UGKB schot in de roos: tweede helft van de winter veel interessanter

Ik had mezelf beloofd om dit bericht óók te posten als het winterweer niet dichterbij was gekomen, want ik wilde toch de grootste UGKB-kaartenkijk-excersitie die ik ooit heb meegemaakt op het forum toelichten en verantwoorden.

Aanloop naar een weersverandering

Gistermiddag is met het instromen van de koude lucht een periode aangebroken met duidelijk te koud weer. Ik werd gister wakker met een flinke hagelbui, en in de hogere delen van de Benelux viel gisteravond zelfs sneeuw. Er heerste een beetje het gevoel: het gaat beginnen. En dat na wekenlang zoeken naar de eerste signalen van een grote weersverandering ten gevolge van de zeer spectaculaire SSW. Gevolgen die evenwel helemaal konden uitblijven of verkeerd vallen. Een SSW die eind deze herfst al voorspeld werd, en in december definitief vorm kreeg. Na februari 2018 keek menig forumlid dus reikhalzend uit naar een grote weersverandering half januari.

Het semi-blokkerende UK/Eurohoog leverde in dezelfde periode vooral saai en rustig weer op, met af en toe een trekrug en wat bovenluchtkou. Depressies trokken met een ruime boog over het hoog heen en namen zowel vochtige, subtropische als in hun kielzog maritiem polaire lucht mee richting Centraal- en Oost Europa. Een historische sneeuwdump in de Alpen was het gevolg, gezien de straalstroom recht op de noordkam klapte. Ook op de Balkan was het winter, met sneeuw tot op de Akropolis. Voor ons was dit het echter nog niet. EC overdreef een paar keer een doorklappende rug richting Scandi en dit leidde vooral tot teleurstellingen.

De modellen hintten echter sinds de jaarwisseling  wel op een weersverandering voor Europa, waarbij de grootschalige ruggen en troggen op andere plekken zouden komen te liggen. Een eerste stap was het uitzakken van vortex over Scandinavië op 12 januari. De regie over ons weer werd daardoor overgedragen van hoge- naar lagedruk. Voor deze uitbraak uit kon een laatste portie subtropische lucht Europa bereiken, maar een laatste flinke sneeuwdump in de Alpen tot gevolg. Daarna zou Europa echter meer en meer in de maritiem polaire lucht terechtkomen.

Op 4 januari was dit het GFS ENS gemiddelde op +300. Zichtbaar zijn de koudepoel boven Scandi, de zuidelijke jet en een voorzichtige meandering op de Oceaan.


Het was rond 4-5 januari dat er een lichtpuntje leek te ontstaan op > +300 in de troposfeer. Ik herinnerde me gister mijn eerste post over een omslagpunt op 18 januari. Een consistent cluster met 'wilde' oplossingen in het UGKB leek steeds terug te keren. Zulke bewegingen in het ENS duiden op een mogelijke verstoring van het stromingspatroon, en gecombineerd met de mogelijke effecten van de SSW op de achtergrond leek deze datum een logisch aanknopingspunt voor verandering. Het betrof een cluster met hogedruk op de Oceaan een uitzakkende trog richting Centraal Europa. In mijn post op 7 januari schreef ik daarover:

Zeker waar, toch kijk ik al dagen naar ~18 januari
Bericht van: Anthony (Delft) 07-01-2019 13:21    

Zeker in de GFS Opers en Para zit daar steeds iets van een sterke ontwikkeling met noordelijke hogedruk (niet altijd even succesvol). Ik vind ten eerste het uitzakken van de vortex boven Scandinavië al een hele gave kentering komende week. Die werd overigens ook al ver in het UGKB opgepikt. Daarbij wordt de hogedruk boven het Europese vasteland eindelijk grondig opgeruimd. Wellicht volgt daarna meer..

