Wat voor winter wordt het? De vraag stellen is makkelijker dan hem beantwoorden. Moeten we nu letten op de weermodellen, een koude golfstroom of toch de hoeveelheid eikeltjes op de grond? Weeronline-meteoroloog Jaco van Wezel steekt van wal met een voorbehoud: een seizoensverwachting is minder betrouwbaar dan een voorspelling voor komende week. Je schetst hooguit de grove lijnen. „We hebben intern wel wat discussie gehad of we aan dit soort verwachtingen moeten beginnen. Er zijn nogal wat nuances.”
Golfstromen
Sceptici zullen direct roepen dat zo’n wintervooruitblik een hoog glazenbolgehalte heeft. Maar verschillende internationale weersites wijzen erop dat het verleden toch wat houvast biedt. Daarvoor moeten we onder meer kijken naar de Grote Oceaan. Alsof het de economische conjunctuur is, wisselen daar twee golfstromen elkaar af: de warme El Niño en de koude La Nina. Dit jaar zitten we in het derde La Nina-jaar.
Als de meteorologen terugkijken naar jaren met vergelijkbare omstandigheden, kunnen ze wel wat zeggen over de aankomende winter. Want die koude golfstroom zorgt voor geijkte patronen. Met name voor Canada ziet het er voor komende winter stooktechnisch beroerd uit: in het verleden werd het daar doorgaans steenkoud als La Nina het derde jaar inging.
Voor Europa is de invloed wat minder strak omlijnd. Maar hier speelt een tweede factor een rol: de Noord-Atlantische Oscillatie (NOA), een verschuivend stelsel van lage druk bij IJsland en hoge druk bij de Azoren. De drukverschilllen zijn met name in de winter bepalend voor de sterkte van westenwinden, golfhoogten, stormfrequenties, neerslag en temperatuur. Kort samengevat betekent een negatieve NOA dat koning winter de kop kan opsteken.
Met name in het begin van komende komende winter kan de NOA wel eens negatief worden, klinkt het onder meteorologen. En dat betekent een hogere kans op winters weer.
Sneeuwstorm
Dat strookt met de verwachting van Weeronline. „Dan moet het wel zo vallen dat Nederland in die koude wind komt”, aldus meteoroloog Jaco van Wezel. Hij wijst op nog een paar andere statistieken die houvast bieden. Zo is door klimaatverandering de kans op een zachte winter 75 procent. Bovendien is de Noordpool al 4 graden opgewarmd, legt Van Wezel uit, wat de winters milder maakt. „Als je nu dezelfde luchtstromen zou hebben als in 1963, het jaar van de strengste winter sinds de metingen, dan krijg je niet dezelfde kou.”
Een zachte winter betekent niet per se een winter zonder vorst. Zo zullen veel Nederlanders zich de sneeuwstorm en schaatspret van februari 2021 nog herinneren, maar die winter staat in de boeken als zacht. Zelfs die bewuste februarimaand was warmer dan normaal.
Plaagstoten van koning winter
Weeronline bevindt zich overigens in goed gezelschap met hun vooruitblik. Ook het Britse KNMI, het Met Office, gaf in oktober al aan dat met name in december er ’een potentieel is voor koudeprikken, met kans op sneeuw in de noordelijke gebieden’. Hoe verder we in 2023 belanden, zo zegt meteoroloog Paul Davies op de site van het weerbureau, hoe groter de kans op herfstachtig weer. Koning winter kan korte plaagstoten blijven uitdelen, schrijft Davies. „Maar de kans op een echt koude winter is klein.”
Uiteraard zijn er ook modellen die een heel andere kant op wijzen. Het Canadese weermodel houdt het erop dat West-Europa juist een gemiddeld iets warmere winter tegemoet gaat. Andere meteorologen beweren aan de hand van een Amerikaans onderzoek dat na de relatief warme zomer een koude winter volgt. Maar het KNMI beweert dan weer dat er geen verband is tussen zomers en winters qua temperatuur. „Onzin”, zegt ook Van Wezel. „Anderen kijken naar de sneeuwval in Siberië: als daar vroeg sneeuw ligt wordt het koud, is de theorie. Maar ook dat valt of staat met de windrichting.”
Eikels en bosmarmot
Wie de weermodellen links wil laten liggen kan nog houvast zoeken bij volkswijsheden. Zo wordt in verschillende Alpenlanden de lengte van de Alpendistel gemeten als sneeuwvoorspeller. Sommige Amerikanen rekenen op de voorspellende gave van de bosmarmot. Volgens de overlevering waagt ieder jaar op 2 februari – op Groundhog Day – de bosmarmot zich buiten zijn hol en bepaalt dan aan de hand van zijn eigen schaduw of het einde van de winter nabij is of dat de kou nog zes weken zal duren.
In Nederland zweren sommigen bij het tellen van eikels of beukennootjes. Onder het motto: veel noten op het harde hout, maakt de winter hard en koud. Meteorologen maken gehakt van die weerspreuk: een forse eikel- en beukennootjesproductie zegt vooral iets over de voorbije zomer.
De Enkhuizer Almanak, die al eeuwenlang poogt een jaar vooruit te kijken aan de hand van omkeerdagen, voorspelt dit jaar dan juist weer een zachte en natte winter. Al is ook dit boekje het eens met de meteorologen: eind december kan het wel eens gaan vriezen.
