Stem voor het redden van de sneeuwpop
Column Ooit zullen kinderen sneeuw alleen kennen uit oude boeken, vreest Peter Kuipers Munneke. De actualiteit is een katalysator voor een energietransitie.
Peter Kuipers Munneke
In de wereld is het winter. Tegelijk is de meteorologische lente in ons land behoorlijk zonnig begonnen, en ik merk om mij heen dat het veel mensen goed doet. Ik schrijf het met enige terughoudendheid, want ik voelde me de afgelopen weken wat overbodig op de NOS-redactie. Het strijkorkestje op de Titanic. Het weerbericht is er altijd, ook als het weer niet zo belangrijk is.
En toch, het zonnige lenteweer is extra welkom omdat we zojuist één lange herfst van vijf maanden hebben gehad. De winter was twee graden warmer dan je had mogen verwachten, en zelfs vier graden warmer dan de gemiddelde winter van 70 jaar geleden. Bijna nergens in ons land vroor het overdag. Sneeuw viel er amper. In het weerbericht van het Jeugdjournaal zag ik een paar keer foto’s van hagelpoppen. Daarvoor moet je in een hagelbui naar buiten en snel een popje maken voordat de hagelkorrels zijn gesmolten.
Een kind dat geboren wordt in 2060 zal ijs en sneeuw vooral nog kennen uit kinderboeken van vroeger: Nijntje bouwt sneeuwpoppen en glijdt met een slee van de berg naar beneden. Dat zal hun eigen ervaring niet meer zijn. Want wat dit jaar nog uitzonderlijk zacht was, is over vijftig jaar heel normaal. Daarmee verdwijnt de winter uit onze cultuurhistorie.
Van alle Nederlandse seizoenen is vooral de winter het slachtoffer van de opwarming van de aarde. Het voorjaar zal altijd de tijd van bloei blijven, de zomer blijft warm en af en toe flink buiig, en de herfst nat en stormachtig. Maar sneeuw en ijs, die de winter de winter maken, zijn aan het verdwijnen. Het komt door een heel simpele statistische wetmatigheid, en een onverbiddelijke natuurwet. Eerst de statistiek: als het gemiddelde een beetje verandert, dan vinden de grootste verschuivingen plaats in de extremen. Wordt de winter iets warmer, dan decimeren de koude dagen. Dan de natuurwet: ijs smelt bij nul graden. Áls er al eens een stevige oostenwind staat, dan is de aangevoerde lucht veel minder koud dan vroeger. Het brongebied van die koude lucht ligt in het noordpoolgebied en dat warmt van alle gebieden op aarde het snelste op.
Perfecte katalysator
Hoeveel winter er nog overblijft, hangt af van hoe snel we stoppen met fossiele brandstoffen. Ik ben best wel optimistisch dat dat de komende decennia gaat gebeuren, misschien nog wel sneller dan we denken. De actualiteit is er een perfecte katalysator voor. Maar hoe we precies afscheid gaan nemen van olie, kolen en gas, dat kan best eens een hobbelige weg worden. Er ontvouwt zich op dit moment een energiecrisis, dat is alvast hobbel nummer één. We mogen van het kabinet verwachten dat het de hobbels probeert zo veel mogelijk glad te strijken, maar wel hand in hand met een doortastende versnelling van energietransitie en -besparing.
Hoe de energietransitie in detail wordt uitgewerkt is door eerdere kabinetten nadrukkelijk bij lagere overheden neergelegd, ook bij je gemeente. Daarom zijn de gemeenteraadsverkiezingen van volgende week een belangrijk moment. De komende raadsperiode wordt cruciaal voor hoe jouw gemeente afscheid gaat nemen van fossiele brandstoffen. Klimaat en energie worden hoe dan ook een groot dossier, van links tot rechts, en van conservatief tot progressief.
Maar wat is in dit verband eigenlijk conservatief? En wat is progressief? Klimaatverandering zet deze begrippen op losse schroeven. Als je de dingen wilt laten zoals ze zijn, als je de gevestigde belangen verdedigt, dan zal de wereld onherkenbaar veranderen. De status quo voert ons naar planetaire destructie. Progressieve partijen willen juist de wereld veranderen om de aarde te behouden. Het is de tegenstelling van de korte tegen de lange termijn, van nu tegen later, van ik tegen zij.
Blijven barbecueën
In de conservatieve hoek hoor je politici meestal zeggen dat we niet te snel moeten veranderen. Haalbaar en betaalbaar. Voldoende draagvlak. Blijven barbecueën. Je hoort ze nooit zelf zeggen dat ze daarmee de problemen bij toekomstige generaties neerleggen. Een slechtere wereld voor je kinderen en kleinkinderen, dat klinkt electoraal niet zo lekker. Daarom komt bagatellisering, ontkenning en ontwijking van het klimaatprobleem meestal uit conservatieve hoek. In de progressieve hoek moet er liever vandaag nog dan morgen van alles veranderen om op de lange termijn de wereld waarin we leven te behouden. Halvering van de veestapel, van het gas af, minder vliegen, vaker fietsen. Drammen. Ik ben geen politicoloog, maar ik vind het wel een aannemelijke verklaring voor de afwezigheid van progressieve partijen in de laatste paar kabinetten: de meeste kiezers hebben gewoon niet zo’n trek in verandering op de korte termijn. Hoewel het juist ingrijpende veranderingen op de lange termijn voorkomt.
Een wereld zonder fossiele brandstoffen versterkt de nationale veiligheid, maakt ons onafhankelijk van dubieuze regimes, en het houdt de planeet leefbaar voor toekomstige generaties. Iedereen zou dat moeten willen. Als bescheiden bonus – bijna alles is namelijk belangrijker dan het weer – kunnen onze kleinkinderen heel af en toe nog een sneeuwpop maken.
Peter Kuipers Munneke is glacioloog bij de Universiteit Utrecht en weerman bij de NOS