 4 en VEI 5 vastgesteld, maar dit is veel te zwak, en de asdeeltjes zijn niet dezelfde. Ook Quilotoa in Ecuador heeft misschien de eruptie veroorzaakt. Er is een uitbarsting van VEI 6 vastgesteld, maar dan wel 20 jaar later in het jaartal 1280. De Katla heeft tussen 1245 en 1262 ook meerdere erupties van VEI 4 en VEI5 geproduceerd, maar dat ligt dan weer totaal niet aan de tropen. Mogelijk andere opties zijn:
- Onbekende vulkaan of een onbekende eruptie van een al bekende vulkaan: Er zijn genoeg vulkanen in de Pacifische oceaan waarvan we hun bestaan mogelijk nog niet afweten. Ook in het Andesgebergte zijn er nog vulkanen waarvan een mogelijke eruptie rond dit jaartal nog niet kan zijn vastgesteld.
- Meerdere erupties in iedere hemisfeer: Dit lijkt onwaarschijnlijk aangezien het as op de noordpool identiek hetzelfde is als de as op de zuidpool. Maar zeg nooit nooit. Meerdere zwakkere uitbarstingen kunnen hiervoor gezorgd hebben, maar het is en blijft onwaarschijnlijk.
- Een eruptie met een verkeerde datum en/of intensiteit: Er zijn vulkanen uit Ecuador, Mexico, en Ethiopie die rond deze tijd zijn geexplodeerd maar die dit veel zwakker deden, en met een iets andere jaartal, maar een fout kan tijdens een onderzoek vlug worden gemaakt, en mogelijk is één van deze uitbarsting onderschat.
http://www.wired.com/wiredscience/2012/02/the-mysterious-missing-eruption-of-1258-a-d/
We hebben hem gevonden:
In de dertiende eeuw vond een kolossale vulkaanuitbarsting plaats die het aardse klimaat op zijn kop zette en mogelijk zelfs mede aanleiding gaf tot de kleine ijstijd. Wetenschappers stellen nu dat de Indonesische vulkaan Samalas de boosdoener was én dat deze vulkaan mogelijk ook een ‘Pompeii van het verre oosten’ creëerde dat nog ontdekt moet worden.
De vulkaanuitbarsting waar onderzoekers in het blad Proceedings of het National Academy of Sciences melding van maken, was een gebeurtenis van enorme omvang. Naar schatting bracht de vulkaan meer zwavel in de stratosfeer dan elke andere vulkaan in de afgelopen zevenduizend jaar. De invloed die de vulkaan op het klimaat had, was enorm en wereldwijd voelbaar. Hoewel de sporen van deze uitbarsting onder meer in de ijskappen onmiskenbaar aanwezig zijn, wisten we anno 2013 nog steeds niet welke vulkaan nu precies in de dertiende eeuw uitbarstte. Een nieuw onderzoek wijst de schuldige nu aan: het is de Samalas-vulkaan op Indonesië.
As en ijs
De onderzoekers baseren hun conclusie op verschillende bewijsstukken. Zo bestudeerden ze bijvoorbeeld as op Lombok en omringende eilanden. Eerst dateerden ze het as door de leeftijd van vegetatie in de aslagen vast te stellen. Vervolgens keken ze naar de verspreiding van het as om de bron ervan te kunnen achterhalen. Ook haalden ze er oude documenten bij waarin melding gemaakt wordt van een vulkaanuitbarsting die de belangrijkste stad op Lombok begroef en ergens in de dertiende eeuw plaatsvond. Eén van de belangrijkste bewijsstukken is echter het ijs. De vulkaan stootte onder meer bepaalde gassen uit en die kwamen gevangen te zitten in ijs op Groenland en Antarctica dat in die tijd ontstond. Door die sporen te vergelijken met de sporen die rondom vulkanen werden aangetroffen, kon gekeken worden welke vulkaan verantwoordelijk was voor de uitbarsting. Op basis van die – en meer – bewijsstukken stellen de onderzoekers vast dat de Samalas-vulkaan uitbarstte en dat die uitbarsting ergens tussen mei en oktober 1257 plaatsvond.
