Goedavond forumleden,
Hieronder een uitgebreide winterverwachting, voor wat het waard is natuurlijk. Hopelijk geeft het aanleiding tot discussies en ik ben verder wel benieuwd naar commentaar op de eventuele leesbaarheid e.d. Ik post hem ook op het themaforum zodat jullie hem nog even rustig kunnen nalezen.
Winter 2005
De kans is groot dat de resterende winter te zacht zal verlopen. Vooral januari verloopt met een afwijking van +2 graden duidelijk te zacht. Februari heeft 70% kans dat die 1 tot 3 graden te warm verloopt. De winter is echter niet kansloos. Neerslag valt er genoeg maar niet overdreven veel gemiddeld over de twee maanden. De zon schijnt iets meer dan de klimatologische normalen. Januari telt veel te weinig vorstdagen < 5 in de Bilt, februari krijgt, met een ruime marge, het normale aantal. Het aantal sneeuwdagen is normaal evenals het aantal mistdagen. Overheersende windrichting: west.
1) De NAO-index schommelt rond of iets boven normaal . De Atlantische oceaan stuurt die wel regelmatig naar beneden. Dit zal leiden tot noordweststromingen met een afwisseling van winterse buien en vrij zacht weer met wolken en (mot)regen. Vermoedelijk geen 'Groenlandwinter'. Redelijke kans op een zware west- of noordwesterstorm.
Een meanderende westcirculatie met een afwisseling van hoge- en lagedrukgebieden. In heldere polaire lucht onder een hogedrukgebied is er wel eens vorst maar onvoldoende voor schaatmogelijkheden. Wisselvalligheid troef dus. Perioden met meer zuidwestelijke stromingen, zoals nu (begin januari) en zeer zacht weer komen vaker voor maar zijn tijdelijk.
2) Slechte ervaringen met kansrijke winters in de laatste 7 jaar nopen mij tot voorzichtigheid. Signalen die wijzen op een koude winter, zoals verminderde zonne-activiteit, gunstig SST-profiel en een trog over het zuiden in December, weeg ik met mate mee. Waarschijnlijk dat een vingerprent van de mondiale opwarming aanwezig is. Daarmee wil ik niet zeggen dat een koude- of strenge winter niet meer mogelijk is.
3) Indien zich een majorwarming voordoet krijgen we met een serieuze vorstperiode te maken. De IJslanddepressie trekt zich terug evenals het Azoren-hoog. Vanuit Rusland beweegt een hogedrukgebied retrograads naar Skandinavië en lage druk bevind zich rond Italië. Voorlopig is dit niet aan de orde.
Hieronder volgt de nadere uitwerking van de prognose. Het is wel een lang stuk.
De zeewatertemperaturen.
Het patroon van zeewateranomalieen op het Noordelijk halfrond zou theoretisch voor een koude winter moeten zorgen. Echter het signaal is vrij zwak.
Begin december waren er nauwelijks nog significante afwijkingen te bespeuren maar die zijn weer terug. Gezien de huidige weersontwikkeling zal het profiel vooral in Atlantische oceaan weer verzwakken. Kijk ik naar het verleden (kijkend naar een dataset van de laatste 20 jaar) dan zijn er met enige moeite wel vergelijkingsjaren te vinden. De winter 1999/2000 komt het dichtst in de buurt. Deze winter was echter zacht.
De Atlantische oceaan is in zijn geheel te warm op het noordelijk halfrond. Volgens het KNMI heeft de oppervlakte temperatuur van de oceaan geen invloed op de temperatuur in Nederland toch zet ik hierbij enige kanttekening. De Noordzee is ook te warm en dat heeft vaak wel invloed op het weer in Nederland. Ten eerste wordt de poolkou meer getempert en, twee, snelle opwarming ten noorden van ons doet lagedruk onstaan die de wind in de westhoek houdt. De boterzachte (zuid)westcirculatie van begin januari wordt niet door Atlantische SST's ondersteund. Het Atlantische profiel zou de drukverdeling graag tot een vuile winter willen vervormen. De NAO-index zal omlaag worden gekrikt maar dan moet wel het Groenland-laag verdwijnen. Het zuidelijke hogedrukgebied is bij de Azoren beter op zijn plek dan boven de Middellandse zee. Dus een bijzonder zachte, maar vooral sneeuw- en vorstarme winter, van het type 1975 en 1989, acht ik onwaarschijnlijk.
