MC schreef gisteren een artikel over de koude stratosfeer en de impact op ons weer.
Aflandige winden nodig voor kou
Om het in Nederland koud te krijgen, moet de wind vanuit het noordoosten of oosten waaien, vanuit Scandinavië of de koude binnenlanden van Europa. Het zijn de windrichtingen precies tegengesteld aan de winrichting die in onze omgeving gebruikelijk is. Er is dus ook een speciale drukverdeling voor nodig, een drukverdeling die ervoor zorgt dat de westelijke straalstroom (de band met hoge windsnelheden op 10 kilometer hoogte die verantwoordelijk is voor de plaats die de hoge- en lagedrukgebieden op de weerkaart innemen en het weer in onze omgeving dus in hoge mate bepaalt) zijn plek verlegt. En wel zo dat of op de oceaan in de buurt van IJsland en Groenland of boven Scandinavië een hogedrukgebied komt te liggen. De afgelopen jaren zagen we vaak de Groenlandse variant terug, af en toe kwam ook boven het poolgebied een sterk hogedrukgebied te liggen. De Scandinavische variant kwam veel minder vaak voor en was ook minder dominant.
Een hogedrukgebied bij Groenland ligt dit jaar niet voor de hand. Dat we dit weten, heeft met de poolwervel te maken. Die poolwervel is een straalstroom op nog grotere hoogte, in de stratosfeer rond de Noordpool. Door de poolnacht wordt het in die stratosfeer gedurende de winter ijzig koud. Het ene jaar is de poolwervel, die straalstroom in de stratosfeer rond het poolgebied, zo sterk dat die koude lucht netjes boven het poolgebied blijft liggen. Warme lucht, aan de buitenkant van de poolwervel, maakt dan geen kans ‘naar binnen’ te komen; de poolwervel blijft sterk.
Poolwervel viel vrijwel stil
Is de poolwervel minder sterk en lekt wel warme lucht ‘naar binnen’, dan kan een andere situatie ontstaan. Zoiets gebeurde bij voorbeeld in de afgelopen winter, toen een grote hoeveelheid warme lucht in het gebied binnen de poolwervel terechtkwam. De temperaturen in de stratosfeer liepen toen pijlsnel op en het gevolg was dat de poolwervel even later nagenoeg stil kwam te vallen.
Voor de straalstroom in onze etages van de atmosfeer, die zo belangrijk is voor het weer in onze omgeving, blijkt het gedrag van de poolwervel, die erboven zit, duidelijk van invloed. Een westelijke straalstroom, met daarboven een sterke poolwervel vanuit dezelfde richting, is bijna niet kapot te krijgen. Zit je in een winter met een stroming van dat type, dan is het behoorlijk lastig om in een koude periode terecht te komen. De winter verloopt dan zacht. En zo gaat het bij ons vaak.
Bijzonderder zijn de winters waarin in de poolwervel minder sterk is en de straalstroom eronder de kans krijgt om te meanderen. Dan ontstaat wel ruimte voor hogedrukgebieden op noordelijke posities, die de westelijke straalstroom een tijdje aan banden kunnen leggen. Koudere episodes maken dan meer kans. Zo was het ook in de winters van de afgelopen vijf jaar, waarbij de laatste met zijn zeer sterke opwarming van de stratosfeer boven het poolgebied wel een heel bijzondere was. Maar dat weet iedereen ook wel. De winter en vooral de lente verliepen erg koud.
Stratosfeer boven poolgebied superkoud
Op dit moment is de stratosfeer boven het poolgebied superkoud en de poolwervel bijzonder sterk. Zo sterk dat ook de straalstroom eronder boven de oceaan op volle toeren draait. Lagedrukgebieden volgen een erg noordelijke koers en diepen steeds ver uit, veel verder dan in de afgelopen jaren. Niet zelden daalt de druk in de kernen ervan tot dik beneden 950 hPa. Een westcirculatie, aangejaagd door dergelijk actieve depressies, is bijna niet aan banden te leggen. En dat zien we ook.
http://www.weer.nl/weer-in-het-nieuws/weernieuws/ch/d3324b787730636e8117717ae42c4e78/article/voorlopig_blijft_het_zacht.html
Hogedrukgebieden, die onder dit soort omstandigheden wel degelijk ontstaan, krijgen een zuidelijke positie; zoals altijd bij de Azoren, maar ook boven Zuid-Europa of het Alpengebied. Voor winterweer zijn dat de meest ongunstige posities denkbaar. Ze werken een aanhouden van de westelijke of zuidwestelijke wind in de hand en daarmee een voortduren van de aanvoer van zachte lucht.
Quote selectie