Vergelijking zomer 2021 met andere zomers (gegevens De Bilt)

Hoe scoort zomer 2021 nu in relatie tot andere zomers in onze klimatologische geschiedenis? We hebben de afgelopen weken veel discussies gehad op Weerwoord hierover. Waarbij vaak persoonlijke voorkeuren of regionale verschillen opspeelden. Maar wat vertellen de cijfers nu daadwerkelijk?

Bij mijn analyse heb ik De Bilt als basis genomen, omdat de dataset van dit weerstation teruggaat tot 1901 en dus zeer groot is. Bedenk dus wel dat het beeld in andere regio's van de Benelux behoorlijk kan afwijken.

Temperatuur:

Het is al vaker gezegd: qua temperatuur verloopt deze zomer bovengemiddeld. Als we het vergelijken met de nieuwe normen van 1991-2020, dan zien we bij de gemiddelde temperatuur (17.8 C tegenover 17.5 C), de gemiddelde maximumtemperatuur (22.4 C tegenover 22.3 C) en de gemiddelde minimumtemperatuur (12.5 C tegenover 12.1 C) allemaal positieve anomalieën. Hieraan kun je trouwens wel het karakter van deze zomer goed zien. De gemiddelde maximumtemperatuur ligt nauwelijks (een tiende graad) boven normaal, maar de gemiddelde minimumtemperatuur bijna een halve graad. Het warme karakter van deze zomer zit hem vooral in de nachttemperaturen, overdag is het daarentegen nauwelijks warmer dan wat volgens de nieuwe klimatologische normen gebruikelijk is.

Er is ook vaak hier op Weerwoord gesuggereerd dat deze zomer zo zou kunnen thuishoren in het oude klimaat. Wat betreft de temperatuur is dat echter overduidelijk niet het geval, als we de zomertemperaturen t/m 17 augustus sinds 1901 erbij pakken als vergelijkingsmateriaal. We zien dan dat de gemiddelde temperatuur, de gemiddelde maximumtemperatuur en de gemiddelde minimumtemperatuur stuk voor stuk in het warmste 1/4 van de dataset liggen.

Het moet wel gezegd dat het temperatuuroverschot van zomer 2021 volledig is opgebouwd in de eerste drie weken van juni, toen de temperatuur vele graden boven normaal lag en er binnen no time een voor die tijd recordaantal zomerse dagen werd opgebouwd. Tussen 20 juni en 20 juli lag de temperatuur gemiddeld genomen rond normaal, met daarbij een afwisseling van kortdurende koele en warme tijdvakken. En sinds 20 juli ligt de temperatuur op een enkele dag na vrijwel volledig duidelijk onder normaal.

Warme dagen:

Het aantal dagen met 20+ ligt ver boven normaal in relatie tot 1991-2020. Normaal treden er tussen 1 juni en 17 augustus circa 54 warme dagen op in De Bilt, nu zitten we op 62 van die dagen.

In de eeuwige ranglijst staat zomer 2021 maar liefst op een gedeelde 7e plek van de 121 in de lijst met zomers met de meeste warme dagen in De Bilt. Ook hier zien we dus dat zomer 2021 ver boven normaal scoort qua hoeveelheid warme dagen in De Bilt.

Zomerse dagen:

Het aantal dagen met 25+ ligt iets onder normaal in relatie tot 1991-2020. Normaal treden er tussen 1 juni en 17 augustus circa 19 zomerse dagen op in De Bilt, nu zitten we op 17 van die dagen.

In de eeuwige ranglijst staat zomer 2021 op een gedeelde 34e plek van de 121 in de lijst met zomers met de meeste zomerse dagen in De Bilt. Hier zien we dus dat zomer 2021 boven normaal scoort qua hoeveelheid zomerse dagen in De Bilt.

Opvallend detail hierbij is dat 11 van de 17 zomerse dagen vóór 19 juni vielen, de eerste drie weken van de zomer grofweg al met al. Sindsdien - we hebben het dan over een tijdvak van twee maanden - traden nog slechts 6 zomerse dagen op.

Tropische dagen:

Het aantal dagen met 30+ ligt ver onder normaal in relatie tot 1991-2020. Normaal treden er tussen 1 juni en 17 augustus circa 4 tropische dagen op in De Bilt, nu zitten we op 1 dag.

