De bijzondere winter van 2019/2020: Frustraties...
Bericht van: Jorge (Middelburg) , 19-11-2014 08:20
Samenvatting eerste deel
Na een onbewogen herfst, een zeer zachte eerste helft van december volgde Der Hammer onder invloed van een Spitsbergen Hoog dat ruim een week op de Noorse Zee lag. Tot 27 graden vorst in het zuidoosten van het land op de 22e en de 24e maxima lokaal onder -15 C.
Zeer zachte lucht zat bij Bordeaux/Biarritz en het hoog ging tijdens en na de kerst en route naar Roemenie. Dit vooruitzicht bezorgde veel amateurs meer rillingen dan de recente, uitzonderlijke kou.
Daar pikken we de draad dan ook weer op:
"Oh-ooo...gaan we weer een typische 21e eeuwse winter krijgen? Is het weer helemaal einde verhaal! Lijkt er zomaar op als je ziet waar dit hoog naar toe gaat."
Aldus Robert uit Vlaardingen. En velen deelden zijn vrees.
"Hé, het is 27 december en als ik op mijn thermometer kijk is het nog -7 C hoor. Geniet gewoon even voor je zit te treuren."
Tsja..het nadeel voor de fanaticus van lange termijn kaarten die steeds beter werden: je kunt ze ook goed vertrouwen als de kou afgeserveerd wordt...
Goed: het hoog ging via Oslo naar Krakow en kwam daar op de 29e aan. Twee dagen later lag het op de grens van Bulgarije en Roemenie. Zonder al te krachtig oceaan geweld (zachte winter oostelijk Noord Amerika tot dat moment...) en nu een noordelijke, zwakke straalstroom niet meteen krachtige dooi.
Om het hoog heen was koudere lucht heel Frankrijk ingestroomd (Toulouse noteerde 3 ijsdagen). In Nederland tot en met de 30e lichte en in de nacht matige vorst met de laagste waarden in het zuidoosten en de hoogste in het noordwesten.
Op de 31e dan toch dooi op Vlieland en daar een dooierige en mistige oud en nieuw bij kwik enkele graden boven nul.
Een dag later lag de vorstgrens midden over het land. Vlieland en Den Helder melden +4 C bij een zwakke tot matige zuidwesten wind, Ell meldt -3, Kleine Brogel en Maastricht zelfs nog -4 C. Maar anaf dit moment gaat ook daar de temperatuur, met een tiende per tien minuten omhoog...
Luxemburg zit dan nog op -5. Midden Europa zit daar nog een fractie onder.
Op 2 januari wordt in de middag de vorst ook uit Zuid Limburg gewipt.
"+0,0 C om 14.40 in Nijswiller. Maar we zitten nog niet op de helft van de winter, dus wie weet! Wel 133 Hellmannpunten al!"
"Niet zonder slag of stoot, maar wel weinig spectaculair deze dooi-inval." aldus Waldo uit Arnhem.
Weeramateur Hans (Voorhout) "Ik weet dat we niet mogen klagen, maar het gedrup doet pijn aan mijn oren. Ik neem aan dat ik niet de enige ben?"
Dat niet, maar heel Nederland zat een beetje bij te komen van shock die deze winter gedurende twee weken had veroorzaakt. Op de eerste werkdag na de kerstvakantie ging het alleen maar daarover. En natuurlijk: of het broeikaseffect nu toch een fabeltje was....Zucht.
Veel exotische planten legden in deze winter het loodje, maar dramatischer toch de 92 dodelijke slachtoffers in Nederland, België en Luxemburg. Sommige mensen hadden niet meer dan wat karton en sterke drank om zich, tevergeefs, warm te houden...
Heel pijnlijk ook de eenzame schaatser die op de Grote Wielen werd gevonden. Hij was nog uit het wak gekropen maar kon zijn auto niet meer bereiken. Het gevaar als je op onbetrouwbaar ijs alleen op pad gaat...
Zoals veel winters in de 21e eeuw dus inderdaad de bekende nachtkaars die dooft...Maar was dat in januari 1985 niet precies zo gegaan?? Hmm...
Een korte tussenbalans.
Europa:
Kuusamo bleek met -51,7 C als enige officiele station onder de -50 te zijn gekomen. Met een gemiddelde -44,0 C was Sodankyla van 16 tot en met 25 december het koudste station op het noordelijk halfrond, nog net drie tiende lager dan Alert (noord Canada).
Suwalki en Bialystock in Polen noteerden op de 20e beiden -36 C. Het maximum die dag -21 C.
Ook Minsk en Moskou zaten rond die waarden en niet, zoals wellicht verwacht, nog lager.
In Duitsland wat minder koud dan bij ons door teveel bewolking en meer wind en Oostzee invloeden. Toch kwam Bremen op de "schreckliche" 24e niet hoger dan -14,7 en Osnabrueck op -15,2. De laagste waarde beneden de 2000 m werd te Munster waargenomen: -25,5 C (22 december).
Maar in Munchen maar 5 ijsdagen, Wenen slechts 3. Hier was van bijzonder winterweer geen sprake. Sterker: tot en met 24 december lag men daar op koers voor een recordwarme maand! Dat is ternauwernood voorkomen.
IJzelramp Noord Frankrijk, Luxemburg, delen van Duitsland tot aan Praag!
