De winter tot nu toe
December was zeer zacht begonnen, maar kende een extreem koude periode in het tweede deel. Van begin januari tot de 16 vrij zacht, somber en saai weer. Achter een polar low op de 18e is er eerder sprake van lagedruk winterweer met meest lichte tot matige vorst. De Elfstedenroute, waar een dag na 1-2 cm ijs zo'n 4-5 cm sneeuw ligt is het koudste, maar heeft het dunste ijs.
Op de 28e januari komen de rayonhoofden bij een die geen datum noemen, maar wel doorgaan met de voorbereidingen. Er ligt 10-15 cm, maar op sommige plaatsen slechts 4 cm ijs. Dat moet aangroeien.
De volgende ochtend geven alle opers en controls aan dat het begin februari (stevig) zal gaan dooien. Er heerst ontgoocheling onder schaatsminndend Nederland en België.
We pikken de draad hier op..
Luftmassengrenze pur sang!
Tot en met de 31e januari blijven we in de de vorst met overdag lichte tot matige en in de nacht soms strenge vorst. Een verijsd sneeuwdek heeft geen geweldige uitstralingsmogelijkheden, maar toch komt Woensdrecht op de ochtend van de 30e tot -13,7 C en Nieuw Beerta een dag later tot - 12,8. Daar ligt overigens geen sneeuw, maar is wel helder en drogere lucht uit Duitsland binnengekomen.
Zoals verwacht zet een oceaandepressie een zware dooiaanval in. Op de 1 februari ligt deze al 400 km zuidwest van Ierland. Het warmte front loopt vanaf de Zuid Ierse kust via Bristol naar Parijs. Ten zuiden daarvan al snel 9- 13 C.
Maar van de Doggersbank tot aan Riga ligt een gordel met diverse luchtdrukkernen en deze versterken zich, tegen de verwachting van de modellen in! Bij Alborg wordt 1035 hPa opgetekend (en is het -20 C!).
"De wind gaat er nu echt aan trekken, de kou wordt weer onaangenaam." aldus Hans uit Diemen. Dit vertegenwoordigt het algemene beeld.
Valt er in Frankrijk even ijzel en snel regen, in de avond van de 2e meldt zuidwest Belgie droge sneeuw, bij een krachtige tot harde zuidoosten wind.
De dooi stokt even, maar de omvangrijke depressie dringt aan en trekt naar Cornwall en geeft de zachte lucht een nieuwe impuls! In de loop van die zaterdag valt er met name in het zuiden van Nederland weer veel sneeuw, die aan het eind van de dag plots overgaat in ijzel en regen. Duinkerken zit op 9 C boven nul, Groningen komt dieper in de droge kou te zitten en zit op -9 C!
We zien op stromingskaarten hoe de zachte lucht ergens boven het noorden tegen een muur aanloopt en naar het westen moet afbuigen. Gedurende dit proces wordt deze muur wel langzaam naar het noorden gedrukt.
Noord van die lijn zien we strakke aanvoer van Moskou tot aan Schotland!
"Wat een gevecht nu. Ik weet dat het overal zal dooien de komende dagen, maar als het dan toch moet dan maar zo!"
De hogedruk geeft zich dan toch gewonnen. Een kern trekt naar het gebied tussen Ijsland en Schotland, een andere kern naar Tallinn en een derde zwakkere hogedrukcel bevindt zich bij Oslo. Zo komt de weg vrij voor het warmtefront en in het zuiden later het koufront van de depressie.
In de ochtend van de derde dooit het al overal. Door de versnelde doortocht in de nacht heeft het in het noorden vooral (wat) geregend. In het en midden van de Benelux schijnt een zonnetje en is het "lauw".
Rikkie (Meerhout, bij Geel) "Het vocht druipt van de nog koude muren hier. Het is 12 graden. Gelijk zomer!"
Sneeuwmannenschilder Joachim geeft het treffend weer: Een Deense sneeuwman probeert zijn Nederlandse familielid van de verdrinkingsdood te redden. Deze steekt met slechts het bovenlijf uit zijn eigen smeltwater!
Maar is dat wel de moeite waard of zal de Deen zelf het vege lijf moeten redden??
In elk geval warmen ook de noordelijkste provincies sterk op en dooit het uiteindelijk hard met boven de Wadden de typische dooimist en +3 C. Leeuwarden meldt 7 C, Eelde en Den Helder 8 en De Bilt, Schiphol en Deelen zelfs 11 graden. Er schijnt bijna overal wat zon en de wind is gaan liggen. Kanaalbuien (achter het koufront) doen later de zuidwestelijke Benelux aan, maar veel stellen ze niet voor.
Wat niet onopgemerkt is gebleven is dat de kans op een terugkeer van de kou groter is geworden.
Jan Visser, nog diezelfde zachte ochtend:
"Als je naar buiten kijkt denk je misschien aan de lente, maar deze winter zinspeelt nu al weer op iets. De luchtdruk bij Groenland is niet alleen aan het stijgen, maar de laatste modeluitdraai laat zien dat deze onze kant op komt. De kou zit nu zo'n beetje op de lijn Schotland - Denemarken - Midden Polen. Ik zag in Goteborg vanochtend weer eens ruim -18 C had. Iets dat niemand in deze winter meer verbaast, maar toch...Denemarken zit deels nog in de matige vorst. Verwacht mag worden dat in de loop van vanavond de wind in het noorden alweer oost of zelfs noordoost kan worden. Wat er daarna gebeurt is nog onduidelijk. Morgen meer."
De weeramateurs zitten die dag vooral naar hun computerscherm te kijken en houden alle modellen strak in de gaten. Maar ook de waarnemingskaarten. In de avond valt Hamburg en vriest het er lichtjes. Rond 16 uur zitten Nieuw Beerta en Roodeschool al vlak bij nul en die nacht naar de 5 e februari toe is de vorstgrens, overigens met bewolking maar zonder neerslag, al tot de lijn Rotterdam Eindhoven gevorderd. Nog voor de middag zit heel de Benelux, alweer in de meest lichte vorst!
