Bron: HBvL 13/6
Wie uit het toestel op het zonovergoten vliegveld van Alicante stapt, springen de reclameborden met palmbomen, villa's met uitzicht op zee, zwembaden en smaragdgroene golfbanen in het oog. Maar wie een half uur het binnenland in loopt ...
krijgt een heel ander beeld, van verschroeide aarde, bijna droge waterreservoirs en verdorde gewassen.
Hoewel de miljoenen toeristen die de komende zomer de Spaanse costa's bezoeken het zich vermoedelijk niet zullen realiseren, is een groot deel van het land uitgedroogd. De droogste winter en het droogste voorjaar in ruim zestig jaar hebben ertoe geleid dat sommige reservoirs zijn geslonken tot 20 procent van hun normale capaciteit. In heel Spanje, een van de grote landbouwstaten in Europa, staan armetierige planten op de velden. Het waterpeil in de meeste rivieren is gedaald tot bijna eenderde van normaal.
"We verkeren nu in een kritieke fase", zegt de 40-jarige Juan Manuel Pascual Torres, een meloen- en peperverbouwer uit de zuidoostelijke stad Elche. "Als we niet gauw een goeie hoeveelheid regen krijgen, zitten we werkelijk in de problemen."
De boeren in zijn regio hebben te horen gekregen dat ze dagelijks maar acht minuten mogen irrigeren. Torres sluit niet uit dat hij zijn landbouwbedrijf zal moeten opgeven om in een schoenenfabriek te gaan werken, net zoals hij deed in de jaren '90, toen Spanje ook door een langdurige droogte werd getroffen.
De landelijke verliezen bedragen nu al naar schatting 1,6 miljard euro aan mislukte oogsten en verloren gegaan veevoer. Het ministerie van landbouw voorspelt dat de graanproductie dit jaar landelijk met 25 procent zal teruglopen en in enkele zuidelijk en oostelijke regio's misschien wel met 50 procent.
Sinaasappelbomen en wijngaarden zijn nog aan het bijkomen van de strenge vorst van de afgelopen winter en beloven voor de komende herfst een magere oogst. "Als het niet gauw gaat regenen, sta ik zo'n 30.000 euro in het rood", zegt Joaquin Bretons, een 41-jarige vader van twee kinderen, terwijl hij hulpeloos kijkt over zijn velden, waar kikkererwten en gerst er armzalig bijstaan.
De malaise heeft geleid tot een bitter debat. Enerzijds is er de conservatieve, oppositionele Volkspartij, die vele miljarden euro's wil steken in een project om het droge zuiden en midden van het land te bevloeien met water uit het relatief natte noorden. Anderzijds zijn er de regerende socialisten, die met steun van de meeste andere partijen en milieubewegingen dat plan van tafel hebben geveegd. Zij beogen een totale reorganisatie van de waterhuishouding, gebaseerd op ontzilting en spaarbekkens, met de nadruk op het tegengaan van verspilling en meer bescherming van waterhoudende grondlagen en bossen.
Nog geen tien jaar geleden werd Spanje getroffen door een vijf jaar durende droogte die grote gevolgen had voor oogsten en dwong tot beperking van het watergebruik in de steden. Er ontstonden tussen verschillende regio's en partijen bittere conflicten over waterrechten. Inmiddels hebben de conservatieven het veld moeten ruimen voor de socialisten, maar verder lijkt er weinig te zijn veranderd. "Wij weten dat droogteperioden cyclisch verlopen, wij zouden er aan gewend moeten zijn", aldus Torres. "Maar wij lijken het nooit te leren."
Portugal verkeert in dezelfde omstandigheden als Spanje. Ongeveer 70 procent van het land kampt met grote of extreme droogte. Met name de zuidelijke provincies Alentejo, een landbouwgebied, en Algarve, een toeristische regio, hebben het zwaar te verduren. Het is sinds 1901 niet meer voorgekomen dat er in de periode van oktober tot en met mei zo weinig water is gevallen. In Faro, de grootste stad in Algarve, is er in acht maanden niet meer dan 141 mm water gevallen, 28 procent van het gemiddelde. Boeren in Alentejo schatten de verliezen op ruim een miljard euro. De graanoogst is 70 procent minder dan vorig jaar.
De regering in Madrid zegt dat de reserves zo groot zijn dat er de komende zomer geen beperkende maatregelen behoeven te worden genomen. Maar verscheidene regio's hebben al maatregelen afgekondigd, zoals sluiting van stranddouches en verlaging van de druk in waterleidingen voor gezinswoningen.
Veel boeren steunen de conservatieven met hun pleidooi voor betere irrigatie van het zuiden en Midden-Spanje. "Het probleem is niet het water, maar de politici", meent citrusteler Juan Manuel Selma. "De irrigatiewerken werkten voor de Romeinen en er was niet veel dat zij niet wisten", zegt Selma in een verwijzing naar de historische aquaducten die nog altijd in veel delen van Spanje in gebruik zijn.
Maar de statistieken wijzen uit dat de regering met recht hamert op de noodzaak van hervorming van de totale watervoorziening. Ruim 60 procent van het Spaanse water wordt verspild voor het de kraan bereikt; maar 1,5 procent wordt gerecycled. Spanje gebruikt liefst 80 procent van zijn water voor bevloeiing, maar slechts 20 procent van de irrigatiewerken voldoet aan moderne criteria.
Quote selectie