Over een strook, van 80 en naar het oosten toe 25 km breedte van Rouen via Luxemburg naar Praag heeft zich een ijzelramp voorgedaan, zoals die in maart '87 in Nederland.
Door het licht zwabberen van de depressie, tezamen met intense neerslag op de 18e en 19e bleef het daar vooral regenen ook bij temperaturen tot zelfs -5 C. Koude lucht won aan de grond meer terrein. Een sonde bij Virton wees uit dat de koude luchtlaag aan de grond maar 250 m dik was!
Vooral naaldbomen moesten het zwaar ontgelden. Op de naalden bouwden zich soms 3-4 cm dikke lagen ijs op. Zeker met de sterke wind achter de depressie om was een ravage niet te vermijden. Door het tijdig waarschuwen in alle landen zijn dodelijke ongelukken hier voorkomen. De schade aan gebouwen, bedrijven en zelfs infrastructuur (elektricteitsdraden!)beloopt in de tientallen en mogelijk honderden miljoenen!
De Lichtstad bleef net buiten deze zone. Was Parijs getroffen dan was dit een regelrechte financiële ramp voor Frankrijk geworden.
Zuid hiervan begon de winter pas toen het hoog zich zuidelijk verplaatste. Uiteindelijk kwam heel Frankrijk, Noord Italië en de Balkan in de vrieskou, maar meer dan matige vorst werd nergens waargenomen.
Nederland en België?
Dat bespreken we aan het eind van deel drie van deze winter. Het wintergetal was fors opgelopen in elk geval, zoals de Nijswillerse waarnemer al aangaf....
Het vervolg: 2020 start (wat) te zacht
Door die kou om het hoog heen over Zuid Frankrijk en aangrenzend Iberië is het in Nederland ook niet zeer zacht meer geworden begin januari 2020. Echt zachte lucht vonden we nog in Faro en Benidorm, maar daar is 16 a 17 C ook wel normaal.
De periode van 4 tot en met 15 januari werd gedomineerd door saai weer, met mist en motregen. Alleen op de 12e winterse buien achter een depressie in het noorden (zuidwesten zonnig en vrij zacht!). Het kwik zat meest tussen 1 en 8 C. In de Ardennen werd hier en daar nipt een vorstdag genoteerd.
13 januari: weer kouder? En voor hoelang?
Op de 13e gaven de eerste modellen een toch verrassende wending aan. Een Groenland Hoog dat niet tot wasdom kwam zou zich terugtrekken. Aan de oostflank zouden depressies naar het zuiden en zuidoosten koersen wat Scandinavië, waar het pas noord van Trondheim enigszins vroor, zou doen afkoelen. Ook Nederland zou in een noordelijke tot noordwestelijke stroming komen met vooral veel koudere bovenluchten.
Op de 16e werd noordoost van IJsland de contouren van een Polar Low (of toch een Komma?) steeds duidelijker. En zo begonnen de harten van de winterweeradepten sneller en harder te kloppen.
""Winter is back! Daar ben ik van overtuigd" aldus Seppie (bekend van het Seppie hoog, dat zelfs als ze boven het Iberisch Schiereiland liggen door de uitvinder als "kansrijk" worden betiteld...Blijft vaak een virtueel iets dus).
De modellen pikten dit Polar Low eerst niet op. Toen ze dat wel deden waren ze het oneens hoe de trekrichting zou zijn. Grofweg zou ie of boven de Ierse Zee of voor de Deense kust kunnen belanden en alles er tussenin.
De Telegraaf was er weer (te) snel bij en kopte "Winterkou keert terug met sneeuw en ijs!".
Dat was toen dus allerminst zeker, maar op de ochtend van de 17e klonk er een breed gejuich op van het weerwoordforum en weerman Jan Visser sloot zich hierbij aan in zijn weerpraatje:
"We zien een kleine depressie, waarschijnlijk een Polar Low, die de boel in Nederland flink op stelten gaat zetten in de loop van de nacht. Polar Lows zijn eigenlijk een soort poolvariant van een orkaan en dan in mini-uitvoering. Ze zijn daarbij zeer koud en kunnen, als je er in de buurt bent, extreem weer met zich meebrengen. Bijvoorbeeld veel sneeuw en veel wind, gedurende vrij korte tijd. De koers is onduidelijk. Als ie over Zeeland of West Vlaanderen naar het zuiden trekt dan heeft vooral het westen kans op veel wind en sneeuw. Trekt ie over Friesland of Groningen dan is het zuidwestelijk hiervan winterse buien, dus ook gewoon regen. Dat er veel wind komt staat wel vast, want er zijn aanwijzingen dat ie verder uit gaat diepen boven de Noordzee. Mogelijk naar 970 hPa! De kans op veel sneeuw en overlast is dus aanwezig en het zal in dat geval ook wel enkele graden gaan vriezen uiteindelijk. De lange termijn verklap ik in mijn berichten vanmiddag, ik zal dan ook de korte termijnontwikkelingen in de gaten houden!"
Uiteindelijk volgde deze depressie een bizarre koers, zoals je in een winter als deze kon verwachten. Eerst leek ie op Terschelling af te gaan, maar boog hier af naar Den Helder en ging langs de kust naar het zuidzuidwesten en uiteindelijk bij Knokke aan land.
