18 januari 1963 De datum die iedere winterliefhebber kent. Als de dag van de elfstedentocht bij barre omstandigheden en misschien wel de koudste dag van de winter. Klopt dat laatste ook? We zullen zien van niet. In de ochtend is het in ieder geval buitengewoon koud, Soesterberg -20,8 , Leeuwarden – 16,0 om 6 uur.
Wij fietsen in Voorburg die ochtend bij -15 naar school. Het minimum van Rotterdam: -15,6 om 9 uur. Opmerkelijk en verrassend, dat het op dat moment in Rotterdam veel kouder is dan in Leeuwarden; daar is het -9,6 om 9 uur. Om 10 uur is het verschil nog groter: -15,2 in Rotterdam tegen -4,1 in Leeuwarden!
Het is inderdaad op veel plaatsen de koudste ochtend van de winter. En dat bij weinig wind. Maar, zoals eerder opgemerkt, in de ochtend van 11 januari was het in Leeuwarden kouder met -19,2 . De 18-e was dus niet uniek in de zin van laagste temperatuur. Zuidelijk van Leeuwarden kan het wel iets kouder geweest zijn.; Joure -21. Vaak wordt -18 genoemd als de zeer lage temperatuur van de elfstedendag. Dat klopt wel ongeveer. De opmerkingen die ik laatst opnieuw las, namelijk dat het door de harde wind veel kouder aanvoelde is onzin, een indianenverhaal. Het was bijna windstil! Overigens is dat voor een schaatser wel extreem koud, want de rijwind is wel ongeveer 20 km per uur en de daardoor opgewekte windchill brengt je dan bij veel lagere gevoelswaarden; volgens een tabel op Wikipedia lees ik af: -28.
In de loop van de ochtend liep de temperatuur in Leeuwarden snel op. Om 8 uur -15,2 en om 9 uur al -9,6. De wind was toen naar noord gedraaid. Om 10 uur steeg het verder tot -4,1! Geen strenge vorst en windkracht 3 uit ONO. Viel allemaal best mee. Maar toen begon het: om 11 uur -4,6 en om 12 uur -6,0 bij een aantrekkende ONO wind. De weerkaart van 13 uur:
In de middag begint de sneeuw te stuiven en om 17 uur is het -6,5. Voor de eerste rijders die dan binnen zijn waren de problemen nog niet dramatisch, maar de stuifsneeuw is dan al lang bezig bij een windkracht 4 tot 5. Om 19 uur is het tijdelijk windkracht 6 bij -6,9. Nog altijd matige vorst en niet meer. Het grote probleem is de tegenwind en de stuifsneeuw die het rijden steeds moeilijker, zo niet onmogelijk maakt. En dat bij toch wel zware kou door de tegenwind. Het wordt in de loop van de avond erger met een verder dalende temperatuur bij windkracht 4 tot 5. Tegen middernacht wordt de -10 bereikt. Opnieuw: geen -18 bij veel wind. Maar de realiteit was al bar en boos genoeg door de krachtige NO-wind bij temperaturen van -6 tot -10 en de stuifsneeuw die de route deed verdwijnen in een grote witte massa.
Hier de weerkaart van middernacht:
Hoe extreem was het weer die avond? Het kon erger, zoals op 19 januari bleek, maar dat is in de elfstedenmythe ondergesneeuwd.
18 januari was wel een extreme dag, maar niet de koudste.
Wij fietsen in Voorburg die ochtend bij -15 naar school. Het minimum van Rotterdam: -15,6 om 9 uur. Opmerkelijk en verrassend, dat het op dat moment in Rotterdam veel kouder is dan in Leeuwarden; daar is het -9,6 om 9 uur. Om 10 uur is het verschil nog groter: -15,2 in Rotterdam tegen -4,1 in Leeuwarden!
Het is inderdaad op veel plaatsen de koudste ochtend van de winter. En dat bij weinig wind. Maar, zoals eerder opgemerkt, in de ochtend van 11 januari was het in Leeuwarden kouder met -19,2 . De 18-e was dus niet uniek in de zin van laagste temperatuur. Zuidelijk van Leeuwarden kan het wel iets kouder geweest zijn.; Joure -21. Vaak wordt -18 genoemd als de zeer lage temperatuur van de elfstedendag. Dat klopt wel ongeveer. De opmerkingen die ik laatst opnieuw las, namelijk dat het door de harde wind veel kouder aanvoelde is onzin, een indianenverhaal. Het was bijna windstil! Overigens is dat voor een schaatser wel extreem koud, want de rijwind is wel ongeveer 20 km per uur en de daardoor opgewekte windchill brengt je dan bij veel lagere gevoelswaarden; volgens een tabel op Wikipedia lees ik af: -28.
In de loop van de ochtend liep de temperatuur in Leeuwarden snel op. Om 8 uur -15,2 en om 9 uur al -9,6. De wind was toen naar noord gedraaid. Om 10 uur steeg het verder tot -4,1! Geen strenge vorst en windkracht 3 uit ONO. Viel allemaal best mee. Maar toen begon het: om 11 uur -4,6 en om 12 uur -6,0 bij een aantrekkende ONO wind. De weerkaart van 13 uur:
In de middag begint de sneeuw te stuiven en om 17 uur is het -6,5. Voor de eerste rijders die dan binnen zijn waren de problemen nog niet dramatisch, maar de stuifsneeuw is dan al lang bezig bij een windkracht 4 tot 5. Om 19 uur is het tijdelijk windkracht 6 bij -6,9. Nog altijd matige vorst en niet meer. Het grote probleem is de tegenwind en de stuifsneeuw die het rijden steeds moeilijker, zo niet onmogelijk maakt. En dat bij toch wel zware kou door de tegenwind. Het wordt in de loop van de avond erger met een verder dalende temperatuur bij windkracht 4 tot 5. Tegen middernacht wordt de -10 bereikt. Opnieuw: geen -18 bij veel wind. Maar de realiteit was al bar en boos genoeg door de krachtige NO-wind bij temperaturen van -6 tot -10 en de stuifsneeuw die de route deed verdwijnen in een grote witte massa.
Hier de weerkaart van middernacht:
Hoe extreem was het weer die avond? Het kon erger, zoals op 19 januari bleek, maar dat is in de elfstedenmythe ondergesneeuwd.
18 januari was wel een extreme dag, maar niet de koudste.