De sturende depressie heeft het hazenpad gekozen en is snel opvullend van Zuid Engeland de Middellandse Zee ingedoken en nu vinden we op de 5e een krachtig hoog dat van Groenland naar het zuiden is gekomen en weer aansluiting vindt met het Baltische hoog, Dit schuift op zijn beurt weer naar Oslo. Een klassieke winterse kaart ontstaat, de oceaan is voor het eerst sinds eind december op slot gegooid!
De KNMI-site, die weer eens zeer druk bezicht wordt, vat het kort samen:
De vooruitzichten van donderdag 7 februari tot en met dinsdag 12 februari: Droog en zonnig met op de Wadden kans op een sneeuwbuitje. Overdag lichte, later ook matige vorst. In de nacht ochtend matige tot strenge vorst.
De 7e komt het Elfstedenbestuur weer bij elkaar.
"De situatie is zo dat de dooi het ijs goed heeft gedaan. Alle sneeuw is voor de nieuwe vorstperiode goed gesmolten. Met de huidige weersverwachting gaan we ervan uit dat we op de 9e de Elfstedentocht kunnen aankondigen. Er zijn natuurlijk nu nog zwakke stukken. Maar eventuele sneeuw kunnen we nu overal van het ijs afvegen en blazen."
Dit kwam toch nog onverwacht. Maar niet voor onze Doetinchemse weerman Frank, die op het weerwoord forum op 19 november 2014 dit alles al perfect voorzien had!
Er heerst in Nederland een hosanna sfeer! Ook Belgie leeft mee en dat is niet zonder reden...
Op de 10e krimpt de wind bij een laagje dat tussen het hoog door piept en brengt in grote delen van de Benelux enkele cms sneeuw. Op de Wadden en de Kop van Noord Holland de dag erop weer en zo ligt er 4-15 cm.
De Elfstedentocht wordt dan toch op de 10e voor de 13e uitgeschreven.
"We gean der wer foar!" meldde de voorzitter van de Friese Efsteden aan de pers!
Jan Visser op de 11e in de ochtend:
"Dit gaat geen gezellig ritje worden. We zien op de kaarten dat er verse kou vanuit Noord Finland aan komt. Daar vriest het nu weer 35 graden.
Een koudeput met daarbij veel wind, sneeuw en ruim -20 C op de 1500 m hoogte lijkt pal op ons land af te koersen. Ik denk dat het tijdens de toch der tochten stevig zal waaien, kans op sneeuw is ietwat onzeker maar sluit ik niet uit. Maar ik zie vooral veel rijders uitvallen omdat de werkelijke temperatuur wel eens onder de -10 C zou kunnen blijven. Met die wind erbij wordt het gewoon afzien!"
Niet dat dit de toeschouwers deert, die willen wel weer eens echt heroische Tocht der Tochten. Het zal echter niet het zware weer zijn wat deze tocht berucht zal maken..
Omdat deze tocht zo spannend zwaar en bizar was een uitgebreid verslag!
De 15e Elfstedentocht van 13 februari 2020: Die vergeten we dus nooit meer!
Al in de avond van de twaalfde, als alle rijders gespannen in hun hotel zitten en de hotels, bread and breakfasts etc volgeboekt zijn, begint het bij windkracht 5 a 6 licht tot matig te sneeuwen in Dokkum en kort erop op de hele Elfstedenroute. Nu stond het kwik met -8 C al niet hoog maar tijdens deze sneeuwval gaat het nog wat verder onderuit dan Jan vreesde.
Bij de start vriest het zeer streng (Leeuwarden -16,4 C om 7 uur), de wind is ONO 6B en het sneeuwt. Het poollandschap dat zich vanuit de camera op de helicopter ontvouwt op de televisie, oogt buitengewoon grimmig. En zo willen we het ook zien. Overal stuift de sneeuw laag over het staalharde en zwarte ijs. En toch staan er veel mensen!
De marathonrijders dan. We zien de oude rot Hoogeveen, maar ook de toppers van vorig seizoen en ook dit seizoen te weten Mats Stoltenborg en, jawel, Sven Kramer!
Maar ook Bergsma en Groothuijs, een gevaarlijke sprinter natuurlijk, hebben de afgelopen jaren marathons gewonnen. Maar onder zulke omstandigheden waren het toch de "echte" beulen van het peloton die de meeste kansen werden toe bedicht.
Bob de Jong, die Noorderrondrit won omdat hij als een van de weinigen niet meer geloofde in de tocht der tochten, is in de afgelopen twee weken prima hersteld..maar kun je op je 43e winnen?
Langs de route in die ochtend wapperen veel roodwitblauwe vlaggen, natuurlijke de Friese "Flag" met de pompebledden. Maar voor het eerst zien we ook de Vlaamse Leeuw opvallend veel. Ze zijn gekomen voor Bart Swings, die deze winter in december met de kou de overstap (of uitstapje?) maakte van langebaan naar marathon en ook al succesvol was op de Veluwemeertocht.
De eerste 80 km zit de wind, tot aan Hindeloopen meest in de rug. B-garnituur dat graag zijn gezicht laat zien zorgt voor wat onrust, maar de toppers blijven tot Harlingen vooral bij elkaar. Men vreest het tweede deel en dat is terecht, spaart de krachten.
Voor de Nederlandse en Vlaamse televisies, waar 14 miljoen mensen in totaal kijken, is de spanning om te snijden. Het zal een dag worden die we nooit zullen vergeten.
Toch is het door de behoudende rijstijl de eerste paar uur saai, maar of het ooi zo ervaren is weet ik niet.
Van belang is verder dat Groothuis en Kramer rijden onder leiding van Van Velde, in een team. Swings heeft zich in december als gelegenheidsrijder aangesloten bij Jillert Anema en Jorrit Bergsma. Bob de Jong, Stoltenborg en Hoogeveen rijden ieder voor een ander team...
Na Harlingen gaat het, juist als de wind op de kop komt, los! De Zeeuw Niels Mesu, een A-rijder, versnelt bij een van 10 kluunplekken. Geen ongevaarlijke jongen maar hij is weg en heeft na een paar kilometer 50 seconden voorsprong. Daaracther valt het peloton veel sneller dan gedacht uiteen.