Heel wat weeramateurs vreesden dat de kern teveel zou indraaien. Zodat zachte lucht uiteindelijk ook aan de oostkant van de kern zou komen en dat zou regen betekenen. Dat gebeurde niet. Zuid van de lijn Katwijk Roosendaal viel de neerslag eerst wel als regenbuien, bij een krachtige zuidwestenwind en + 5 C. In Utrecht, Noord Holland en de Flevopolders was een zeer scherpe begrenzing. Hier, bij windkracht 7 a 8 zware sneeuwval bij -1 a -2 C! In de noordoostelijke en oostelijke provincies merkte men niks van dit alles. Kwik ook daar wel onder nul.
In de loop van de nacht kromp de wind langs de hele kust naar zuid en later zuidoost en ging de regen snel over in sneeuw en zelfs sneeuwjacht!
Vanuit Den haag "Om 22 uur zie ik nog regendruppels tegen mijn raam, maar in het lantaarnlicht zie ik eerst kleine en dan snel heel veel grote vlokken. Mijn Davis staat op 1,0 C maar om 22.10 uur is het al -0,3. Daarbij neemt de wind sterk toe zeg! Dekvorming komt meteen op gang".
Onze Leidse waarnemer. om 22.30 uur: "Aan de noordkant van mijn huis is het -0,3 en aan de zuidkant bvan mijn huis -0,2 C. Het sneeuwt hier nu echt zwaar. Om 22.45 uur schrik ik op: de wind begint te loeien! Op mijn balkon staande zie ik de overkant van de straat uit het zicht verdwijnen! De bomen beginnen nu vervaarlijk te kraken en zwiepen heen en weer! Ik haast me naar binnen! De zware sneeuw vliegt diagonaal door de straat heen. Een van mijn thermometers begeeft het zelfs nu. De wind is nu oost en ik denk wel 9 of 10 beaufort! Ik zie mensen op straat met moeite, hun gezicht beschermend tegen de sneeuw en wind, naar binnen vluchten! Wat een spectakel weer!"
Inderdaad is deze depressie verder uitgediept en voor een Polar Low nogal groot. De kern, die op de Noordzee blijft is 95 km in doorsnee. Het neerslaggebied eromheen is nog groter. Hoek van Holland meldt om 23.15 uur een windstoot can 121 km/u en een tien minuten gemiddelde van 10 B! Daarbij is het zicht in de zware sneeuw in het hele westen soms minder dan 35 meter!
"Wat een geweld hier! We hadden wat verwacht, maar toch weet deze winter ons extra te verrassen met een enorme uithaal nu!" schrijft Ernest uit Maassluis.
De lijn met sneeuwdek lag rond middernacht van West Terschelling via Ede naar Vlissingen. Om 1 uur gaat de Polar Low aan land en buigt, snel opvullend af richting Charleroi.
Doordat het heftige weer pas na de spits begon en de mensen gewend zijn geraakt aan de sneeuw, valt het op de weg mee. Sneeuwdek varieert van enkele centimeters van Terschelling tot aan Brussel. De westelijke provincies zijn goed toegedekt weer met 10-15 cm sneeuw. Delft maakt melding van 19 cm en met Zestienhoven KNMI (ook 19) de topper.
Achter deze depressie om is het blijven vriezen, meest licht maar op de 18e klaart het breed uit en valt de wind in de vroege ochtend weg.
Rotterdam KNMI -7 C, De Bilt, Westdorpe en Middelburg -8 C. Herwijnen, Groot Ammers (VWK) en Berkhout -9 C maar Den Helder spande met -9,6 C de kroon: Bijna strenge vorst! De regio Koksijde bleef echter nipt boven nul steken.
En zo zitten we in een nieuwe, echt winterse periode. Veel minder extreem dan de vorige. Ook minder stabiel ogend en wat vuiler van aard...
Maar bij een iets gedraaide wind vallen er overdag in Friesland, de Wadden en de Kop van Noord Holland sneeuwbuien die 1 tot 4 cm (Workum zelfs 7 cm) achterlaten.
Maar elders lag er geen ijs en dat kan nu, zelfs met meest lichte tot matige vorst, snel aangroeien. De 20e wordt bijna overal geschaatst, behalve in de noordelijke en noordwestelijke provincies waar de aangroei achterblijft.
De 21e trekt een kanaaldepressie onderdoor met vooral sneeuw in België. In een 50 km brede strook van de Westhoek tot aan Maastricht viel 5-10 cm sneeuw. Noord ervan niks en ten zuiden ervan warmwater regen.
Bij ons nog steeds lichte vorst overdag en matige 's nachts en zo tellen we steeds meer ijsdagen deze winter. De Bilt zit 23e al op 22 ijsdagen.
Achter een lagedrukgebied om is het in Scandinavie weer flink gaan afkoelen. Lapland zit al rond -35 C. In Stockholm en Oslo zakt het kwik van -3 op de 20e naar -10 C (overdag) op de 23e.
De waarnemer in Winschoten meldt op diezelfde dag:"Dit is een gluiperige winter hier. Bijna ongemerkt is het kwik aan een daling begonnen. Vanmiddag zagen we al dat het kwik vanaf 13 uur verder begon te zakken. Van -2,7 (max) naar -4,3 om 17 uur. Het is nu 21 uur en het vriest nu 7 graden. Niet bijzonder maar in Denemarken is het al wel -11 en zover weg is het niet."