In de eeuwige ranglijst staat zomer 2021 op een gedeelde 55 plek van de 121 in de lijst met zomers met de meeste tropische dagen in De Bilt. Daarbij wel aangetekend dat er meer dan 20 andere zomers waren met één tropische dag. Hier zien we dat zomer 2021 gemiddeld scoort qua hoeveelheid tropische dagen in De Bilt.

Neerslagsom:

Tot en met 17 augustus is er tot nu toe 203.8 mm aan neerslag gevallen in De Bilt. Dat is een licht positieve afwijking ten opzichte van de op 1991-2020 gebaseerde klimaatnorm, immers het verschil is maar heel klein (zo'n +3 mm).

In de eeuwige ranglijst staat zomer 2021 op plek 47 van de 116 in de lijst vanaf het natste jaar gerekend (nummer 1 is dus het natste jaar). Ook hier zien we dus dat zomer 2021 iets boven normaal scoort qua neerslag in De Bilt, maar de afwijking met het gemiddelde is niet groot. 

Maar dit geeft niet het representatieve beeld voor de hele Benelux. Het zuiden en oosten van de Benelux - waaronder het grootste deel van België, Luxemburg en het zuidoosten van Nederland - alsmede het uiterste noorden van Nederland zijn een stuk natter dan het westen van de Benelux. Maastricht-Airport bijvoorbeeld beleeft de op 1 na natste zomer in haar meetreeks. Veel meer stations in België en Zuidoost-Nederland noteren een top 5-notering in de ranglijst van natste zomers. Dit geldt ook voor het noorden van Nederland. Zo noteert station Leeuwarden de natste zomer in haar meetreeks, al is die meetreeks een stuk korter dan bijvoorbeeld Maastricht (1951 als beginjaar). Daarentegen is het in het westen van België en het midden, westen en zuidwesten van Nederland helemaal niet natter dan gebruikelijk. Sterker nog, daar noteert men op grote schaal zelfs de droogste zomer sinds 2018.

Zonneschijn:

Tot en met 17 augustus heeft de zon tot nu toe 541.5 uur geschenen in De Bilt. Dat is een licht positieve afwijking ten opzichte van de op 1991-2020 gebaseerde klimaatnorm, immers het verschil is maar heel klein (zo'n +6 uur).

In de eeuwige ranglijst staat zomer 2021 op plek 42 van de 121 in de lijst vanaf het zonnigste jaar gerekend (nummer 1 is dus het zonnigste jaar). Hier zien we dat zomer 2021 iets boven normaal scoort qua zonneschijn in De Bilt, maar de afwijking met het gemiddelde is niet groot.

Naar het zuiden en oosten toe is het wel een stuk somberder dan in het noorden en westen. In België en het zuidoosten van Nederland ligt de hoeveelheid zonuren lokaal iets beneden normaal.

Warmtegetal:

Het warmtegetal ligt ver onder normaal in relatie tot 1991-2020. Normaal treedt er tussen 1 juni en 17 augustus een warmtegetal van circa 86 op in De Bilt, nu zitten we op 53.3.

In de eeuwige ranglijst staat zomer 2021 op plek 46 van de 121 in de lijst met zomers met het hoogste warmtegetal. Hier zien we dus dat zomer 2021 iets boven normaal scoort qua warmtegetal in De Bilt, maar de afwijking met het gemiddelde is niet groot.

ADS-dagen:

Het aantal ADS-dagen annex mooi-weer-dagen ligt onder normaal in relatie tot 1991-2020. Normaal treden er tussen 1 juni en 17 augustus circa 25 ADS-dagen op in De Bilt, nu zitten we op 20 van die dagen.

In de eeuwige ranglijst staat zomer 2021 op een gedeelde 49e plek van de 116 in de lijst met zomers met de meeste ADS-dagen in De Bilt. Daarbij wel aangetekend dat er 6 andere zomers waren met 20 ADS-dagen. Hier zien we dus dat zomer 2021 gemiddeld scoort qua hoeveelheid ADS-dagen in De Bilt.