In het noordelijke deel van de Stille Oceaan heerst een sterk temperatuurcontrast. Relatief koud bij de Aleoeten en warm boven Hawai. Het patroon lijkt op 1994, maar ook een beetje op 1989 (dus toch?). De vrees voor een voortjakkerende westcirculatie is nog niet bevestigd. De situatie is daar tot nu toe behoorlijk geblokkeerd wat daar trouwens wel normaal is in de winter. Een afgekapte westcirculatie (die een beperkte baan aflegd in de lengte) is juist gunstig voor de ontwikkeling van een oostcirculatie ter hoogte van Europa. Naar mijn idee is een winter echt hopeloos wanneer de westcirculatie op het hele halfrond op toeren komt.
De voorlopige conclusie, die hieruit kan worden getrokken is een winter met reëele kansen, die ook op sneeuwgebied redelijk wat te bieden heeft. De hoofdzakelijk west tot noordwestelijke stroming meandert en de neerslaghoeveelheden liggen boven normaal. Voorzichtigheid blijft geboden omtrent winterkou i.v.m. slechte ervaringen uit voorbije winters. Kortom een normale kwakkelwinter.
De poolwervel
In de poolnachtwinter koelt de stratosfeer sterk af. De lucht straalt warmte uit en krijgt er geen zonnewarmte voor terug .(Het is er immers donker). In de zomer absorbeert de ozonlaag UV-licht wat omgezet wordt in warmte. Wanneer de stratosfeer tussen pakweg 16-20 km sterker afkoelt dan normaal dan resulteert dat in de volgende weken tot meer zonaliteit in de troposfeer. Dat betekent voor Nederland meer westelijke wind en dus zachter weer. Een warmere stratosfeer biedt meer perspectief op blokkades.
In december is de lucht afgekoeld tot (ver) beneden normaal, tot beneden -85 graden op 22 km hoogte. In ruimer historisch perpectief bekeken, wordt de gemiddelde stratosfeer temperatuur steeds lager. Dit is mogelijk een gevolg of onderdeel van de klimaatsverandering. Broeikasgassen in de troposfeer absorberen meer warmtestraling van de aarde waardoor er voor de stratosfeer minder overblijft. De aangetaste ozonlaag absorbeert ook nog eens minder zonnewarmte maar dit is in de poolwinter niet van belang. Dit is echter een voorzichtige trend. Uitzondering komen nog altijd voor, bijvoorbeeld in de vorige winter nog.
Om terug te komen op de huidige situatie hoeven we niet zo ver terug te kijken om een vergelijkings jaar te vinden. De zelfde lage temperaturen kwamen ook voor in de winter 1999/2000, die dus opnieuw in beeld komt. Aan het koude vat boven het poolgebied zijn sterke winden gekoppeld die van west naar oost rond de pool waaien, de poolwervel. Het is deze straalstroom die op den duur ook de troposfeer op drift brengt en dan vooral op hogere breedten. België kan nog onder de rust van een hogedrukrug liggen maar er is geen ruimte voor dat hoog in noordelijke contreien.
Tot dusver is de poolwervel , deze winter, hoofdzakelijk tri-polair (heeft de vorm van een klavertje 3) en is niet stabiel. De trog over de regio Groenland is hardnekkig, waar ook het centrum ligt. De overige twee troggen verwisselen voortdurend van posititie. Ik verwacht dat een trog vooral NO-siberie opzoekt, daar bevind zich namelijk meestal de koudste lucht boven het noordelijke halfrond. De andere zal dan waarschijnlijk postvatten boven Noord-Skandinavie/NW-Rusland indien de wervel groeit. In laatst genoemde streekt hoeft dan niet op significante hogedrukopbouw te rekenen. Vorig jaar was de skandi-trog ook hardnekkig maar ontbrak de Labrador/Groenland trog. Bovenstaande is nogal speculatief en ik heb hier nog niet zo veel kaas van gegeten. Dus laten we het voor wat het is.