Deze koudere lucht lag in de ochtend van de 24e niet veel verder dan de lijn West Terschelling - Twente. Daarbinnen -9 a -12 C (eerste strenge vorst deze januari). Daarbuiten, ook door het sneeuwdek toch nog -4 a -7 C.
Somebody had to say it...
Frank (Doetinchem): "Ik doe het gewoon, ik zeg het woord: Elfstedentocht! Het is typisch zo'n winter, het is typisch 1986 of voor mijn part 1954. Wat kan mij het bommen. Maar ik zeg het: Elfstedentocht mensen. Het vriest dat het kraakt, het ijs is denk ik al wel 10 cm. En de modellen laten weinig verandering zien!"
Dit werd door met name Friese weercollega's niet zo vreselijk gewaardeerd.
"Och och och....zijn we vergeten dat er hier wel sneeuw op het ijs ligt? Ijs is hooguit 5- 8cm dik Frank. Niks Elfstedentocht."
Frank stond echter niet alleen, want 's-avonds zijn de eerste berichten op het Journaal. Of beter: de eerste vraag aan weerman Munneke...die daar met een duidelijk ijskaartje van Fryslan de ijsvloer (als enige) aanveegt. Dat de situatie daar maar weinig beter is dan in december "Op sommige plaatsen gaan mensen er door het ijs en de vloer kan op grote stukken niet geveegd worden. We praten over 200 km ijs. Als 50 km te dun is houdt het gewoon op. Dan helpen 150 km goed ijs niet. En zelfs dat ligt er bij lange na niet."
De dagen erna bouwt zich een zwakke kern van hogedruk op bij Schotland met en uitbouw naar Karlstad met een kerndruk van 1025 hPA.
De wind is in het zuiden matig 4B. In de nachten is het allround -7 a -8 C, overdag met wat zon -3 C. In het noorden, dichter bij het hoog en verder weg van een Genuadepressie staat er minder wind. Leeuwarden noteert van 26 tot en met 29 januari -13,5, -14,8, -15,7 en -14,1 C. Overdag is het kwik -5 C. Juist: vooral dankzij die sneeuw...
Op de 28e komen de Rayonhoofden bij elkaar. Nederland kijkt, net als in februari 2012, gespannen toe en ook de VRT is weer van de partij. Er is al aangekondigd dat nu nog GEEN besluit zal volgen, maar de ijstoestand zal wel aan de pers medegedeeld worden.
"De toestand van het ijs is op veel plaatsen slecht, maar er ligt duidelijk minder sneeuw dan in december. De dikte varieert: op grote stukken is deze nu al 15 cm maar er zijn ook veel punten waar de dikte 4 (!)-10 cm is. Op sommige plaatsen is het zelfs onverantwoord om met de hand te vegen, laat staan dat we sneeuwscooter kunnen gebruiken. Maar: we gaan wel door met de voorbereidingen zodat als het kan we er klaar voor zijn!"
En dus is er geen datum....
Op de ochtend van de 29e maakt de teleurstelling zich meester van heel schaatsminnend Nederland en Belgie. De modellen, die eerst nog gingen voor een afzwakking van de kou (maar aanhoudende vorst) laten nu vanaf 1 februari het hoog naar de Baltische Staten vertrekken. Er is een kans dat deze een uitloper tot over Denemarken blijft houden. Maar een diepe oceaandepressie krijgt nu een slagingskans van 65% Voor 2 februari gaan bijna alle opers én controls van de diverse modellen voor temperaturen ruim boven nul....ook in Friesland.
Tot slot Louis van Gaal, die weer eens een unieke kijk op de zaken heeft: "Het probleem is niet het ijs! Dat zegt men wel, maar dat is het niet. En het probleem is ook niet die sneeuw.
Kijk eens naar de ontwikkeling in het schaatsen. Je ziet om de drie jaar nieuwe, snellere schaatspakken. Je ziet ook dat we niet meer op Friese doorlopers rijden, maar op klapschaatsen. Alles is professioneel en men maakt gebruik van technologie. Van wetenschap zoals je dat gelukkig in veel sporten ziet. Want een sporter moet naar het maximale streven, naar het optimale en zich daarvoor inzetten. En dat moeten de managers in die sporten. En dat moeten ook de trainers. Dat moeten ze allemaal doen. Nederland is zo succesvol omdat dit zo goed geregeld is. Maar bij schaatsen is dat op een, belangrijk punt, niet het geval: het enige dat niet uit de 21e eeuw komt, niet eens uit de 20e, 19e, 18e en zelfs 17e is een ding: natuurijs maken we nog steeds schoon met een man die in zijn hand een sneeuwschuiver of zelfs een bezem heeft. En als het ijs dan niet dik genoeg is, dan kunnen we er ineens "niks aan doen". Dat is flauwekul. Dit is al zoveel jaren een probleem, dat je het daar niet meer op kunt steken. Je had allang iets moeten ontwikkelen omdat dit te voorkomen. Maar dat is nooit gebeurd. Die hele marathonwereld, die notabene het meest gebaat is bij een echte Elfstedentocht, is hier zelf debet aan. Door niks te doen. Schrijf dat maar op!!"
