KLIMAAT
Dominique Minten
Donderdag 25 juni 2020
Klimatologen slaan alarm over heet Siberië
In Siberië worden al maanden warmterecords gebroken. De
gevolgen zijn tot in Europa voelbaar.
Was het afgelopen weekeinde echt 38 graden in Verchojansk? Het
kleine stadje in Jakoetië is bekend bij klimatologen. Het is niet alleen
de koudste bewoonde plek op aarde (min 67 graden), maar ook de
plaats waar de grootste temperatuur verschillen zijn gemeten. In de
zomer wordt het er meer dan 30 graden. Maar 38 graden zou een
nieuw record zijn. Daarom heeft de Wereld Meteorologische
Organisatie de Russische autoriteiten gevraagd om die temperatuur
officieel te bevestigen.
Toch twijfelen weinigen aan de correctheid van de meting. Ze past
perfect bij de waarschuwingen die meteorologen al een tijd uitsturen
over de uitzonderlijk warme winter en lente in een groot deel van
Siberië. Op de weerkaarten kleurt de regio al maanden donkerrood.
Vorige week trokken de onderzoekers van Copernicus, het Europese
programma dat de aarde monitort, aan de alarmbel. Zij stelden vast
dat in het westen van Siberië de gemiddelde temperatuur in mei tot
10 graden boven het langjarige gemiddelde lag.
Helemaal van hun stoel vielen ze niet. De opwarming van de aarde is
ongelijk verdeeld en het noordpoolgebied behoort tot de regio’s waar
het nu al gemiddeld drie graden warmer is. Op Spitsbergen,
bijvoorbeeld, gaat het nog sneller dan in Siberië.
Maar wat daar op dit moment gebeurt, doet velen opnieuw aan de
alarmbel trekken. ‘Het noordpoolgebied staat letterlijk en figuurlijk
in brand. Dit is een waarschuwing die echt kan tellen’, schrijft
Jonathan Overpeck, klimaatwetenschapper aan de Universiteit van
Michigan. Er dreigt een vicieuze cirkel te ontstaan waarvan de
gevolgen niet beperkt blijven tot Rusland.
Wegen verzakken
De grootste vrees is dat de permafrost niet langer permanent
bevroren blijft. De gevolgen daarvan laten zich nu al voelen. In
Irkoetsk, de grootste stad van de regio, vertonen almaar meer
gebouwen grote scheuren. Overal zijn wegen aan het verzakken. Ook
de recente milieuramp in Norilsk, waar
twintigduizend ton diesel is weggelekt uit een oliereservoir, is
waarschijnlijk niet alleen te wijten aan slecht onderhoud, maar ook
aan de instabiel wordende bodem. Zelfs president Poetin kon niet
langer wegkijken.
Poetin ziet de klimaatverandering het liefst als een opportuniteit
voor de Russische economie. ‘Het veranderende klimaat creëert
nieuwe kansen voor onze nationale economie’, zei hij vorig jaar. Die
mogelijkheden liggen vooral in het ijsvrij worden van de Noordelijke
IJszee waardoor het scheepvaartverkeer dat goederen van Azië naar
Europa brengt, met weken verkort wordt.
Maar een smeltende permafrost maakt ook dat olierampen zoals in
Norilsk in de toekomst schering en inslag dreigen te worden. Bijna
de helft van de belangrijkste olie- en gasvelden liggen in het Arctisch
gebied waar de dooi aan de gang is. Tegen 2050 zal de infrastructuur
er ernstig beschadigd worden, tonen recente studies aan.
Onomkeerbaar proces
Maar nog gevaarlijker is het methaangas dat vrijkomt. Methaan is
een veel krachtiger broeikasgas dan CO . De Siberische permafrost is
een gigantisch opslagreservoir van methaan. Wetenschappers
schatten dat er dubbel zoveel broeikasgassen opgeslagen zitten als er
momenteel in de atmosfeer zit. Als die langzaam vrijkomen, zal dat
de opwarming van de aarde extra versnellen. Dat is een
onomkeerbaar proces.
En dan is er nog een probleem. Siberië wordt almaar vaker geteisterd
door veenbranden. Die worden vaak aangestoken door de boeren om
het land vruchtbaarder te maken. Maar omdat het warmer wordt,
kunnen ze moeilijker onder controle gehouden worden. Vorig jaar
liepen ze helemaal uit de hand. En dit jaar zijn ze nog vroeger
begonnen.
Een warm Siberië kan rechtstreekse gevolgen hebben voor Europa.
Omdat de verschillen in temperatuur kleiner worden, raakt de
straalstroom geblokkeerd. Gevolg: droge en warme periodes duren langer. De
droge april- en meimaand was bijvoorbeeld te wijten aan die
meanderende straalstroom.