Conclusie:

De zomer van 2021 scoort op het gebied van gemiddelde maximumtemperatuur nipt boven normaal en qua gemiddelde minimumtemperatuur flink boven normaal. Vooral de hoeveelheid warme dagen is zeer groot te noemen. Het aantal zomerse dagen ligt iets onder de huidige klimatologische norm, maar nog altijd boven normaal als je het hele tijdvak sinds 1901 in ogenschouw neemt. 11 van de 17 zomerse dagen vielen in de eerste drie weken van juni. Op sommige plekken plaatsen langs de kust is nog geen enkele zomerse dag genoteerd. Het aantal tropische dagen ligt iets onder de huidige klimatologische norm, maar rond normaal als je het hele tijdvak sinds 1901 in ogenschouw neemt. Op veel plekken is pas 1 tropische dag genoteerd (17 juni) en in de westelijke regio's op een aantal plekken nog geen enkele.

De hoeveelheid neerslag ligt deze zomer gemiddeld genomen normaal tot nipt boven normaal. Daarbij moet men opmerken dat de verschillen tussen regio's zeer groot zijn. In een aantal gebieden van de Benelux is het de natste zomer of één van de natste zomers uit de meetgeschiedenis (vooral in het zuiden en oosten), maar in andere delen is niet meer regen dan normaal gevallen.

Het is op de meeste plaatsen gemiddeld genomen een normale tot nipt te zonnige zomer. Echter in het zuiden en oosten van de Benelux zijn er regionaal ook locaties die iets minder zonneschijn hebben opgevangen dan wat volgens de nieuwe klimatologische normen gebruikelijk is.

Het warmtegetal ligt ruim onder de huidige klimatologische norm, maar nog altijd nipt boven normaal als je het hele tijdvak sinds 1901 in ogenschouw neemt.

Ten slotte ligt het aantal ADS-dagen annex mooi-weer-dagen onder de huidige klimatologische norm, maar rond normaal als je het hele tijdvak sinds 1901 in ogenschouw neemt.

Zet je dit allemaal op een rij dan valt op dat zomer 2021 qua algemene dagtemperaturen absoluut een hoogvlieger is, waarmee het de verhoogde ondergrens van het nieuwe zomerklimaat illustreert. Daarbij opgemerkt dat de eerste drie weken van juni hieraan een belangrijke bijdrage hebben gegeven. Sindsdien zorgen vooral de hoge nachttemperaturen (als gevolg van bewolking) ervoor dat de daggemiddelden op peil blijven, maar is het overdag wel vaak duidelijk koeler dan de nieuwe klimatologische normen.

Qua zomerse en tropische dagen scoort zomer 2021 wel beneden de huidige klimatologische normen, dit zou in het klimaat van de 20e eeuw respectievelijk boven en rond normaal zijn. Ook qua ADS-dagen en warmtegetal verloopt de zomer van 2021 beneden normaal, dit zou in het klimaat van de 20e eeuw respectievelijk rond en nipt boven normaal zijn.

Zowel qua neerslag als qua zonuren scoort zomer 2021 rond tot iets boven normaal, dit zou in het klimaat van de 20e eeuw ook het geval zijn.

Hier zie je dus waar het wringt. Als je de dag-, maand- en seizoengemiddelde temperatuurwaarden bekijkt, kun je niet anders zeggen dan dat het een warme zomer is. Dit geldt ook voor het aantal dagen met 20+. Maar de andere parameters liggen dichtbij de mediaan voor alle zomers sinds 1901. Naar de normen van de 20e eeuw is de zomer van 2021 - uitgezonderd de gemiddelde temperaturen en het aantal zomerse dagen - een middenmoter. Omdat veel van die normen de afgelopen halve eeuw sterk zijn gestegen (zeker het aantal zonuren, het warmtegetal, het aantal ADS-dagen, het aantal zomerse dagen en het aantal tropische dagen), voelt het desondanks tegenvallend aan. We zijn zo gewend geraakt aan intense hitte, droogte en blakende zonneschijn. Dat geldt zeker voor de afgelopen drie zomers. Dan valt het ineens behoorlijk tegen als een zomer op veel aspecten verloopt zoals een middenmoter in de 20e eeuw.