Of dat ook zo uit zal pakken? Dat lezen we morgen!
Na een onbewogen herfst, een zeer zachte eerste helft van december volgde Der Hammer onder invloed van een Spitsbergen Hoog dat ruim een week op de Noorse Zee lag. Tot 27 graden vorst in het zuidoosten van het land op de 22e en de 24e maxima lokaal onder -15 C.
Zeer zachte lucht zat bij Bordeaux/Biarritz en het hoog ging tijdens en na de kerst en route naar Roemenie. Dit vooruitzicht bezorgde veel amateurs meer rillingen dan de recente, uitzonderlijke kou.
Daar pikken we de draad dan ook weer op:
"Oh-ooo...gaan we weer een typische 21e eeuwse winter krijgen? Is het weer helemaal einde verhaal! Lijkt er zomaar op als je ziet waar dit hoog naar toe gaat."
Aldus Robert uit Vlaardingen. En velen deelden zijn vrees.
"Hé, het is 27 december en als ik op mijn thermometer kijk is het nog -7 C hoor. Geniet gewoon even voor je zit te treuren."
Tsja..het nadeel voor de fanaticus van lange termijn kaarten die steeds beter werden: je kunt ze ook goed vertrouwen als de kou afgeserveerd wordt...
Goed: het hoog ging via Oslo naar Krakow en kwam daar op de 29e aan. Twee dagen later lag het op de grens van Bulgarije en Roemenie. Zonder al te krachtig oceaan geweld (zachte winter oostelijk Noord Amerika tot dat moment...) en nu een noordelijke, zwakke straalstroom niet meteen krachtige dooi.
Om het hoog heen was koudere lucht heel Frankrijk ingestroomd (Toulouse noteerde 3 ijsdagen). In Nederland tot en met de 30e lichte en in de nacht matige vorst met de laagste waarden in het zuidoosten en de hoogste in het noordwesten.
Op de 31e dan toch dooi op Vlieland en daar een dooierige en mistige oud en nieuw bij kwik enkele graden boven nul.
Een dag later lag de vorstgrens midden over het land. Vlieland en Den Helder melden +4 C bij een zwakke tot matige zuidwesten wind, Ell meldt -3, Kleine Brogel en Maastricht zelfs nog -4 C. Maar anaf dit moment gaat ook daar de temperatuur, met een tiende per tien minuten omhoog...
Luxemburg zit dan nog op -5. Midden Europa zit daar nog een fractie onder.
Op 2 januari wordt in de middag de vorst ook uit Zuid Limburg gewipt.
"+0,0 C om 14.40 in Nijswiller. Maar we zitten nog niet op de helft van de winter, dus wie weet! Wel 133 Hellmannpunten al!"
"Niet zonder slag of stoot, maar wel weinig spectaculair deze dooi-inval." aldus Waldo uit Arnhem.
Weeramateur Hans (Voorhout) "Ik weet dat we niet mogen klagen, maar het gedrup doet pijn aan mijn oren. Ik neem aan dat ik niet de enige ben?"
Dat niet, maar heel Nederland zat een beetje bij te komen van shock die deze winter gedurende twee weken had veroorzaakt. Op de eerste werkdag na de kerstvakantie ging het alleen maar daarover. En natuurlijk: of het broeikaseffect nu toch een fabeltje was....Zucht.
Veel exotische planten legden in deze winter het loodje, maar dramatischer toch de 92 dodelijke slachtoffers in Nederland, België en Luxemburg. Sommige mensen hadden niet meer dan wat karton en sterke drank om zich, tevergeefs, warm te houden...
Heel pijnlijk ook de eenzame schaatser die op de Grote Wielen werd gevonden. Hij was nog uit het wak gekropen maar kon zijn auto niet meer bereiken. Het gevaar als je op onbetrouwbaar ijs alleen op pad gaat...
Zoals veel winters in de 21e eeuw dus inderdaad de bekende nachtkaars die dooft...Maar was dat in januari 1985 niet precies zo gegaan?? Hmm...
Een korte tussenbalans.
Europa:
Kuusamo bleek met -51,7 C als enige officiele station onder de -50 te zijn gekomen. Met een gemiddelde -44,0 C was Sodankyla van 16 tot en met 25 december het koudste station op het noordelijk halfrond, nog net drie tiende lager dan Alert (noord Canada).
Suwalki en Bialystock in Polen noteerden op de 20e beiden -36 C. Het maximum die dag -21 C.
Ook Minsk en Moskou zaten rond die waarden en niet, zoals wellicht verwacht, nog lager.
In Duitsland wat minder koud dan bij ons door teveel bewolking en meer wind en Oostzee invloeden. Toch kwam Bremen op de "schreckliche" 24e niet hoger dan -14,7 en Osnabrueck op -15,2. De laagste waarde beneden de 2000 m werd te Munster waargenomen: -25,5 C (22 december).
Maar in Munchen maar 5 ijsdagen, Wenen slechts 3. Hier was van bijzonder winterweer geen sprake. Sterker: tot en met 24 december lag men daar op koers voor een recordwarme maand! Dat is ternauwernood voorkomen.
IJzelramp Noord Frankrijk, Luxemburg, delen van Duitsland tot aan Praag!
