Haast in klimaatstrijd: fossielverbruik moet binnen 8 jaar halveren

Een veilige klimaattoekomst is nog mogelijk, maar daarbij is wel grote haast geboden. Om de opwarming nog onder de grens van anderhalve graad te houden, moet het wereldwijde gebruik van olie, kolen en gas in de komende 8 jaar ongeveer halveren. Dat blijkt uit het maandag verschenen laatste deel van het nieuwe klimaatrapport van VN-klimaatpanel IPCC.

Het beperken van de opwarming van de aarde tot 1,5 graden is het hoogste doel van het klimaatakkoord van Parijs. Het wordt gezien als een uiterste grens om gevaarlijke gevolgen van klimaatverandering nog te voorkomen.

De kans dat we dit nog halen, is kleiner geworden ten opzichte van een speciaal 1,5-graden-rapport, uit 2018 - omdat een grote trendbreuk sindsdien is uitgebleven. "Wel zien we dat de wereldwijde uitstoot wat begint af te vlakken; dat is een positief teken", zegt professor Kornelis Blok, van de TU Delft - die ook meeschreef aan het rapport.

“Ik was verantwoordelijk voor het maken van een overzicht van korte termijnopties die de wereld heeft om in de periode tot 2030 snel de uitstoot omlaag te brengen. We hebben eigenlijk alles in handen om dat te doen, maar er is haast geboden.”

Zie ook: Dit moet je weten voordat je leest over het nieuwste klimaatrapport

Het slotstuk van het IPCC-drieluik gaat over mogelijkheden om de opwarming te beperken door de uitstoot van broeikassen terug te dringen.

In augustus verscheen het eerste deel, over de ‘wetenschappelijke basis’, en eind februari het tweede, over de gevolgen van klimaatverandering voor mens en natuur. Met het afsluitende deel is nu een zeer omvangrijk overzicht compleet van alle nieuwe klimaatwetenschappelijke inzichten.

“Dit laatste deel laat zien dat het voor het halen van de klimaatdoelen van Parijs nu echt 1 voor 12 is”, zegt klimaatonderzoeker Detlef van Vuuren van het Planbureau voor de Leefomgeving en de Universiteit Utrecht tegen NU.nl. “Dit decennium is cruciaal. Emissies moeten wereldwijd fors afnemen richting 2030, idealiter met dertig tot vijftig procent.”

Minder ‘negatieve uitstoot’ (want land is schaars)

Van Vuuren is een van de hoofdauteurs van het hoofdstuk over uitstootscenario's. Nieuw ten opzichte van voorgaande rapporten is volgens Van Vuuren dat er in die scenario’s nu minder sterk wordt uitgegaan van ‘negatieve emissies’ - manieren om CO2 weer uit de atmosfeer te halen.

Dat heeft er onder andere mee te maken dat daar heel veel land voor nodig is, voor grootschalige herbebossing en de productie van biomassa. En land is op onze dichtbevolkte planeet een toenemend schaars goed, zegt de Wageningse klimaatonderzoeker Gert-Jan Nabuurs, coördinerend hoofdauteur van het hoofdstuk over landbouw en bossen.

“Daar is ook wel goed nieuws te melden: tropische ontbossing neemt af, en noordelijke bossen groeien nog - en nemen ook veel CO2 op.” Tegelijk is het onzeker of dat zo doorgaat, omdat de bossen zelf ook toenemend door klimaatverandering getroffen worden, met bijvoorbeeld droogten en keverplagen, die weer kunnen leiden tot CO2-uitstoot.

Zie ook: Gevolgen klimaatverandering worden groter en aanpassen wordt steeds moeilijker

Geen ruimte voor ‘CO2-overshoot’ (dus zijn komende jaren cruciaal)

Daarnaast neemt de druk toe om steeds efficiënter met het land op aarde om te gaan, zegt Nabuurs: genoeg voedsel produceren voor miljarden mensen, en gelijktijdig een biodiversiteitscrisis afwenden en ook CO2 vastleggen. “Dat vraagt naast efficiënte landbouw ook een efficiënter dieet, waar minder land voor nodig is om het te produceren.”

Als we straks minder CO2 uit de atmosfeer weg kunnen halen, betekent dat ook dat er nu minder ruimte is om er nog extra CO2 aan toe te voegen - en dus ook minder tijd om de kraan dicht te draaien. Dat maakt vooral voor de komende jaren veel verschil: er is geen ruimte meer voor een ‘overshoot’ - eerst nog even te veel uitstoten, en dat enkele tientallen jaren hopen te compenseren.

Zie ook: Snellere afsmelting Antarctica vormt grote bedreiging voor Nederland

‘Mensen vragen rechtvaardigheid en transparantie’

Uit het eerste deel van dit klimaatrapport, blijkt dat het nog fundamenteel onzeker is hoe warm de aarde deze eeuw wordt. De temperatuurstijging kan zelfs oplopen tot 5 graden, als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen. Dat komt door een grote onvoorspelbare factor in het klimaatsysteem: de mens.

Er komt in de wetenschap steeds meer aandacht voor die menselijke kant - ons gedrag. NU.nl sprak ook Linda Steg, hoogleraar milieupsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, die als hoofdauteur meeschreef aan een hoofdstuk over energiesystemen.

Er zit in die energietransitie veel weerstand en vertraging. En daarom is draagvlak cruciaal, zegt Steg. “We hebben de neiging om te onderschatten hoeveel mensen om duurzaamheid, milieu en andere mensen geven. Uit onderzoek blijkt dat voor draagvlak rechtvaardigheid en transparantie essentieel zijn, vaak nog belangrijker dan de eigen portemonnee.”

Duurzame energie steeds goedkoper, 'maar systemen veranderen niet vanzelf'

Wat meehelpt is dat duurzame energie structureel steeds goedkoper wordt, en fossiele energie gelijktijdig juist duurder. Die prijskentering gaat in praktijk sneller dan tien jaar geleden gedacht, zegt professor Heleen de Coninck, van de Technische Universiteit Eindhoven. “Maar marktmechanismen en duurzame technologie gaan het klimaatprobleem niet uit zichzelf oplossen.”

De Coninck is coördinerend hoofdauteur van het hoofdstuk over innovatie en technologische ontwikkeling. “Succesvol klimaatbeleid is niet het afvinken van een lijst duurzame technologieën. Van landbouw tot zware industrie, er zijn grote systeemveranderingen nodig in alle sectoren."

En de tijd daarvoor dringt, zegt ook De Coninck: "Om onder 1,5 graden te blijven moet de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen ergens in de komende drie jaar pieken.”

Gaat de wereld door met fossiele brandstoffen?

Dan is er nog een onzekere factor in de klimaattoekomst van de aarde: internationale samenwerking. De wereld tekende in 2015 het klimaatakkoord van Parijs. Daarna werd Trump gekozen en trok de VS zich terug.

In de laatste jaren herstelde de internationale klimaatsamenwerking weer, met afgelopen november een relatief succesvolle klimaattop in Glasgow. En toen volgde de oorlog in Oekraïne, waarbij grote machtsblokken tegenover elkaar komen te staan.

Gaan we door die oorlog als wereld meer of minder fossiele brandstoffen gebruiken? Minder, antwoorden de experts, na enig twijfelen.

-----------------

Titel aangepast. Haast in klimaatstrijd: olie-, kolen- en gasverbruik moet binnen 8 jaar gehalveerd | NU - Het laatste nieuws het eerst op NU.nl