Gouden tijden voor onweersliefhebbers in zicht? (Ostgewitter!)

Warmte en Ostgewitter liggen op de loer

Is het tot en met woensdag nog relatief koel in Nederland met een afwisseling van wolken en zon en vooral vandaag in het binnenland nog een paar buien, woensdagavond en in de nacht naar donderdag dringt warmere lucht binnen, vanuit het zuidoosten en met een paar buien. Vrijdag kan het in die warme lucht al tussen 25 en 28 graden worden. Als vanaf het weekend die warme lucht ook nog eens vochtig en onstabiel wordt, liggen onweersbuien op de loer. Vanuit het oosten. In Duitsland worden ze ‘Ostgewitter’ genoemd.

Dat de Ostgewitter een eigen naam hebben gekregen, is niet voor niets. Iedereen die ze weleens heeft meegemaakt, weet dat Ostgewitter iets speciaals hebben. In tegenstelling tot hun collega’s vanuit het westen worden ze in de regel niet door koudere lucht gevolgd. Wel kunnen ze erg veel water met zich meebrengen. Het zijn vooral om die reden buien die respect afdwingen en al een reputatie hebben, nog voordat ze gevallen zijn.

De buien van 28 juli 2014
Een dag met zware Ostgewitter die veel mensen nog voor in het geheugen zit, was 28 juli 2014. Hoog in de atmosfeer trok die dag een lagedrukgebied over het noorden van Frankrijk naar het oosten. Nederland bevond zich aan de noordflank van dat lagedrukgebied in de warme lucht en behalve warm was die lucht erg vochtig. Op hoogte waaide een zuidelijke tot zuidoostelijke wind. Aan het aardoppervlak was de wind noordoostelijk.

Meteen in de nacht al dreven vanuit het zuiden een paar actieve buien het land binnen, maar die vielen in het niet bij wat er later op de dag zou gebeuren. In de ochtend ging het eerst vooral in de westelijke helft van het land los. In een strook van Midden-Brabant richting de omgeving van Amsterdam kwamen enorme wolkbreuken voor. Op sommige plaatsen viel tegen 100 millimeter in een paar uur tijd. De wateroverlast was enorm. Verder kwam het op uitgebreide schaal tot onweer en vielen hier en daar grote hagelstenen.

Nog rustig, maar erg benauwd
Zelf zat ik die ochtend in de omgeving van Arnhem op de fiets. Daar was van buien nog geen sprake. Wel was het erg benauwd. De luchtvochtigheid moet enorm hoog zijn geweest. Toen ik weer thuis kwam, was ik tenminste doorweekt van het zweet. We waren inmiddels aan het begin van de middag aangekomen. Op de regenradar was en lijn met zware buien te zien. De lijn strekte zich uit van de omgeving van Amsterdam via de regio Utrecht naar de Betuwe. Ten zuidoosten van Arnhem vormde zich een losse bui, dus voor de buienlijn uit.

We konden de bui horen. Het rommelde af en toe en de lucht ten zuidoosten van Arnhem werd steeds donkerder. Omdat de bui heel langzaam bewoog, kwamen we maar heel geleidelijk aan de rand ervan te liggen. De eerste druppen vielen, eerst met tussenpozen. Vooral als er een windvlaag was, kon het ook al even hard regenen, maar even later was het ook zomaar weer droog. Totdat we echt onder de bui terechtkwamen en het echte regenen begon. En het hagelen. Want op een gegeven moment stortten hagelstenen met een doorsnede van 3 centimeter omlaag. Die soms keihard tegen de ramen kwamen.

De witte pit, rechts bij Arnhem, is de bui waar het allemaal mee begon.

Eerst nog wel grappig
Eerst was het nog wel grappig, maar toen de zware regen en hagel aanhielden en er eigenlijk geen einde meer aan leek te komen, werden we ook wat onrustig. De buurman van twee hoog belde of we zijn dakraam dicht wilden doen. Geen onverstandig idee, want het was er al behoorlijk aan het inregenen. En ook in onze woonkamer zelf kwam ineens een straaltje water omlaag dat even snel weer verdween als dat het was gekomen.