Over een strook, van 80 en naar het oosten toe 25 km breedte van Rouen via Luxemburg naar Praag heeft zich een ijzelramp voorgedaan, zoals die in maart '87 in Nederland.
Door het licht zwabberen van de depressie, tezamen met intense neerslag op de 18e en 19e bleef het daar vooral regenen ook bij temperaturen tot zelfs -5 C. Koude lucht won aan de grond meer terrein. Een sonde bij Virton wees uit dat de koude luchtlaag aan de grond maar 250 m dik was!
Vooral naaldbomen moesten het zwaar ontgelden. Op de naalden bouwden zich soms 3-4 cm dikke lagen ijs op. Zeker met de sterke wind achter de depressie om was een ravage niet te vermijden. Door het tijdig waarschuwen in alle landen zijn dodelijke ongelukken hier voorkomen. De schade aan gebouwen, bedrijven en zelfs infrastructuur (elektricteitsdraden!)beloopt in de tientallen en mogelijk honderden miljoenen!
De Lichtstad bleef net buiten deze zone. Was Parijs getroffen dan was dit een regelrechte financiële ramp voor Frankrijk geworden.
Zuid hiervan begon de winter pas toen het hoog zich zuidelijk verplaatste. Uiteindelijk kwam heel Frankrijk, Noord Italië en de Balkan in de vrieskou, maar meer dan matige vorst werd nergens waargenomen.
Nederland en België?
Dat bespreken we aan het eind van deel drie van deze winter. Het wintergetal was fors opgelopen in elk geval, zoals de Nijswillerse waarnemer al aangaf....
Het vervolg: 2020 start (wat) te zacht
Door die kou om het hoog heen over Zuid Frankrijk en aangrenzend Iberië is het in Nederland ook niet zeer zacht meer geworden begin januari 2020. Echt zachte lucht vonden we nog in Faro en Benidorm, maar daar is 16 a 17 C ook wel normaal.
De periode van 4 tot en met 15 januari werd gedomineerd door saai weer, met mist en motregen. Alleen op de 12e winterse buien achter een depressie in het noorden (zuidwesten zonnig en vrij zacht!). Het kwik zat meest tussen 1 en 8 C. In de Ardennen werd hier en daar nipt een vorstdag genoteerd.
13 januari: weer kouder? En voor hoelang?
Op de 13e gaven de eerste modellen een toch verrassende wending aan. Een Groenland Hoog dat niet tot wasdom kwam zou zich terugtrekken. Aan de oostflank zouden depressies naar het zuiden en zuidoosten koersen wat Scandinavië, waar het pas noord van Trondheim enigszins vroor, zou doen afkoelen. Ook Nederland zou in een noordelijke tot noordwestelijke stroming komen met vooral veel koudere bovenluchten.
Op de 16e werd noordoost van IJsland de contouren van een Polar Low (of toch een Komma?) steeds duidelijker. En zo begonnen de harten van de winterweeradepten sneller en harder te kloppen.
""Winter is back! Daar ben ik van overtuigd" aldus Seppie (bekend van het Seppie hoog, dat zelfs als ze boven het Iberisch Schiereiland liggen door de uitvinder als "kansrijk" worden betiteld...Blijft vaak een virtueel iets dus).
De modellen pikten dit Polar Low eerst niet op. Toen ze dat wel deden waren ze het oneens hoe de trekrichting zou zijn. Grofweg zou ie of boven de Ierse Zee of voor de Deense kust kunnen belanden en alles er tussenin.
De Telegraaf was er weer (te) snel bij en kopte "Winterkou keert terug met sneeuw en ijs!".
Dat was toen dus allerminst zeker, maar op de ochtend van de 17e klonk er een breed gejuich op van het weerwoordforum en weerman Jan Visser sloot zich hierbij aan in zijn weerpraatje:
"We zien een kleine depressie, waarschijnlijk een Polar Low, die de boel in Nederland flink op stelten gaat zetten in de loop van de nacht. Polar Lows zijn eigenlijk een soort poolvariant van een orkaan en dan in mini-uitvoering. Ze zijn daarbij zeer koud en kunnen, als je er in de buurt bent, extreem weer met zich meebrengen. Bijvoorbeeld veel sneeuw en veel wind, gedurende vrij korte tijd. De koers is onduidelijk. Als ie over Zeeland of West Vlaanderen naar het zuiden trekt dan heeft vooral het westen kans op veel wind en sneeuw. Trekt ie over Friesland of Groningen dan is het zuidwestelijk hiervan winterse buien, dus ook gewoon regen. Dat er veel wind komt staat wel vast, want er zijn aanwijzingen dat ie verder uit gaat diepen boven de Noordzee. Mogelijk naar 970 hPa! De kans op veel sneeuw en overlast is dus aanwezig en het zal in dat geval ook wel enkele graden gaan vriezen uiteindelijk. De lange termijn verklap ik in mijn berichten vanmiddag, ik zal dan ook de korte termijnontwikkelingen in de gaten houden!"
Uiteindelijk volgde deze depressie een bizarre koers, zoals je in een winter als deze kon verwachten. Eerst leek ie op Terschelling af te gaan, maar boog hier af naar Den Helder en ging langs de kust naar het zuidzuidwesten en uiteindelijk bij Knokke aan land.