Maar is dit verstandig, met de wind pal in het gezicht, de fijne sneeuw in de ogen en -12 C? Is deze Zeeuw niet overmoedig?
De groep met Kramer en de anderen is kalm en men neemt kop over kop over. Er is al snel irritatie tussen Kramer en De Jong als die laatste niet even vaak overneemt, maar toch rijdt men soepel.
Swings, die in de groep zat, is er niet bij. Mogelijk gevallen, maar wie weet? Hij is helaas in geen velden of wegen te bekennen en zit waarschijnlijk in een groep achtervolgers die al snel op 5 en later 10 minuten wordt gezet. Erg jammer voor de Vlaamse kijkers, zeker langs de Siberische route in het Friese land.
En zo is de situatie op kop Mesu en in de groep erachter de genoemde kanshebbers:
Groothuis, Kramer, Bergsma, De Jong, Stoltenborg en Hoogeveen.
Bij Franeker wordt Mesu weer bijgehaald maar kort erop springt De Jong, niet de snelste sprinter, weg. En het is een goede demarrage! Het ijs kent maar weinig scheuren hier. De anderen kijken elkaar aan en het is weer Mesu die nu achtervolgt! De Jong heeft nu 2 minuten voorsprong op de groep, Mesu komt langzaam dichterbij. Als De Jong hem ziet naderen houdt hij in en samen trekken ze verder, door het poollandschap heen.
De wind is 4 a 5 Beraufort en men rijdt niet snel, maar voorbij Bartlehiem zitten we net wat dichter aan de kust en kan het naar 6 B gaan. Dat bij strenge vorst en nog steeds lichte sneeuw om te smullen achter de buis!
Bij Bartlehiem is de voorsprong, als men al 9 uur onderweg is, al 4 minuten! Dan vind Bergsma het genoeg: hij demarreert! Kramer pareert. De rest volgt. Groothuis lijkt het minst fris te zitten. Hoogeveen probeert hete n Stoltenborg probeert te volgen maar rijdt in een scheur, breekt zijn enkel. Einde verhaal. Hoogeveen is weg en pakt snel 10, 20 seconden...
Het stuk Bartlehiem - Dokkum is eenzaam en troosteloos, weinig toeschouwers na het beroemde bruggetje. Ze hebben geen zin in de bijtende koude.
Het gat met de twee koplopers blijft gelijk. Hoogeveen wordt snel teruggepakt en nu komt dan eindelijk de bekende versnelling van Sven Kramer. Groothuis moet lossen evenals (onverwacht toch) Jouke Hoogeveen.
Bergsma is verrast en ziet Kramer weglopen. Het gat wordt 10, 20, 30 meter maar dan is ook Jorrit op gang. Op de TV zien we Jillert Annema verschieten van kleur aan de Bonke, waar ook Van Velde het niet meer heeft! Van de kou voelen die twee aan de finish niks!
Na een paar kilometer heeft Kramer zijn zin niet: hij is Groothuis kwijt en zit nu samen met Bergsma. Maar er is een ander probleem: De Jong en Mesu werken nog steeds prima samen en zitten nu halverwege Dokkum met nog steeds 4 minuten voorsprong. Dan gaan de twee achtervolgers eindelijk serieus samenwerken. Vlak voor Dokkum komen de koplopers in zicht.
Dan wordt het tijd voor het prachtige commentaar op de VRT:
"Wie komt daar vanuit het schemer overigens naderbij. Is dat een rijder of is het een grapjas of zo? Dat lijkt Bart wel....Is het Bart? Het lijkt zo...Ja zeker, Bart Swings gaat in zijn eentje de aansluiting vinden met Kramer en Bergsma!! Wat mooi Bart! En nu rustig blijven jong! Op kracht komen Bart, spaar je! Oei...zag je dat? Zag je Bergsma naar Kramer kijken? Daar leek toch iets van triomf in te zitten, of nie? Dat lijkt me niet verstandig. Maar beste kijkers, voor wie het vergeten was: Swings en Bergsma rijden voor dezelfde ploeg en kunnen Kramer nu kapot rijden. Maar wie rijdt hier voor wie he? Gaat een Nederlander een Belg hier laten winnen, als Bart aanvalt gaat Jorrit 'm laten gaan? Maar allee: eerst moeten ze die twee voor hen nog pakkken he. Die hebben ze nog niet en dat zijn ook niet de eerste de beste!"
Maar kort erop worden ze, nog steeds voor Dokkum bijgehaald en dan explodeert het Belgische contingent aan de Bonke. Weer de VRT:
"Bart Swings, dames en heren, is uit de groep weg gesprongen vlak voor Dokkum en wat gaat Bergsma nu doen? Is dit Bergsma tegen de rest, is het Nederland Belgie of is het toch ploeg Anema tegen Ploeg Van Velde. En Bergsma blijft zitten hoor. Het is dus het ploegenspel hier. Voor nu dan. Van Mesu en De Jong hoeven nu even niks te verwachten, die zitten kapot. Maar wat doet Kramer, wat doet Sven. Sven de Nederlandse Geweldenaar, Sven die nooit wil verliezen?? Gaat onze Bart hier op het heilige der heiligen van Nederland de beslissing forceren? Gaat hij het doen?? Het lijkt er toch op ja, maar het is nog ver!"
De Belgische supporters exploderen, de Nederlandse en Friese staan met open mond naar de schermen te kijken. Ze gunnen het Swings, maar toch is er nu die rivaliteit. De Nederlanders kijken ademloos naar het scherm, de Belgen niet! Ook in de huiskamers en achter de computers, op het werk in Vlaanderen zal er gespannen geschreeuwd zijn.
Bob de Jong doet een vertwijfelde poging, dan Mesu en dan geschiedt het drama. Mesu valt en neemt De Jong in zijn val mee! Zelfs op via de motor is de schreeuw van pijn van De Jong in de huiskamer te horen! Hij kneust een rib en ligt eruit. Mesu staat op maar verliest de aansluiting.
Voorbij Dokkum versnelt Kramer met Bergsma in zijn zog, Swings zit met 2 a 3 minuten voorsprong en zit prima in cadans.