Om nu al te speculeren over een major warming is ook te voorbarig. (Een winterbeschouwing heeft zowiezo al een laag betrouwbaarheidsgehalte). Echter hierin zit wel de kans voor een strenge winter! In sommige winters doet zich een opmerkelijke temperatuur stijging voor in de polaire stratosfeer, major warming genoemd. Na een week of twee komen dan krachtige blokkades tot ontwikkeling. Hogedrukgebieden, (maar ook lage-) bewegen westwaarts en zetten de westcirculatie op slot. Mocht dit zich de komende maand(en) voordoen dan kan zich een serieuze koudegolf ontwikkelen. Vorig jaar januari stond ook heel weerland te juichen na berichten over een major warming (ikzelf ook) maar kwam er van serieus winterweer weinig terecht. Het enige was een polar low in de gouden driehoek op 29 januari. De uitgangssituatie was verkeerd. De zaak kwam wel op slot maar op een voor ons anti-winterse wijze. Een krachtige blokkade betekent niet automatisch vorst. Het veelbelovende IJsland-hoog trok retrograads weg en de Skandi-trog kwam de lage landen bezoeken. Dit jaar is het anders. Raakt nu de poolwervel verstopt dan vallen de druksystemen mooi op hun plek. Hier waaien dan schrale oostenwinden die vrieskou brengen.
Hieruit kunnen we concluderen dat de winter voorlopig geen kans maakt en (zeer) zacht zal verlopen. Vooral januari biedt weinig perpectief. Met de mogelijkheid van een major warming in het achterhoofd KAN het later in de winter nog goed komen. Februari heeft een kans flink te koud uit te vallen. Hoe groot die kans is moeilijk te zeggen. (naar schatting 20% op afwijking meer dan -2 graden). Wanneer koningwinter niet komt zou februari nog zachter kunnen worden dan januari. Dit is een trend en de kans dat na een zachte maand de volgende ook te zacht wordt is statistisch groter dan dat die kouder wordt.
Voortraject
Verder kijken we naar de aanloop naar de midwinter. Een paar zaken zijn interessant. Als eerste de hoogtetrog over Frankrijk, o.a. met de kerst. Kou-invallen richtten zich op Spanje zowel in november als in december. In de Middellandse zee kan zich dan een depressie ontwikkelen (Genua-laag). Alleen de tegenhanger ontbrak, een hoog boven Noord-Europa. Volgende winterinvallen naar het zuiden doen zich vaak in de zelfde regio, of iets oostelijker, voor. Ook Atlantische SST-anomaliëen spelen hierbij een rol. Een tweede punt is de kou in een niet winterse setting. De rust in de atmosfeer was hiervoor verantwoordelijk. Nieuwe oceaandepressies deden het rustig aan.
De milleniumwinter kwam al twee keer in het vizier. Alle reden dus om het winterseizoen 1999/2000 onder de loep te nemen. De verschillen in de aanloop zijn groot. Terwijl we dit seizoen in de periode eind november/ begin december onder een hogedrukgebied lagen draaide in 1999 de westcirculatie op volle toeren, compleet met storm op 3 december. Toen december over de helft was kregen we met sneeuwbuien te maken op 19-12-1999, ook dit jaar werd het in de zelfde periode kouder bij noordelijke stroming. Een andere opvallende overeenkomst zijn de venijnige stormen die over Frankrijk trokken. In 1999 was dat de beruchte kerststorm Lothar. Echter de grootschalige circulatie was toen anders. Boven de Atlantische oceaan lag de jetstream zuidelijker, waarvoor ook het Azoren-hoog moest wijken in tegenstelling tot 2004.