Het onderzoek is tamelijk overtuigend. Hoewel het allemaal indirect bewijs is dat naar Samalas wijst, passen de puzzelstukjes wel mooi in elkaar. Nu ook meer duidelijkheid is gekomen over de periode waarin de vulkaan uitbarstte, kunnen onderzoekers mogelijk verschillende historische mysteries oplossen. Een mooi voorbeeld daarvan is een Londens massagraf dat recent werd teruggevonden. In het graf lagen de resten van duizenden mensen begraven. Datering heeft uitgewezen dat deze mensen in 1258 om het leven kwamen. Het kan haast geen toeval zijn dat deze mensen in het jaar na de vulkaanuitbarsting stierven. “Het kan verband houden met de wereldwijde invloed die de Samalas-uitbarsting had,” zo schrijven de onderzoekers. Maar er zijn meer historische mysteries die verklaard kunnen worden met behulp van de uitbarsting van Samalas. “Zowel op lokaal als regionaal niveau moeten de sociaaleconomische en milieutechnische consequenties van deze gebeurtenis dramatisch zijn geweest. Significante delen van Lombok, Bali en het westelijke deel van Soembawa zijn waarschijnlijk generaties lang onvruchtbaar en onbewoonbaar geweest. Dat is mogelijk één van de redenen waarom de koning van Java, Kertanegara, die Bali in 1284 binnenviel op zo weinig weerstand stuitte.”
Maar het onderzoek lost niet alleen mysteries op. Het creëert ook nieuwe mysteries. De onderzoekers denken dan met name aan de geschiedkundige bronnen die ze voor hun onderzoek geraadpleegd hebben en waarin melding gemaakt wordt van een catastrofale vulkaanuitbarsting die de stad Pamatan, de hoofdstad van het koninkrijk Lombok, begroef. “We speculeren dat deze oude stad ergens op het eiland, onder vulkanisch gesteente begraven ligt. Als we het ontdekken, kan het wel eens het Pompeii van het verre oosten blijken te zijn.”
Bron: Scientias.nl
http://www.scientias.nl/we-got-m-dader-catastrofale-dertiende-eeuwse-vulkaanuitbarsting-eindelijk-gevonden/92799
http://www.wired.com/wiredscience/2013/09/samalas-in-indonesia-identified-source-of-the-1258-a-d-missing-eruption/ Engels artikel
http://www.kennislink.nl/publicaties/indonesische-vulkaan-schuldig-aan-koudegolf-van-1258
Nederlandse vertaling
http://www.pnas.org/content/early/2013/09/26/1307520110.full.pdf+html Origineel onderzoek
De link met ons klimaat
Vermoedelijk barstte de vulkaan in de zomer van 1257 uit. De voorgeschiedenis van ons klimaat was echter ook niet zo positief.
De winter van 1253-1254 was zeer streng, maar valt perfect in de Eastoncyclus. (Door de functie 1895-89*8 kom ik dit jaartal uit. 1895 is trouwens het einde van de soort van de derde cyclus. Vergelijkbaar dus met de reeks koude winters rond 1985 of 1894-1895. Eastoncyclus kan te maken hebben met de zonnecyclus (11 jaar), maar daarvoor is meer onderzoek nodig, en daar draait mijn artikel ook niet rond. Parijs kent door deze winter al een slecht wijnjaar voor de 3e keer. Gevolgd door een natte koele zomer. De nattigheid en grilligheid blijft er in de winter en lente inzitten van 1254 en later 1255. Na opnieuw periodes van wateroverlast en een slechte zomer werd de winter opnieuw relatief koud. Het bleef heel nat. De winter was zacht en zeer lang aanhoudend nat, en dan kwam de Samalasvulkaan ten uitbarsting in de zomer, want de zomer van 1257 was ook nat. De winter was normaal in Engeland en koud in het oosten van Europa, zeker op het einde. En 1258 kan gerust ook een jaar zonder zomer genoemd worden, met enorm nat weer en voortdurend aanhoudende noordenwinden. Ook in 1816 was dit het geval. Is er een verband tussen een vulkaanuitbarsting en een lagedrukgebied ten zuiden van ons tijdens de zomer mogelijk? Beide vulkaanuitbarstingen waren uit Indonesie dus geografisch is er weinig verschil, en de voorgeschiedenis was ook nat voor 1816. Nadien leek het effect wat weg te vallen, maar de zomers waren niet warm.
Bron: Duizend jaar weer wind en water in de lage landen (Deel 1) - Jan Buisman
En ook een eervollevermelding voor:
Alexandre (1987) 393-396
Matthew Paris, St. Albans