De NEderlandse TV
"Kramer Kramer Kramer jongen: nu moet je het doen. Maar kan dat: het is nog 25 km...Kan Kramer Swings pakken en als hij dat doet, wat dan met de sprint? o,o,o wat zit ie in de tang!"
De inhaalrace van Swings eerder op de dag, in zijn eentje, heeft zijn tol geeist en Kramer komt dichter en dichterbij, de wind in de rug weer. Bergsma volgt rustig, is geconcentreerd en rijdt oplettend.
De Belgische commentatoren weten het ook en ook het publiek. Het gat wordt 1 minuut, het wordt 30 seconden en op 8 km voor de meet is de groep van 3 man weer compleet. Bergsma twijfelt niet en versnelt meteen! Kramer kraakt, Swings kraakt. Bergsma, de betere stayer en de meer ervaren marathonrijder loopt uit. 5 meter, 10 meter....20 meter...Swings moet nu ook Kramer laten gaan. Kramer zet alles op alles en...komt weer bij Jorrit. Die houdt in en zo komt Swings er ook weer bij. Hij is wel de minst frisse van de drie.
HEt NOS verslag:
"Ze zijn nu in het zicht van de camera's dames en heren. Daar, in de verte in de schijnwerpers, als de avond over Leeuwarden valt, nee: is gevallen, komen twee Nederlanders en voor het eerst in de geschiedenis een buitenlander, een Belg, op de finish af. Het is nog 800 meter denk ik. Kramer op kop, Bergsma daarachter en Swings zit er ook bij. Nog 700 meter en de situatie is ongewijzigd. O wat gunnen we het Kramer, want dat mag ik wel zeggen, we gunnen het Sven om zich definitief tot de allergrootste aller tijden te kunnen kronen door deze tocht te winnen. En wat hebben ze doorstaan, veel wind en zeen gevoelstemperatuur van wel -60 denk ik maar dat doet er niet meer toe. Dat voelen zij niet, dat voel ik niet en zelfs de mensen die hier al uren staan merken even niets van die rotwind. Want ze zitten op 500 meter en Swings gaat! Swings versnelt en Kramer pareert...Kramer pareert en 350 meter nog mensen. Nog een minuutje en dan weten we wie de deze tocht der tochten wint...Kramer voert het tempo op en ziet er gespannen uit...Kramer nog steeds op kop en daar komt Bergsma nog 250 meter en Bergsma slaat een gaatje..200 meter en Bergsma heeft een meter of twee. Swings lost, Swings lost en Kramer...op zijn tandvlees op zijn tandvlees! De laatste 100 meter en Kramer komt terug Kramer komt langszij en Jorrit geeft gas. Alle techniek wordt nu vergeten, Swings zit op 3 -4 meter en Kramer gaat door en Kramer gaat door. Bergsma vecht voor wat ie waard is. Is het Kramer of Bergsma is het Kramer of Bergsma het is het is.....zegt u het maar? En 1 is Jorrit Bergsma en twee is....Bart Swings? Dat kan niet kloppen! Swings wordt hier als tweede gegeven. De naam van Kramer staat niet op het scorebord. Dat kan niet kloppen, Is hij gediskwalificeerd...Nee...toch niet weer he!!?"
Voorbij de streep staan Kramer en Bergsma naast elkaar, uitgeput steunend op hun coaches verward te kijken. Al snel is te zien dat Bergsma Kramer een hand geeft, alsof die heeft gewonnen. Swings komt er verward bij staan.
In de slowmo is te zien dat Kramer, met een kickfinish, en een halve meter voorsprong de lijn als eerste passeert. Een kickfinish is in het marathonschaatsen WEL geoorloofd.
De NOS:
"We wachten op de jury. Scorebord is nu uitgezet! Wat is hier in vredesnaam aan de hand. We bekijken de fotofinish, die nu beschikbaar is maar dat is niet nodig: Kramer is overduidelijk de winnaar. Als er wat onrechtmatigs is gebeurd, dan had men hem al onderweg de race uitgehaald en dat is niet gebeurt en ik hoor het u denken: zoals in Vancouver, toen Kemkers hem nodeloos rondjes liet rijden..Wat zou dat en ik overdrijf niet VRESELIJK zijn. En zie Kramers gezicht betrekken. Zie die woede en die verbeten blik! Waar is de jury, wie helpt ons, wie helpt deze sportmensen. Want dit kan toch niet. Dit kan echt niet. Wat is hier in godesnaam met Kramer aan de hand mensen..."
Dan komt op de NOS een ander camerabeeld. Coach Van Velde, die op de meet staat, staat tijdens de finish, VOOR de de ontvangers van de transponders (om de benen van de schaatsers) te springen. Precies toen Kramer finishte! Bij de finish van Bergsma was hij net opzij gesprongen, een centimetertje maar, en zo is dat signaal wel doorgekomen en dat van Kramer ook daarna niet meer.
Dit nieuws dringt bij het bestuur door en er volgt koortsachtig beraad. Anema wil zich de vergaderzaal inwurmen, wat niet lukt, en claimt in een interview dat in het handboek staat dat aan finish de transponders bij twijfel VOOR de foto van de finish gaan! Kort erop worden Kramer en Bergsma erbij geroepen. De hele Benelux minus lux houdt de adem in. De minuten die uren lijken te duren, je kunt in elk huis de klok horen tikken. Het is stil in huis, de commentatoren zijn verstomd en aan de Bonkevaart is er slechts geroezemoes.
Om 19.10 uur, ruim een half uur na de finish, komt dan het verlossend woord dat op het scherm te zien is:
1. Sven Kramer
2. Jorrit Bergsma
3. Bart Swings
Later blijkt dat men aan Bergsma de vraag heeft gesteld of hij de titel wilde hebben die Sven behoorde te krijgen. Hij voelde zich hier niet goed bij en heeft met goedkeuring van een gekalmeerde Anema ingestemd. Een pleister op de wonde was dat Heather Bergsma-Richardson, zijn vrouw, als eerste buitenlandse de vrouwentocht won.
Het mag voor zich spreken dat dit de hele wereld rond is gegaan.
Zo: even op adem komen. Morgen terug voor het slot van deze winter en een bespiegeling.