Het weer kopiëerd zichzelf nooit en gezien het afwijkende voortraject zal januari 2000 niet als leidraad kunnen dienen voor januari 2005. Wel denk ik dat er elementen uit die winter terugkomen maar op andere tijden en in andere volgorde. In de tweede helft van januari 2000 bevond zich een krachtig blokkadehoog bij de Britse Eilanden. Vooral in de hogere niveaus was dit goed ontwikkeld. Met een grote boog werd er zeer zachte lucht uit het verre zuiden achter het hoog omgepompt. Hierdoor bleef de gronddruk in het noorden vrij laag. De noordoostelijke stroming in de bovenlucht was niet aan de grond terug te vinden. Midden-Europa kreeg wel met een ferme kou-inval te maken. In februari keerde de westcirculatie terug, dan weer meanderend een andere keer strakker.
Het is moeilijk om de accenten van bepaalde weerpatronen voor de komende winter in te schatten. Het computermodel dat me daarbij kan helpen is buiten dienst. Het afwijkende voortraject van de voorwinter 1999 kan ook niet worden gebruikt. Globaal genomen kan de winter 2000 wel goed als voorbeeld dienen. Vergelijken we het voortraject met andere winters dan is er geen duidelijke conclusie te trekken. Het weertype rond de jaarwisseling roept herinneringen op aan zachte anti-winters zoals 1989, maar deze vallen af.
Samenvattende cunclusie.
Uit voors en tegens m.b.t SST-anomaliëen kom ik tot normale temperaturen. Uit de poolwervel een grote kans op een (zeer) zachte winter. Winter2000 was ook te zacht.
Gemiddeld dus te zachte winter 2005. SST-anomalieen leiden tot een veel te natte winter. Gezien het zachte karakter zou de winter ook nat moeten worden, echter hogedrukgebieden zorgen voor drogere tijdvakken.
Toelichting bij de eerste alinea:
Qua zonneschijn is er geen duidelijke afwijking te bespeuren. Er zullen reeksen zonloze dagen zijn bij aanvoer van maritiem tropische lucht. Daartegenover staan ook heldere dagen die zich voordoen wanneer polaire lucht tot rust komt onder een doortrekkend hoog. Sinds de temperatuursprong in 1987 zijn de winters zonniger geworden. Ik zie geen reden daar nu van af te wijken. In de zachte januari met doorblazende westelijke winden zijn vorstdagen zeldzaam. In februari verwacht ik meer vorstdagen omdat de polaire lucht dan meestal droger is. De marge is groot i.v.m met een mogelijke koudegolf. In de winterverwachting heb ik 77 Helmannpunten gegeven. Dit getal spookte door mijn hoofd en ik zat aan winter 1991 te denken. Toevallig bleek die winter 77 punten te hebben, vooral dankzij de vorstperiode in februari. Blijft de winterblokkade uit dan zijn de meest punten al binnen. Voornamelijk februari en maart(?) kunnen er nog zo'n 10 -20 aan toevoegen. Over het algemeen vind ik het getal 77 hoog. Het impliceert een grote kans op een major warming. Ondanks de zachte winter toch het normale aantal sneeuwdagen. Dit is te danken aan de NAO-index die af en toe naar beneden schiet en wij liggen dan in een N/NW-stroming met arctische lucht en sneeuwbuien. Tevens biedt de drukontwikkeling in december perspectief. De arctische avonturen zullen minder zijn dan vorige jaar maar daarvoor komen vermoedelijk andere sneeuwsituaties voor terug. Een eventuele vorstperiode brengt niet aanmerkelijk meer sneeuw omdat die Russisch is van aard. Mistdagen komen voor bij hogedrukgebieden en zadelsituaties en daar is verder weinig bijzonders over te melden. De overheersende windrichting in de Benelux is west-zuidwest. Door het gemiddeld iets hoger inkomen van de straalstroom ruimt de grondwind naar west. Door de actieve straalstroom komen er ook stormen voor. De zuidwester komt aan de kust niet verder dan windkracht 9. Felle randstoringen scheren vanuit het westen langs de Wadden naar de Duitse bocht. Daar is het al een paar keer tot storm gekomen dit seizoen. Een iets noordelijkere koers en een eerdere uitdieping is heel aannemelijk wat leidt tot een zware wester/noordwesterstorm. Raakt de westcirculatie helemaal op dreef dan is windkracht 11 ook mogelijk, bij voorkeur in februari.