Uitzakkende trog boven Europa

Hoewel de grootschalige trend duidelijk zichtbaar was, had vooral GFS het moeilijk met de exacte uitwerking. Op MT leidde dit tot een periode van onzekerheid, met kans op (tijdelijke) zonalisering gezien laagjes niet richting Spanje, maar naar Noorwegen zouden koersen en een log Eurohoog in de steigers konden zetten. Het gebrek aan amplitude in de jet liet de WC vervolgens aansterken doordat er flink wat kou bij Canada klaarlag.

EC berekende echter een wig voor de kust van Noorwegen richting Groenland, waardoor deze route werd afgesneden voor lage druk. Die energie breekt als het goed is vandaag en morgen als een golf op de Noorse rotsen en zachte lucht trekt weg richting Groenland. De trog boven West-Europa blijft in stand en depressies kunnen duiken. Het is vermoedelijk een complex samenspel van downwelling, sterke meandering boven de VS en hogedruk in het noorden die dit mogelijk maakt. Dit werd duidelijk beter opgepikt door EC. Het model EC presteert daarbij zeer goed, in de zin dat het de onzekerheid adequaat aangeeft en de Oper consistent de volledige breedte van het EPS heeft gerepresenteerd. De bandbreedte van GFS was vaak te smal, met veel springerige ensembles. GFS draaide uiteindelijk pas eergisteren bij voor de setting in de Noorse Zee.

Uiteindelijk hebben we de stralingskou van vandaag t/m maandag 21 januari een beetje cadeau gekregen. De pluim is op MT vooral de laatste week voor deze periode flink afgekoeld. De grootschalige uitzakking van de trog boven West-Europa was in alle modellen veel duidelijker ná 22 januari. We blijven dus wat (eerder) aan de droge, koude kant van het polaire front, met een paar dagen rustig weer onder een trekrug. Vandaag ontstaat in de Arctische lucht boven Canada een laag dat dit weekend via IJsland naar West-Europa trekt. Op nadering hiervan kan de wind tijdelijk naar het westen draaien, maar er zijn ook zeker sneeuwkansen. Koers en vorm gaan hier het verschil maken, maar ook dat zijn weer details.

Op naar een interessante tweede helft

Grootschalig lijkt het dus allemaal te 'staan' en hebben we een zeer bijzondere aanloop meegemaakt richting deze grootschalige weersverandering, waarbij de wekenlange hogedruk boven West-Europa wordt vervangen door een trog en waarbij koude lucht diep over het westelijke Europese continent kan uitstromen.

In de laatste runs zie ik in alle leden verschillende chaotische kaarten, vaak zonder veel stroming, maar wel met een zuidelijke jet en hoge geo's in het noorden. Naar mijn idee wijst dat op een langere periode van divers winterweer. We lijken niet afhankelijk te zijn van één blokkade, maar zijn daardoor ook niet zeker van langdurig koud weer. We zitten gewoon veel in de polaire lucht waarin er vanalles gebeurt. De LT-modellen laten daarbij ook voor februari en maart langdurig noordelijke hogedruk zien met een hoogtelaag boven Centraal of Zuid-Europa.

Door de koudepoel bij Canada zullen lagedrukgebieden vanaf de Oceaan ons soms flink kunnen naderen uit het zuidwesten. Ook kunnen depressies boven de Noordzee en UK ontstaan in de koude lucht en kan het hoogtelaag boven Zuid-Europa soms zachte lucht onze kant op pompen. Tegelijkertijd ligt er veel kou klaar in Siberië. Ik vermoed daarom dat 'de winter' de komende weken in de details zal zitten, met soms grote verrassingen en teleurstellingen.

Tenselotte: ik heb nooit zó intensief naar UGKB kaarten gekeken en trends proberen te ontdekken. Juist door de indicatie van de SSW, anders had ik die kaarten misschien pas veel later serieus genomen. Ik ben benieuwd om de komende tijd te horen of en hoe alles nu met elkaar heeft samengehangen, zodat we daarvan kunnen leren voor de toekomst. Aan alle bijdragers over dit onderwerp: bedankt! De aandacht zal zich vanaf nu gaan richten op de daadwerkelijke effecten op ons weer.