December was zeer zacht begonnen, maar kende een extreem koude periode in het tweede deel. Van begin januari tot de 16 vrij zacht, somber en saai weer. Achter een polar low op de 18e is er eerder sprake van lagedruk winterweer met meest lichte tot matige vorst. De Elfstedenroute, waar een dag na 1-2 cm ijs zo'n 4-5 cm sneeuw ligt is het koudste, maar heeft het dunste ijs.
Op de 28e januari komen de rayonhoofden bij een die geen datum noemen, maar wel doorgaan met de voorbereidingen. Er ligt 10-15 cm, maar op sommige plaatsen slechts 4 cm ijs. Dat moet aangroeien.
De volgende ochtend geven alle opers en controls aan dat het begin februari (stevig) zal gaan dooien. Er heerst ontgoocheling onder schaatsminndend Nederland en België.
We pikken de draad hier op..
Luftmassengrenze pur sang!
Tot en met de 31e januari blijven we in de de vorst met overdag lichte tot matige en in de nacht soms strenge vorst. Een verijsd sneeuwdek heeft geen geweldige uitstralingsmogelijkheden, maar toch komt Woensdrecht op de ochtend van de 30e tot -13,7 C en Nieuw Beerta een dag later tot - 12,8. Daar ligt overigens geen sneeuw, maar is wel helder en drogere lucht uit Duitsland binnengekomen.
Zoals verwacht zet een oceaandepressie een zware dooiaanval in. Op de 1 februari ligt deze al 400 km zuidwest van Ierland. Het warmte front loopt vanaf de Zuid Ierse kust via Bristol naar Parijs. Ten zuiden daarvan al snel 9- 13 C.
Maar van de Doggersbank tot aan Riga ligt een gordel met diverse luchtdrukkernen en deze versterken zich, tegen de verwachting van de modellen in! Bij Alborg wordt 1035 hPa opgetekend (en is het -20 C!).
"De wind gaat er nu echt aan trekken, de kou wordt weer onaangenaam." aldus Hans uit Diemen. Dit vertegenwoordigt het algemene beeld.
Valt er in Frankrijk even ijzel en snel regen, in de avond van de 2e meldt zuidwest Belgie droge sneeuw, bij een krachtige tot harde zuidoosten wind.
De dooi stokt even, maar de omvangrijke depressie dringt aan en trekt naar Cornwall en geeft de zachte lucht een nieuwe impuls! In de loop van die zaterdag valt er met name in het zuiden van Nederland weer veel sneeuw, die aan het eind van de dag plots overgaat in ijzel en regen. Duinkerken zit op 9 C boven nul, Groningen komt dieper in de droge kou te zitten en zit op -9 C!
We zien op stromingskaarten hoe de zachte lucht ergens boven het noorden tegen een muur aanloopt en naar het westen moet afbuigen. Gedurende dit proces wordt deze muur wel langzaam naar het noorden gedrukt.
Noord van die lijn zien we strakke aanvoer van Moskou tot aan Schotland!
"Wat een gevecht nu. Ik weet dat het overal zal dooien de komende dagen, maar als het dan toch moet dan maar zo!"
De hogedruk geeft zich dan toch gewonnen. Een kern trekt naar het gebied tussen Ijsland en Schotland, een andere kern naar Tallinn en een derde zwakkere hogedrukcel bevindt zich bij Oslo. Zo komt de weg vrij voor het warmtefront en in het zuiden later het koufront van de depressie.
In de ochtend van de derde dooit het al overal. Door de versnelde doortocht in de nacht heeft het in het noorden vooral (wat) geregend. In het en midden van de Benelux schijnt een zonnetje en is het "lauw".
Rikkie (Meerhout, bij Geel) "Het vocht druipt van de nog koude muren hier. Het is 12 graden. Gelijk zomer!"
Sneeuwmannenschilder Joachim geeft het treffend weer: Een Deense sneeuwman probeert zijn Nederlandse familielid van de verdrinkingsdood te redden. Deze steekt met slechts het bovenlijf uit zijn eigen smeltwater!
Maar is dat wel de moeite waard of zal de Deen zelf het vege lijf moeten redden??
In elk geval warmen ook de noordelijkste provincies sterk op en dooit het uiteindelijk hard met boven de Wadden de typische dooimist en +3 C. Leeuwarden meldt 7 C, Eelde en Den Helder 8 en De Bilt, Schiphol en Deelen zelfs 11 graden. Er schijnt bijna overal wat zon en de wind is gaan liggen. Kanaalbuien (achter het koufront) doen later de zuidwestelijke Benelux aan, maar veel stellen ze niet voor.
Wat niet onopgemerkt is gebleven is dat de kans op een terugkeer van de kou groter is geworden.
Jan Visser, nog diezelfde zachte ochtend:
"Als je naar buiten kijkt denk je misschien aan de lente, maar deze winter zinspeelt nu al weer op iets. De luchtdruk bij Groenland is niet alleen aan het stijgen, maar de laatste modeluitdraai laat zien dat deze onze kant op komt. De kou zit nu zo'n beetje op de lijn Schotland - Denemarken - Midden Polen. Ik zag in Goteborg vanochtend weer eens ruim -18 C had. Iets dat niemand in deze winter meer verbaast, maar toch...Denemarken zit deels nog in de matige vorst. Verwacht mag worden dat in de loop van vanavond de wind in het noorden alweer oost of zelfs noordoost kan worden. Wat er daarna gebeurt is nog onduidelijk. Morgen meer."
De weeramateurs zitten die dag vooral naar hun computerscherm te kijken en houden alle modellen strak in de gaten. Maar ook de waarnemingskaarten. In de avond valt Hamburg en vriest het er lichtjes. Rond 16 uur zitten Nieuw Beerta en Roodeschool al vlak bij nul en die nacht naar de 5 e februari toe is de vorstgrens, overigens met bewolking maar zonder neerslag, al tot de lijn Rotterdam Eindhoven gevorderd. Nog voor de middag zit heel de Benelux, alweer in de meest lichte vorst!