Victor de Vries
Hieronder een uitgebreide winterverwachting, voor wat het waard is natuurlijk. Hopelijk geeft het aanleiding tot discussies en ik ben verder wel benieuwd naar commentaar op de eventuele leesbaarheid e.d. Ik post hem ook op het themaforum zodat jullie hem nog even rustig kunnen nalezen.
Winter 2005
De kans is groot dat de resterende winter te zacht zal verlopen. Vooral januari verloopt met een afwijking van +2 graden duidelijk te zacht. Februari heeft 70% kans dat die 1 tot 3 graden te warm verloopt. De winter is echter niet kansloos. Neerslag valt er genoeg maar niet overdreven veel gemiddeld over de twee maanden. De zon schijnt iets meer dan de klimatologische normalen. Januari telt veel te weinig vorstdagen < 5 in de Bilt, februari krijgt, met een ruime marge, het normale aantal. Het aantal sneeuwdagen is normaal evenals het aantal mistdagen. Overheersende windrichting: west.
1) De NAO-index schommelt rond of iets boven normaal . De Atlantische oceaan stuurt die wel regelmatig naar beneden. Dit zal leiden tot noordweststromingen met een afwisseling van winterse buien en vrij zacht weer met wolken en (mot)regen. Vermoedelijk geen 'Groenlandwinter'. Redelijke kans op een zware west- of noordwesterstorm.
Een meanderende westcirculatie met een afwisseling van hoge- en lagedrukgebieden. In heldere polaire lucht onder een hogedrukgebied is er wel eens vorst maar onvoldoende voor schaatmogelijkheden. Wisselvalligheid troef dus. Perioden met meer zuidwestelijke stromingen, zoals nu (begin januari) en zeer zacht weer komen vaker voor maar zijn tijdelijk.
2) Slechte ervaringen met kansrijke winters in de laatste 7 jaar nopen mij tot voorzichtigheid. Signalen die wijzen op een koude winter, zoals verminderde zonne-activiteit, gunstig SST-profiel en een trog over het zuiden in December, weeg ik met mate mee. Waarschijnlijk dat een vingerprent van de mondiale opwarming aanwezig is. Daarmee wil ik niet zeggen dat een koude- of strenge winter niet meer mogelijk is.
3) Indien zich een majorwarming voordoet krijgen we met een serieuze vorstperiode te maken. De IJslanddepressie trekt zich terug evenals het Azoren-hoog. Vanuit Rusland beweegt een hogedrukgebied retrograads naar Skandinavië en lage druk bevind zich rond Italië. Voorlopig is dit niet aan de orde.
Hieronder volgt de nadere uitwerking van de prognose. Het is wel een lang stuk.
De zeewatertemperaturen.
Het patroon van zeewateranomalieen op het Noordelijk halfrond zou theoretisch voor een koude winter moeten zorgen. Echter het signaal is vrij zwak.
Begin december waren er nauwelijks nog significante afwijkingen te bespeuren maar die zijn weer terug. Gezien de huidige weersontwikkeling zal het profiel vooral in Atlantische oceaan weer verzwakken. Kijk ik naar het verleden (kijkend naar een dataset van de laatste 20 jaar) dan zijn er met enige moeite wel vergelijkingsjaren te vinden. De winter 1999/2000 komt het dichtst in de buurt. Deze winter was echter zacht.
De Atlantische oceaan is in zijn geheel te warm op het noordelijk halfrond. Volgens het KNMI heeft de oppervlakte temperatuur van de oceaan geen invloed op de temperatuur in Nederland toch zet ik hierbij enige kanttekening. De Noordzee is ook te warm en dat heeft vaak wel invloed op het weer in Nederland. Ten eerste wordt de poolkou meer getempert en, twee, snelle opwarming ten noorden van ons doet lagedruk onstaan die de wind in de westhoek houdt. De boterzachte (zuid)westcirculatie van begin januari wordt niet door Atlantische SST's ondersteund. Het Atlantische profiel zou de drukverdeling graag tot een vuile winter willen vervormen. De NAO-index zal omlaag worden gekrikt maar dan moet wel het Groenland-laag verdwijnen. Het zuidelijke hogedrukgebied is bij de Azoren beter op zijn plek dan boven de Middellandse zee. Dus een bijzonder zachte, maar vooral sneeuw- en vorstarme winter, van het type 1975 en 1989, acht ik onwaarschijnlijk.
