Nog ongeveer 24 uur tot SSW, t = 0

We hebben nog ongeveer 24 uur te gaan tot we officieel aan de criteria voor een SSW voldoen. Daarmee komt t=0 dus precies op 1 januari te liggen, wat het aftellen naar een troposferische response wel zo makkelijk maakt

Aan de temperatuur op 10 hPa recht boven de pool is al duidelijk te zien dat er iets aan de hand is. 

Temperatuur is echter niet het criterium voor een SSW: de zonaal gemiddelde zonale wind moet negatief zijn op 10 hPa en 60NB. De zonale windsnelheden naderen momenteen de 0 m/s, en zullen binnenkort langdurig en ruim negatief worden. Het contrast met vorig jaar kan bijna niet groter, toen was er sprake van een vortex op volle toeren.

Binnen het GEFS wordt er weinig meer geknabbeld voor wat betreft het begin van de SSW, en ook niet aan de duur van de SSW, voorlopig. Wel zijn er verschillen tussen de runs wat de exacte windsnelheid betreft, dat heeft met name te maken met hoe de vortex in stukken breekt, en waar de restanten terecht komen.

Want in stukken gaat ie, de vortex. Er blijft weinig meer van over om eerlijk te zijn. Eerst deelt de vortex in twee, en daarna waarschijnlijk in drie stukken. Bijgaande EC op +168u. Hierbij komt het koudste deel van de vortex boven NW-Europa te liggen, dus parelmoerwolken blijven mogelijk - al warmt kern van de vortex langzaam op naarmate de SSW voortduurt.

Dan nu de hamvraag, gaat dit ook effect hebben op de troposfeer en het weer op neushoogte? Wel, dat is een complex verhaal. Niet alle SSWs leiden tot een respons in de troposfeer. We noemen dat effect "downwelling" dus het naar beneden doorsijpelen van de effecten in de stratosfeer. In februari-maart van dit jaar was die downwelling vrij direct, en dit keer lijkt het voorlopig wat minder snel of niet te gebeuren. Daarbij moet gezegd worden dat de klassieke responstijd na een SSW 10 tot 14 dagen is, dus dan komen we op 10-15 januari, wat nog buiten bijvoorbeeld de EC Oper valt. 

EC laat, in mijn optiek, een zekere downwelling zien, maar het is nog niet overtuigend. Bijgaande de kaarten voor +48, +120 en +240 van EC. Op +48 zie je de SSW (blauwe kleur bij 10 hPa en 60NB), op +120 zet dat zich iets voort naar beneden, op +240 zie je ook wat blauwe kleuren laag in de troposfeer ontstaan boven de pool (80-90NB). Dat duidt op het ontstaan van een subtiel poolhoog. 

De evolutie om naar uit te kijken is het uit elkaar vliegen van de delen van de vortex. Dus er zal (hopelijk) een poolhoog ontstaan, wanneer verschillende delen van de vortex (het paars) zich naar lagere breedtes zullen bewegen. Tussen die delen van de vortex komt dan ruimte voor rugvorming. De meest waarschijnlijke locaties zijn denk ik Groenland (gunstig voor ons), Alaska (niet zo gunstig voor ons) en een Russisch hoog (meestal niet direct gunstig). 

Verder moet ik nog zeggen dat ik zeer enthousiast ben over de timing, en ook de duur van deze SSW. Het lijkt erop dat de vortex voor ten minste twee weken overhoop gaat. Omdat de effecten van een SSW ook nog een maand na t = 0 merkbaar kunnen zijn, denk ik dat er in eind januari en februari nog wel kansen liggen