De sturende depressie heeft het hazenpad gekozen en is snel opvullend van Zuid Engeland de Middellandse Zee ingedoken en nu vinden we op de 5e een krachtig hoog dat van Groenland naar het zuiden is gekomen en weer aansluiting vindt met het Baltische hoog, Dit schuift op zijn beurt weer naar Oslo. Een klassieke winterse kaart ontstaat, de oceaan is voor het eerst sinds eind december op slot gegooid!
De KNMI-site, die weer eens zeer druk bezicht wordt, vat het kort samen:
De vooruitzichten van donderdag 7 februari tot en met dinsdag 12 februari: Droog en zonnig met op de Wadden kans op een sneeuwbuitje. Overdag lichte, later ook matige vorst. In de nacht ochtend matige tot strenge vorst.
De 7e komt het Elfstedenbestuur weer bij elkaar.
"De situatie is zo dat de dooi het ijs goed heeft gedaan. Alle sneeuw is voor de nieuwe vorstperiode goed gesmolten. Met de huidige weersverwachting gaan we ervan uit dat we op de 9e de Elfstedentocht kunnen aankondigen. Er zijn natuurlijk nu nog zwakke stukken. Maar eventuele sneeuw kunnen we nu overal van het ijs afvegen en blazen."
Dit kwam toch nog onverwacht. Maar niet voor onze Doetinchemse weerman Frank, die op het weerwoord forum op 19 november 2014 dit alles al perfect voorzien had!
Er heerst in Nederland een hosanna sfeer! Ook Belgie leeft mee en dat is niet zonder reden...
Op de 10e krimpt de wind bij een laagje dat tussen het hoog door piept en brengt in grote delen van de Benelux enkele cms sneeuw. Op de Wadden en de Kop van Noord Holland de dag erop weer en zo ligt er 4-15 cm.
De Elfstedentocht wordt dan toch op de 10e voor de 13e uitgeschreven.
"We gean der wer foar!" meldde de voorzitter van de Friese Efsteden aan de pers!
Jan Visser op de 11e in de ochtend:
"Dit gaat geen gezellig ritje worden. We zien op de kaarten dat er verse kou vanuit Noord Finland aan komt. Daar vriest het nu weer 35 graden.
Een koudeput met daarbij veel wind, sneeuw en ruim -20 C op de 1500 m hoogte lijkt pal op ons land af te koersen. Ik denk dat het tijdens de toch der tochten stevig zal waaien, kans op sneeuw is ietwat onzeker maar sluit ik niet uit. Maar ik zie vooral veel rijders uitvallen omdat de werkelijke temperatuur wel eens onder de -10 C zou kunnen blijven. Met die wind erbij wordt het gewoon afzien!"
Niet dat dit de toeschouwers deert, die willen wel weer eens echt heroische Tocht der Tochten. Het zal echter niet het zware weer zijn wat deze tocht berucht zal maken..
Omdat deze tocht zo spannend zwaar en bizar was een uitgebreid verslag!
De 15e Elfstedentocht van 13 februari 2020: Die vergeten we dus nooit meer!
Al in de avond van de twaalfde, als alle rijders gespannen in hun hotel zitten en de hotels, bread and breakfasts etc volgeboekt zijn, begint het bij windkracht 5 a 6 licht tot matig te sneeuwen in Dokkum en kort erop op de hele Elfstedenroute. Nu stond het kwik met -8 C al niet hoog maar tijdens deze sneeuwval gaat het nog wat verder onderuit dan Jan vreesde.
Bij de start vriest het zeer streng (Leeuwarden -16,4 C om 7 uur), de wind is ONO 6B en het sneeuwt. Het poollandschap dat zich vanuit de camera op de helicopter ontvouwt op de televisie, oogt buitengewoon grimmig. En zo willen we het ook zien. Overal stuift de sneeuw laag over het staalharde en zwarte ijs. En toch staan er veel mensen!
De marathonrijders dan. We zien de oude rot Hoogeveen, maar ook de toppers van vorig seizoen en ook dit seizoen te weten Mats Stoltenborg en, jawel, Sven Kramer!
Maar ook Bergsma en Groothuijs, een gevaarlijke sprinter natuurlijk, hebben de afgelopen jaren marathons gewonnen. Maar onder zulke omstandigheden waren het toch de "echte" beulen van het peloton die de meeste kansen werden toe bedicht.
Bob de Jong, die Noorderrondrit won omdat hij als een van de weinigen niet meer geloofde in de tocht der tochten, is in de afgelopen twee weken prima hersteld..maar kun je op je 43e winnen?
Langs de route in die ochtend wapperen veel roodwitblauwe vlaggen, natuurlijke de Friese "Flag" met de pompebledden. Maar voor het eerst zien we ook de Vlaamse Leeuw opvallend veel. Ze zijn gekomen voor Bart Swings, die deze winter in december met de kou de overstap (of uitstapje?) maakte van langebaan naar marathon en ook al succesvol was op de Veluwemeertocht.
De eerste 80 km zit de wind, tot aan Hindeloopen meest in de rug. B-garnituur dat graag zijn gezicht laat zien zorgt voor wat onrust, maar de toppers blijven tot Harlingen vooral bij elkaar. Men vreest het tweede deel en dat is terecht, spaart de krachten.
Voor de Nederlandse en Vlaamse televisies, waar 14 miljoen mensen in totaal kijken, is de spanning om te snijden. Het zal een dag worden die we nooit zullen vergeten.
Toch is het door de behoudende rijstijl de eerste paar uur saai, maar of het ooi zo ervaren is weet ik niet.
Van belang is verder dat Groothuis en Kramer rijden onder leiding van Van Velde, in een team. Swings heeft zich in december als gelegenheidsrijder aangesloten bij Jillert Anema en Jorrit Bergsma. Bob de Jong, Stoltenborg en Hoogeveen rijden ieder voor een ander team...
Na Harlingen gaat het, juist als de wind op de kop komt, los! De Zeeuw Niels Mesu, een A-rijder, versnelt bij een van 10 kluunplekken. Geen ongevaarlijke jongen maar hij is weg en heeft na een paar kilometer 50 seconden voorsprong. Daaracther valt het peloton veel sneller dan gedacht uiteen.