In het noordelijke deel van de Stille Oceaan heerst een sterk temperatuurcontrast. Relatief koud bij de Aleoeten en warm boven Hawai. Het patroon lijkt op 1994, maar ook een beetje op 1989 (dus toch?). De vrees voor een voortjakkerende westcirculatie is nog niet bevestigd. De situatie is daar tot nu toe behoorlijk geblokkeerd wat daar trouwens wel normaal is in de winter. Een afgekapte westcirculatie (die een beperkte baan aflegd in de lengte) is juist gunstig voor de ontwikkeling van een oostcirculatie ter hoogte van Europa. Naar mijn idee is een winter echt hopeloos wanneer de westcirculatie op het hele halfrond op toeren komt.
De voorlopige conclusie, die hieruit kan worden getrokken is een winter met reëele kansen, die ook op sneeuwgebied redelijk wat te bieden heeft. De hoofdzakelijk west tot noordwestelijke stroming meandert en de neerslaghoeveelheden liggen boven normaal. Voorzichtigheid blijft geboden omtrent winterkou i.v.m. slechte ervaringen uit voorbije winters. Kortom een normale kwakkelwinter.
De poolwervel
In de poolnachtwinter koelt de stratosfeer sterk af. De lucht straalt warmte uit en krijgt er geen zonnewarmte voor terug .(Het is er immers donker). In de zomer absorbeert de ozonlaag UV-licht wat omgezet wordt in warmte. Wanneer de stratosfeer tussen pakweg 16-20 km sterker afkoelt dan normaal dan resulteert dat in de volgende weken tot meer zonaliteit in de troposfeer. Dat betekent voor Nederland meer westelijke wind en dus zachter weer. Een warmere stratosfeer biedt meer perspectief op blokkades.
In december is de lucht afgekoeld tot (ver) beneden normaal, tot beneden -85 graden op 22 km hoogte. In ruimer historisch perpectief bekeken, wordt de gemiddelde stratosfeer temperatuur steeds lager. Dit is mogelijk een gevolg of onderdeel van de klimaatsverandering. Broeikasgassen in de troposfeer absorberen meer warmtestraling van de aarde waardoor er voor de stratosfeer minder overblijft. De aangetaste ozonlaag absorbeert ook nog eens minder zonnewarmte maar dit is in de poolwinter niet van belang. Dit is echter een voorzichtige trend. Uitzondering komen nog altijd voor, bijvoorbeeld in de vorige winter nog.
Om terug te komen op de huidige situatie hoeven we niet zo ver terug te kijken om een vergelijkings jaar te vinden. De zelfde lage temperaturen kwamen ook voor in de winter 1999/2000, die dus opnieuw in beeld komt. Aan het koude vat boven het poolgebied zijn sterke winden gekoppeld die van west naar oost rond de pool waaien, de poolwervel. Het is deze straalstroom die op den duur ook de troposfeer op drift brengt en dan vooral op hogere breedten. België kan nog onder de rust van een hogedrukrug liggen maar er is geen ruimte voor dat hoog in noordelijke contreien.
Tot dusver is de poolwervel , deze winter, hoofdzakelijk tri-polair (heeft de vorm van een klavertje 3) en is niet stabiel. De trog over de regio Groenland is hardnekkig, waar ook het centrum ligt. De overige twee troggen verwisselen voortdurend van posititie. Ik verwacht dat een trog vooral NO-siberie opzoekt, daar bevind zich namelijk meestal de koudste lucht boven het noordelijke halfrond. De andere zal dan waarschijnlijk postvatten boven Noord-Skandinavie/NW-Rusland indien de wervel groeit. In laatst genoemde streekt hoeft dan niet op significante hogedrukopbouw te rekenen. Vorig jaar was de skandi-trog ook hardnekkig maar ontbrak de Labrador/Groenland trog. Bovenstaande is nogal speculatief en ik heb hier nog niet zo veel kaas van gegeten. Dus laten we het voor wat het is.
