‘Weerprofeet’ Jan Buisman (96) genoot een leven lang van strenge winters: ‘Toen er een milde winter kwam, was ik volledig gedesillusioneerd’

Drie strenge oorlogswinters, dikke pakken sneeuw en ijs en achtereenvolgende Elfstedentochten in 1940, 1941 en 1942. Het is een unicum in de weerhistorie van Nederland, waar Jan Buisman destijds van smulde, in zijn tienerjaren als weerman. ,,Toen er daarna een mildere winter kwam, was ik volledig gedesillusioneerd”, zegt hij nu, 80 jaar na dato.

Vanuit zijn appartement op de bovenste verdieping van een woonzorgcentrum aan de rand van Den Haag, houdt Nederlands oudste weerman nog steeds elk weertype in de gaten. Met haviksogen tuurt de grotendeels in de Achterhoek opgegroeide Buisman naar het bewolkte Noordzeestrand bij Kijkduin.

Het KNMI had als eerbetoon vorig jaar Storm Jan naar hem vernoemd, maar die zal hij nooit voorbij zien razen. De J van Jan kwam afgelopen jaren in de alfabetische rangorde immers niet aan de beurt. ,,En nu hebben ze kennelijk weer een ander namenlijstje voor de stormen”, zegt de historisch-geograaf schouderophalend.

Het verandert niets aan het feit dat Koning Winter hem fascineert, zoals het dat altijd heeft gedaan. ‘Weerprofeet’ Buisman schreef er het boek Bar en boos over, dat verhaalt over zeven eeuwen winterweer in Nederland en België. ,,In de strenge winter van 1929 stak ik als 4-jarig jongetje aan de hand van mijn moeder in mijn geboorteplaats Culemborg de bevroren rivier de Lek over. Dat bleef me altijd bij.”

In z’n volgende woonplaats, het Achterhoekse stadje Borculo, ervaart Buisman zelf dat de de verwoestende windhoos van 1925 inwoners nog altijd bezighoudt. Opnieuw dat weerbarstige weer. De verhuizing naar Den Haag (1937) was aan de kille vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de bezettingsjaren maakte hij weerbulletins voor klasgenoten, ouders en buren; de Duitse bezetter verbood immers het openbaar publiceren van weerberichten.

Het Nederlands kouderecord in Winterswijk in 1942 vormt de apotheose van drie achtereenvolgende strenge mobilisatie- en oorlogswinters. Sinds de zogenaamde revolutiewinter van 1789 was het niet zo langdurig koud geweest. Het jaar 1942 ging de boeken in  als één van Nederlands koudste winters ooit.

Hij voorspelt dat het kouderecord een blijvertje is door opwarming van de aarde en klimaatverandering, al kwam het in 2012 in Lelystad vrij dichtbij, met 22,9 graden onder nul. ,,Maar ik zie het Winterswijkse record niet meer verbroken worden”, zegt Buisman.

Buisman is inmiddels al weer lange tijd met pensioen, maar nog altijd bezig met het weer. Zo werkt hij nog steeds aan de voltooiing van zijn tiendelige serie Duizend jaar weer, wind en water en de Lage Landen. Maar dat gaat hem zelf niet meer lukken, verklapt hij. ,,Mijn vurige wens was om de Eerste en Tweede Wereldoorlog nog zelf te doen. Dat gaat door lichamelijk ongemak helaas niet meer. Ik ben zo doof als een kwartel, heb artrose, kreeg een herseninfarct en kamp met evenwichtsproblemen.”

Toch krabbelde hij na elke tegenslag weer op en bleef werken aan zijn Magnum Opus. Dat hij niet kan afmaken, want recent moest hij, na het afronden van deel zeven, de strijd staken. Een enthousiaste en deskundige opvolger tekent voor drie nog te verschijnen delen. Buisman heeft het schrijven nu ingeruild voor lezen. ,,Mijn brein is gelukkig nog goed, ik ben helder en lees veel. Met een boekje in het hoekje, dat blijf ik graag doen.”

En dat het jubileum van het kouderecord in Winterswijk nadert, maakt Jan Buisman warm van binnen. Hij heeft één hartenwens: ,,Als ik nog kon reizen, zou ik er bij willen zijn...”