Maar is dit verstandig, met de wind pal in het gezicht, de fijne sneeuw in de ogen en -12 C? Is deze Zeeuw niet overmoedig?
De groep met Kramer en de anderen is kalm en men neemt kop over kop over. Er is al snel irritatie tussen Kramer en De Jong als die laatste niet even vaak overneemt, maar toch rijdt men soepel.
Swings, die in de groep zat, is er niet bij. Mogelijk gevallen, maar wie weet? Hij is helaas in geen velden of wegen te bekennen en zit waarschijnlijk in een groep achtervolgers die al snel op 5 en later 10 minuten wordt gezet. Erg jammer voor de Vlaamse kijkers, zeker langs de Siberische route in het Friese land.
En zo is de situatie op kop Mesu en in de groep erachter de genoemde kanshebbers:
Groothuis, Kramer, Bergsma, De Jong, Stoltenborg en Hoogeveen.
Bij Franeker wordt Mesu weer bijgehaald maar kort erop springt De Jong, niet de snelste sprinter, weg. En het is een goede demarrage! Het ijs kent maar weinig scheuren hier. De anderen kijken elkaar aan en het is weer Mesu die nu achtervolgt! De Jong heeft nu 2 minuten voorsprong op de groep, Mesu komt langzaam dichterbij. Als De Jong hem ziet naderen houdt hij in en samen trekken ze verder, door het poollandschap heen.
De wind is 4 a 5 Beraufort en men rijdt niet snel, maar voorbij Bartlehiem zitten we net wat dichter aan de kust en kan het naar 6 B gaan. Dat bij strenge vorst en nog steeds lichte sneeuw om te smullen achter de buis!
Bij Bartlehiem is de voorsprong, als men al 9 uur onderweg is, al 4 minuten! Dan vind Bergsma het genoeg: hij demarreert! Kramer pareert. De rest volgt. Groothuis lijkt het minst fris te zitten. Hoogeveen probeert hete n Stoltenborg probeert te volgen maar rijdt in een scheur, breekt zijn enkel. Einde verhaal. Hoogeveen is weg en pakt snel 10, 20 seconden...
Het stuk Bartlehiem - Dokkum is eenzaam en troosteloos, weinig toeschouwers na het beroemde bruggetje. Ze hebben geen zin in de bijtende koude.
Het gat met de twee koplopers blijft gelijk. Hoogeveen wordt snel teruggepakt en nu komt dan eindelijk de bekende versnelling van Sven Kramer. Groothuis moet lossen evenals (onverwacht toch) Jouke Hoogeveen.
Bergsma is verrast en ziet Kramer weglopen. Het gat wordt 10, 20, 30 meter maar dan is ook Jorrit op gang. Op de TV zien we Jillert Annema verschieten van kleur aan de Bonke, waar ook Van Velde het niet meer heeft! Van de kou voelen die twee aan de finish niks!
Na een paar kilometer heeft Kramer zijn zin niet: hij is Groothuis kwijt en zit nu samen met Bergsma. Maar er is een ander probleem: De Jong en Mesu werken nog steeds prima samen en zitten nu halverwege Dokkum met nog steeds 4 minuten voorsprong. Dan gaan de twee achtervolgers eindelijk serieus samenwerken. Vlak voor Dokkum komen de koplopers in zicht.
Dan wordt het tijd voor het prachtige commentaar op de VRT:
"Wie komt daar vanuit het schemer overigens naderbij. Is dat een rijder of is het een grapjas of zo? Dat lijkt Bart wel....Is het Bart? Het lijkt zo...Ja zeker, Bart Swings gaat in zijn eentje de aansluiting vinden met Kramer en Bergsma!! Wat mooi Bart! En nu rustig blijven jong! Op kracht komen Bart, spaar je! Oei...zag je dat? Zag je Bergsma naar Kramer kijken? Daar leek toch iets van triomf in te zitten, of nie? Dat lijkt me niet verstandig. Maar beste kijkers, voor wie het vergeten was: Swings en Bergsma rijden voor dezelfde ploeg en kunnen Kramer nu kapot rijden. Maar wie rijdt hier voor wie he? Gaat een Nederlander een Belg hier laten winnen, als Bart aanvalt gaat Jorrit 'm laten gaan? Maar allee: eerst moeten ze die twee voor hen nog pakkken he. Die hebben ze nog niet en dat zijn ook niet de eerste de beste!"
Maar kort erop worden ze, nog steeds voor Dokkum bijgehaald en dan explodeert het Belgische contingent aan de Bonke. Weer de VRT:
"Bart Swings, dames en heren, is uit de groep weg gesprongen vlak voor Dokkum en wat gaat Bergsma nu doen? Is dit Bergsma tegen de rest, is het Nederland Belgie of is het toch ploeg Anema tegen Ploeg Van Velde. En Bergsma blijft zitten hoor. Het is dus het ploegenspel hier. Voor nu dan. Van Mesu en De Jong hoeven nu even niks te verwachten, die zitten kapot. Maar wat doet Kramer, wat doet Sven. Sven de Nederlandse Geweldenaar, Sven die nooit wil verliezen?? Gaat onze Bart hier op het heilige der heiligen van Nederland de beslissing forceren? Gaat hij het doen?? Het lijkt er toch op ja, maar het is nog ver!"
De Belgische supporters exploderen, de Nederlandse en Friese staan met open mond naar de schermen te kijken. Ze gunnen het Swings, maar toch is er nu die rivaliteit. De Nederlanders kijken ademloos naar het scherm, de Belgen niet! Ook in de huiskamers en achter de computers, op het werk in Vlaanderen zal er gespannen geschreeuwd zijn.
Bob de Jong doet een vertwijfelde poging, dan Mesu en dan geschiedt het drama. Mesu valt en neemt De Jong in zijn val mee! Zelfs op via de motor is de schreeuw van pijn van De Jong in de huiskamer te horen! Hij kneust een rib en ligt eruit. Mesu staat op maar verliest de aansluiting.
Voorbij Dokkum versnelt Kramer met Bergsma in zijn zog, Swings zit met 2 a 3 minuten voorsprong en zit prima in cadans.