Om nu al te speculeren over een major warming is ook te voorbarig. (Een winterbeschouwing heeft zowiezo al een laag betrouwbaarheidsgehalte). Echter hierin zit wel de kans voor een strenge winter! In sommige winters doet zich een opmerkelijke temperatuur stijging voor in de polaire stratosfeer, major warming genoemd. Na een week of twee komen dan krachtige blokkades tot ontwikkeling. Hogedrukgebieden, (maar ook lage-) bewegen westwaarts en zetten de westcirculatie op slot. Mocht dit zich de komende maand(en) voordoen dan kan zich een serieuze koudegolf ontwikkelen. Vorig jaar januari stond ook heel weerland te juichen na berichten over een major warming (ikzelf ook) maar kwam er van serieus winterweer weinig terecht. Het enige was een polar low in de gouden driehoek op 29 januari. De uitgangssituatie was verkeerd. De zaak kwam wel op slot maar op een voor ons anti-winterse wijze. Een krachtige blokkade betekent niet automatisch vorst. Het veelbelovende IJsland-hoog trok retrograads weg en de Skandi-trog kwam de lage landen bezoeken. Dit jaar is het anders. Raakt nu de poolwervel verstopt dan vallen de druksystemen mooi op hun plek. Hier waaien dan schrale oostenwinden die vrieskou brengen.
Hieruit kunnen we concluderen dat de winter voorlopig geen kans maakt en (zeer) zacht zal verlopen. Vooral januari biedt weinig perpectief. Met de mogelijkheid van een major warming in het achterhoofd KAN het later in de winter nog goed komen. Februari heeft een kans flink te koud uit te vallen. Hoe groot die kans is moeilijk te zeggen. (naar schatting 20% op afwijking meer dan -2 graden). Wanneer koningwinter niet komt zou februari nog zachter kunnen worden dan januari. Dit is een trend en de kans dat na een zachte maand de volgende ook te zacht wordt is statistisch groter dan dat die kouder wordt.
Voortraject
Verder kijken we naar de aanloop naar de midwinter. Een paar zaken zijn interessant. Als eerste de hoogtetrog over Frankrijk, o.a. met de kerst. Kou-invallen richtten zich op Spanje zowel in november als in december. In de Middellandse zee kan zich dan een depressie ontwikkelen (Genua-laag). Alleen de tegenhanger ontbrak, een hoog boven Noord-Europa. Volgende winterinvallen naar het zuiden doen zich vaak in de zelfde regio, of iets oostelijker, voor. Ook Atlantische SST-anomaliëen spelen hierbij een rol. Een tweede punt is de kou in een niet winterse setting. De rust in de atmosfeer was hiervoor verantwoordelijk. Nieuwe oceaandepressies deden het rustig aan.
De milleniumwinter kwam al twee keer in het vizier. Alle reden dus om het winterseizoen 1999/2000 onder de loep te nemen. De verschillen in de aanloop zijn groot. Terwijl we dit seizoen in de periode eind november/ begin december onder een hogedrukgebied lagen draaide in 1999 de westcirculatie op volle toeren, compleet met storm op 3 december. Toen december over de helft was kregen we met sneeuwbuien te maken op 19-12-1999, ook dit jaar werd het in de zelfde periode kouder bij noordelijke stroming. Een andere opvallende overeenkomst zijn de venijnige stormen die over Frankrijk trokken. In 1999 was dat de beruchte kerststorm Lothar. Echter de grootschalige circulatie was toen anders. Boven de Atlantische oceaan lag de jetstream zuidelijker, waarvoor ook het Azoren-hoog moest wijken in tegenstelling tot 2004.