Heel wat weeramateurs vreesden dat de kern teveel zou indraaien. Zodat zachte lucht uiteindelijk ook aan de oostkant van de kern zou komen en dat zou regen betekenen. Dat gebeurde niet. Zuid van de lijn Katwijk Roosendaal viel de neerslag eerst wel als regenbuien, bij een krachtige zuidwestenwind en + 5 C. In Utrecht, Noord Holland en de Flevopolders was een zeer scherpe begrenzing. Hier, bij windkracht 7 a 8 zware sneeuwval bij -1 a -2 C! In de noordoostelijke en oostelijke provincies merkte men niks van dit alles. Kwik ook daar wel onder nul.
In de loop van de nacht kromp de wind langs de hele kust naar zuid en later zuidoost en ging de regen snel over in sneeuw en zelfs sneeuwjacht!
Vanuit Den haag "Om 22 uur zie ik nog regendruppels tegen mijn raam, maar in het lantaarnlicht zie ik eerst kleine en dan snel heel veel grote vlokken. Mijn Davis staat op 1,0 C maar om 22.10 uur is het al -0,3. Daarbij neemt de wind sterk toe zeg! Dekvorming komt meteen op gang".
Onze Leidse waarnemer. om 22.30 uur: "Aan de noordkant van mijn huis is het -0,3 en aan de zuidkant bvan mijn huis -0,2 C. Het sneeuwt hier nu echt zwaar. Om 22.45 uur schrik ik op: de wind begint te loeien! Op mijn balkon staande zie ik de overkant van de straat uit het zicht verdwijnen! De bomen beginnen nu vervaarlijk te kraken en zwiepen heen en weer! Ik haast me naar binnen! De zware sneeuw vliegt diagonaal door de straat heen. Een van mijn thermometers begeeft het zelfs nu. De wind is nu oost en ik denk wel 9 of 10 beaufort! Ik zie mensen op straat met moeite, hun gezicht beschermend tegen de sneeuw en wind, naar binnen vluchten! Wat een spectakel weer!"
Inderdaad is deze depressie verder uitgediept en voor een Polar Low nogal groot. De kern, die op de Noordzee blijft is 95 km in doorsnee. Het neerslaggebied eromheen is nog groter. Hoek van Holland meldt om 23.15 uur een windstoot can 121 km/u en een tien minuten gemiddelde van 10 B! Daarbij is het zicht in de zware sneeuw in het hele westen soms minder dan 35 meter!
"Wat een geweld hier! We hadden wat verwacht, maar toch weet deze winter ons extra te verrassen met een enorme uithaal nu!" schrijft Ernest uit Maassluis.
De lijn met sneeuwdek lag rond middernacht van West Terschelling via Ede naar Vlissingen. Om 1 uur gaat de Polar Low aan land en buigt, snel opvullend af richting Charleroi.
Doordat het heftige weer pas na de spits begon en de mensen gewend zijn geraakt aan de sneeuw, valt het op de weg mee. Sneeuwdek varieert van enkele centimeters van Terschelling tot aan Brussel. De westelijke provincies zijn goed toegedekt weer met 10-15 cm sneeuw. Delft maakt melding van 19 cm en met Zestienhoven KNMI (ook 19) de topper.
Achter deze depressie om is het blijven vriezen, meest licht maar op de 18e klaart het breed uit en valt de wind in de vroege ochtend weg.
Rotterdam KNMI -7 C, De Bilt, Westdorpe en Middelburg -8 C. Herwijnen, Groot Ammers (VWK) en Berkhout -9 C maar Den Helder spande met -9,6 C de kroon: Bijna strenge vorst! De regio Koksijde bleef echter nipt boven nul steken.
En zo zitten we in een nieuwe, echt winterse periode. Veel minder extreem dan de vorige. Ook minder stabiel ogend en wat vuiler van aard...
Maar bij een iets gedraaide wind vallen er overdag in Friesland, de Wadden en de Kop van Noord Holland sneeuwbuien die 1 tot 4 cm (Workum zelfs 7 cm) achterlaten.
Maar elders lag er geen ijs en dat kan nu, zelfs met meest lichte tot matige vorst, snel aangroeien. De 20e wordt bijna overal geschaatst, behalve in de noordelijke en noordwestelijke provincies waar de aangroei achterblijft.
De 21e trekt een kanaaldepressie onderdoor met vooral sneeuw in België. In een 50 km brede strook van de Westhoek tot aan Maastricht viel 5-10 cm sneeuw. Noord ervan niks en ten zuiden ervan warmwater regen.
Bij ons nog steeds lichte vorst overdag en matige 's nachts en zo tellen we steeds meer ijsdagen deze winter. De Bilt zit 23e al op 22 ijsdagen.
Achter een lagedrukgebied om is het in Scandinavie weer flink gaan afkoelen. Lapland zit al rond -35 C. In Stockholm en Oslo zakt het kwik van -3 op de 20e naar -10 C (overdag) op de 23e.
De waarnemer in Winschoten meldt op diezelfde dag:"Dit is een gluiperige winter hier. Bijna ongemerkt is het kwik aan een daling begonnen. Vanmiddag zagen we al dat het kwik vanaf 13 uur verder begon te zakken. Van -2,7 (max) naar -4,3 om 17 uur. Het is nu 21 uur en het vriest nu 7 graden. Niet bijzonder maar in Denemarken is het al wel -11 en zover weg is het niet."