De NEderlandse TV
"Kramer Kramer Kramer jongen: nu moet je het doen. Maar kan dat: het is nog 25 km...Kan Kramer Swings pakken en als hij dat doet, wat dan met de sprint? o,o,o wat zit ie in de tang!"
De inhaalrace van Swings eerder op de dag, in zijn eentje, heeft zijn tol geeist en Kramer komt dichter en dichterbij, de wind in de rug weer. Bergsma volgt rustig, is geconcentreerd en rijdt oplettend.
De Belgische commentatoren weten het ook en ook het publiek. Het gat wordt 1 minuut, het wordt 30 seconden en op 8 km voor de meet is de groep van 3 man weer compleet. Bergsma twijfelt niet en versnelt meteen! Kramer kraakt, Swings kraakt. Bergsma, de betere stayer en de meer ervaren marathonrijder loopt uit. 5 meter, 10 meter....20 meter...Swings moet nu ook Kramer laten gaan. Kramer zet alles op alles en...komt weer bij Jorrit. Die houdt in en zo komt Swings er ook weer bij. Hij is wel de minst frisse van de drie.
HEt NOS verslag:
"Ze zijn nu in het zicht van de camera's dames en heren. Daar, in de verte in de schijnwerpers, als de avond over Leeuwarden valt, nee: is gevallen, komen twee Nederlanders en voor het eerst in de geschiedenis een buitenlander, een Belg, op de finish af. Het is nog 800 meter denk ik. Kramer op kop, Bergsma daarachter en Swings zit er ook bij. Nog 700 meter en de situatie is ongewijzigd. O wat gunnen we het Kramer, want dat mag ik wel zeggen, we gunnen het Sven om zich definitief tot de allergrootste aller tijden te kunnen kronen door deze tocht te winnen. En wat hebben ze doorstaan, veel wind en zeen gevoelstemperatuur van wel -60 denk ik maar dat doet er niet meer toe. Dat voelen zij niet, dat voel ik niet en zelfs de mensen die hier al uren staan merken even niets van die rotwind. Want ze zitten op 500 meter en Swings gaat! Swings versnelt en Kramer pareert...Kramer pareert en 350 meter nog mensen. Nog een minuutje en dan weten we wie de deze tocht der tochten wint...Kramer voert het tempo op en ziet er gespannen uit...Kramer nog steeds op kop en daar komt Bergsma nog 250 meter en Bergsma slaat een gaatje..200 meter en Bergsma heeft een meter of twee. Swings lost, Swings lost en Kramer...op zijn tandvlees op zijn tandvlees! De laatste 100 meter en Kramer komt terug Kramer komt langszij en Jorrit geeft gas. Alle techniek wordt nu vergeten, Swings zit op 3 -4 meter en Kramer gaat door en Kramer gaat door. Bergsma vecht voor wat ie waard is. Is het Kramer of Bergsma is het Kramer of Bergsma het is het is.....zegt u het maar? En 1 is Jorrit Bergsma en twee is....Bart Swings? Dat kan niet kloppen! Swings wordt hier als tweede gegeven. De naam van Kramer staat niet op het scorebord. Dat kan niet kloppen, Is hij gediskwalificeerd...Nee...toch niet weer he!!?"
Voorbij de streep staan Kramer en Bergsma naast elkaar, uitgeput steunend op hun coaches verward te kijken. Al snel is te zien dat Bergsma Kramer een hand geeft, alsof die heeft gewonnen. Swings komt er verward bij staan.
In de slowmo is te zien dat Kramer, met een kickfinish, en een halve meter voorsprong de lijn als eerste passeert. Een kickfinish is in het marathonschaatsen WEL geoorloofd.
De NOS:
"We wachten op de jury. Scorebord is nu uitgezet! Wat is hier in vredesnaam aan de hand. We bekijken de fotofinish, die nu beschikbaar is maar dat is niet nodig: Kramer is overduidelijk de winnaar. Als er wat onrechtmatigs is gebeurd, dan had men hem al onderweg de race uitgehaald en dat is niet gebeurt en ik hoor het u denken: zoals in Vancouver, toen Kemkers hem nodeloos rondjes liet rijden..Wat zou dat en ik overdrijf niet VRESELIJK zijn. En zie Kramers gezicht betrekken. Zie die woede en die verbeten blik! Waar is de jury, wie helpt ons, wie helpt deze sportmensen. Want dit kan toch niet. Dit kan echt niet. Wat is hier in godesnaam met Kramer aan de hand mensen..."
Dan komt op de NOS een ander camerabeeld. Coach Van Velde, die op de meet staat, staat tijdens de finish, VOOR de de ontvangers van de transponders (om de benen van de schaatsers) te springen. Precies toen Kramer finishte! Bij de finish van Bergsma was hij net opzij gesprongen, een centimetertje maar, en zo is dat signaal wel doorgekomen en dat van Kramer ook daarna niet meer.
Dit nieuws dringt bij het bestuur door en er volgt koortsachtig beraad. Anema wil zich de vergaderzaal inwurmen, wat niet lukt, en claimt in een interview dat in het handboek staat dat aan finish de transponders bij twijfel VOOR de foto van de finish gaan! Kort erop worden Kramer en Bergsma erbij geroepen. De hele Benelux minus lux houdt de adem in. De minuten die uren lijken te duren, je kunt in elk huis de klok horen tikken. Het is stil in huis, de commentatoren zijn verstomd en aan de Bonkevaart is er slechts geroezemoes.
Om 19.10 uur, ruim een half uur na de finish, komt dan het verlossend woord dat op het scherm te zien is:
1. Sven Kramer
2. Jorrit Bergsma
3. Bart Swings
Later blijkt dat men aan Bergsma de vraag heeft gesteld of hij de titel wilde hebben die Sven behoorde te krijgen. Hij voelde zich hier niet goed bij en heeft met goedkeuring van een gekalmeerde Anema ingestemd. Een pleister op de wonde was dat Heather Bergsma-Richardson, zijn vrouw, als eerste buitenlandse de vrouwentocht won.
Het mag voor zich spreken dat dit de hele wereld rond is gegaan.
Zo: even op adem komen. Morgen terug voor het slot van deze winter en een bespiegeling.