Het weer kopiëerd zichzelf nooit en gezien het afwijkende voortraject zal januari 2000 niet als leidraad kunnen dienen voor januari 2005. Wel denk ik dat er elementen uit die winter terugkomen maar op andere tijden en in andere volgorde. In de tweede helft van januari 2000 bevond zich een krachtig blokkadehoog bij de Britse Eilanden. Vooral in de hogere niveaus was dit goed ontwikkeld. Met een grote boog werd er zeer zachte lucht uit het verre zuiden achter het hoog omgepompt. Hierdoor bleef de gronddruk in het noorden vrij laag. De noordoostelijke stroming in de bovenlucht was niet aan de grond terug te vinden. Midden-Europa kreeg wel met een ferme kou-inval te maken. In februari keerde de westcirculatie terug, dan weer meanderend een andere keer strakker.
Het is moeilijk om de accenten van bepaalde weerpatronen voor de komende winter in te schatten. Het computermodel dat me daarbij kan helpen is buiten dienst. Het afwijkende voortraject van de voorwinter 1999 kan ook niet worden gebruikt. Globaal genomen kan de winter 2000 wel goed als voorbeeld dienen. Vergelijken we het voortraject met andere winters dan is er geen duidelijke conclusie te trekken. Het weertype rond de jaarwisseling roept herinneringen op aan zachte anti-winters zoals 1989, maar deze vallen af.
Samenvattende cunclusie.
Uit voors en tegens m.b.t SST-anomaliëen kom ik tot normale temperaturen. Uit de poolwervel een grote kans op een (zeer) zachte winter. Winter2000 was ook te zacht.
Gemiddeld dus te zachte winter 2005. SST-anomalieen leiden tot een veel te natte winter. Gezien het zachte karakter zou de winter ook nat moeten worden, echter hogedrukgebieden zorgen voor drogere tijdvakken.
Toelichting bij de eerste alinea:
Qua zonneschijn is er geen duidelijke afwijking te bespeuren. Er zullen reeksen zonloze dagen zijn bij aanvoer van maritiem tropische lucht. Daartegenover staan ook heldere dagen die zich voordoen wanneer polaire lucht tot rust komt onder een doortrekkend hoog. Sinds de temperatuursprong in 1987 zijn de winters zonniger geworden. Ik zie geen reden daar nu van af te wijken. In de zachte januari met doorblazende westelijke winden zijn vorstdagen zeldzaam. In februari verwacht ik meer vorstdagen omdat de polaire lucht dan meestal droger is. De marge is groot i.v.m met een mogelijke koudegolf. In de winterverwachting heb ik 77 Helmannpunten gegeven. Dit getal spookte door mijn hoofd en ik zat aan winter 1991 te denken. Toevallig bleek die winter 77 punten te hebben, vooral dankzij de vorstperiode in februari. Blijft de winterblokkade uit dan zijn de meest punten al binnen. Voornamelijk februari en maart(?) kunnen er nog zo'n 10 -20 aan toevoegen. Over het algemeen vind ik het getal 77 hoog. Het impliceert een grote kans op een major warming. Ondanks de zachte winter toch het normale aantal sneeuwdagen. Dit is te danken aan de NAO-index die af en toe naar beneden schiet en wij liggen dan in een N/NW-stroming met arctische lucht en sneeuwbuien. Tevens biedt de drukontwikkeling in december perspectief. De arctische avonturen zullen minder zijn dan vorige jaar maar daarvoor komen vermoedelijk andere sneeuwsituaties voor terug. Een eventuele vorstperiode brengt niet aanmerkelijk meer sneeuw omdat die Russisch is van aard. Mistdagen komen voor bij hogedrukgebieden en zadelsituaties en daar is verder weinig bijzonders over te melden. De overheersende windrichting in de Benelux is west-zuidwest. Door het gemiddeld iets hoger inkomen van de straalstroom ruimt de grondwind naar west. Door de actieve straalstroom komen er ook stormen voor. De zuidwester komt aan de kust niet verder dan windkracht 9. Felle randstoringen scheren vanuit het westen langs de Wadden naar de Duitse bocht. Daar is het al een paar keer tot storm gekomen dit seizoen. Een iets noordelijkere koers en een eerdere uitdieping is heel aannemelijk wat leidt tot een zware wester/noordwesterstorm. Raakt de westcirculatie helemaal op dreef dan is windkracht 11 ook mogelijk, bij voorkeur in februari.
Victor de Vries
Bericht laatst bijgewerkt: 04-01-2005 19:11