Deze koudere lucht lag in de ochtend van de 24e niet veel verder dan de lijn West Terschelling - Twente. Daarbinnen -9 a -12 C (eerste strenge vorst deze januari). Daarbuiten, ook door het sneeuwdek toch nog -4 a -7 C.
Somebody had to say it...
Frank (Doetinchem): "Ik doe het gewoon, ik zeg het woord: Elfstedentocht! Het is typisch zo'n winter, het is typisch 1986 of voor mijn part 1954. Wat kan mij het bommen. Maar ik zeg het: Elfstedentocht mensen. Het vriest dat het kraakt, het ijs is denk ik al wel 10 cm. En de modellen laten weinig verandering zien!"
Dit werd door met name Friese weercollega's niet zo vreselijk gewaardeerd.
"Och och och....zijn we vergeten dat er hier wel sneeuw op het ijs ligt? Ijs is hooguit 5- 8cm dik Frank. Niks Elfstedentocht."
Frank stond echter niet alleen, want 's-avonds zijn de eerste berichten op het Journaal. Of beter: de eerste vraag aan weerman Munneke...die daar met een duidelijk ijskaartje van Fryslan de ijsvloer (als enige) aanveegt. Dat de situatie daar maar weinig beter is dan in december "Op sommige plaatsen gaan mensen er door het ijs en de vloer kan op grote stukken niet geveegd worden. We praten over 200 km ijs. Als 50 km te dun is houdt het gewoon op. Dan helpen 150 km goed ijs niet. En zelfs dat ligt er bij lange na niet."
De dagen erna bouwt zich een zwakke kern van hogedruk op bij Schotland met en uitbouw naar Karlstad met een kerndruk van 1025 hPA.
De wind is in het zuiden matig 4B. In de nachten is het allround -7 a -8 C, overdag met wat zon -3 C. In het noorden, dichter bij het hoog en verder weg van een Genuadepressie staat er minder wind. Leeuwarden noteert van 26 tot en met 29 januari -13,5, -14,8, -15,7 en -14,1 C. Overdag is het kwik -5 C. Juist: vooral dankzij die sneeuw...
Op de 28e komen de Rayonhoofden bij elkaar. Nederland kijkt, net als in februari 2012, gespannen toe en ook de VRT is weer van de partij. Er is al aangekondigd dat nu nog GEEN besluit zal volgen, maar de ijstoestand zal wel aan de pers medegedeeld worden.
"De toestand van het ijs is op veel plaatsen slecht, maar er ligt duidelijk minder sneeuw dan in december. De dikte varieert: op grote stukken is deze nu al 15 cm maar er zijn ook veel punten waar de dikte 4 (!)-10 cm is. Op sommige plaatsen is het zelfs onverantwoord om met de hand te vegen, laat staan dat we sneeuwscooter kunnen gebruiken. Maar: we gaan wel door met de voorbereidingen zodat als het kan we er klaar voor zijn!"
En dus is er geen datum....
Op de ochtend van de 29e maakt de teleurstelling zich meester van heel schaatsminnend Nederland en Belgie. De modellen, die eerst nog gingen voor een afzwakking van de kou (maar aanhoudende vorst) laten nu vanaf 1 februari het hoog naar de Baltische Staten vertrekken. Er is een kans dat deze een uitloper tot over Denemarken blijft houden. Maar een diepe oceaandepressie krijgt nu een slagingskans van 65% Voor 2 februari gaan bijna alle opers én controls van de diverse modellen voor temperaturen ruim boven nul....ook in Friesland.
Tot slot Louis van Gaal, die weer eens een unieke kijk op de zaken heeft: "Het probleem is niet het ijs! Dat zegt men wel, maar dat is het niet. En het probleem is ook niet die sneeuw.
Kijk eens naar de ontwikkeling in het schaatsen. Je ziet om de drie jaar nieuwe, snellere schaatspakken. Je ziet ook dat we niet meer op Friese doorlopers rijden, maar op klapschaatsen. Alles is professioneel en men maakt gebruik van technologie. Van wetenschap zoals je dat gelukkig in veel sporten ziet. Want een sporter moet naar het maximale streven, naar het optimale en zich daarvoor inzetten. En dat moeten de managers in die sporten. En dat moeten ook de trainers. Dat moeten ze allemaal doen. Nederland is zo succesvol omdat dit zo goed geregeld is. Maar bij schaatsen is dat op een, belangrijk punt, niet het geval: het enige dat niet uit de 21e eeuw komt, niet eens uit de 20e, 19e, 18e en zelfs 17e is een ding: natuurijs maken we nog steeds schoon met een man die in zijn hand een sneeuwschuiver of zelfs een bezem heeft. En als het ijs dan niet dik genoeg is, dan kunnen we er ineens "niks aan doen". Dat is flauwekul. Dit is al zoveel jaren een probleem, dat je het daar niet meer op kunt steken. Je had allang iets moeten ontwikkelen omdat dit te voorkomen. Maar dat is nooit gebeurd. Die hele marathonwereld, die notabene het meest gebaat is bij een echte Elfstedentocht, is hier zelf debet aan. Door niks te doen. Schrijf dat maar op!!"
Of dat ook zo uit zal pakken? Dat lezen we morgen!