Op de radar was goed te zien hoe we de bui voor de oude onweerslijn hadden ingeruild voor de lijn zelf. Hij lag min of meer evenwijdig aan de zuidoostelijke wind hoog in de atmosfeer, van de omgeving van Nijmegen richting Arnhem. De ene zware bui na de andere kwam door de lijn heen op Arnhem af. Elke keer als je dacht dat het ergste achter de rug was, ontstond een nieuwe cel en werd een volgende hoeveelheid water over de stad uitgestort. Het begon zo geleidelijk aan toch een redelijk imposante gebeurtenis te worden.

Het souterrain…
Eerst wat lacherig, later met een serieuzere blik keken we af en toe in het souterrain beneden. Of alles nog droog was. Het huis staat er al sinds het einde van de 19^e eeuw en voor zover we wisten was het nog nooit overstroomd geweest. Toch hoorden we vanuit het bad, de douche en de wc steeds vaker onrustbarende geluiden vanuit het riool. Het leek niettemin allemaal goed te gaan, totdat ik bij een volgende inspectie alsnog tot over mijn enkels in het water terechtkwam. Binnen een paar minuten tijd was het souterrain ondergelopen.

Kolkende stromen
We belden om hulp naar familie die een kilometertje bij ons vandaag op de berg in Arnhem wonen. Ze hadden meer dan een half uur nodig om bij ons te komen. Door het almaar aanhoudende noodweer was Arnhem namelijk in een kolkende watermassa veranderd. De stad, die aan zijn noordzijde grote hoogteverschillen kent, kon het water niet meer aan. Veel wegen waren in kolkende stromen veranderd. Het water stroomde hier en daar zo hard dat je er nauwelijks meer doorheen kon. Al dat water kwam in de lagergelegen delen van de stad terecht, onder andere in ons Spijkerkwartier. Daar kon het riool de enorme toevloed niet meer aan en overstroomden steeds meer huizen. Het werd een steeds grotere chaos.

Toen de regen na ongeveer 2,5 uur eindelijk stopte, kon de schade worden opgenomen. Die was groot en het opruimen ervan in de weken erna erg zichtbaar. De combinatie van het Ostgewitter voor de buien uit, en de lijn met buien er naadloos achteraan had op de vliegbasis Deelen, 7 kilometer ten noorden van Arnhem, uiteindelijk 132 millimeter regen in de regenmeter gebracht, in twee uur tijd. Dat is 132 liter water per vierkante meter, een ongekend grote hoeveelheid in zo’n korte tijd. Tijdens het eerste uur viel 76 millimeter, een hoeveelheid die in Nederland normaalgesproken in een maand valt. Geen wonder dat de overlast in stad zo groot was. Het water, dat in de hogere delen was gevallen, kon daar niet weg en stroomde vervolgens omlaag. In de lagere delen van de stad, waar net zoveel water viel, kwam die toevloed vanaf de hogere delen er bovenopj. En dat was natuurlijk veel te veel om in korte tijd af te voeren. Het kon daar niet anders dan compleet overstromen.

Veel maatregelen
Het noodweer van 28 juli 2014 bleek voor de stad wel een ‘wake-up call’. In de jaren erna zijn op veel plaatsen in de stad maatregelen genomen die een herhaling van toen moeten voorkomen. In de jaren erna zijn ze al enkele keren getest en toen ging het beter. De afgelopen jaren viel het met de buien meestal mee, maar mogelijk krijgen we tijdens het komende weekend en in de dagen daarna wel weer eens met een echt Ostgewitter te maken. En dan zullen in Arnhem toch heel wat mensen even aan 2014 terugdenken.

Door: Reinout van den Born / Weer.nl