Maar de veranderingen blijken dus al sinds de 19e eeuw gaande. Zou dit een natuurlijk variatie zijn geweest of kregen menselijke invloeden toen al structureel grip op ons klimaat?
Gaandeweg werd het klimaat zachter, dat was al een trend sinds de tijd van Napoleon. Tot halverwege de 19e eeuw veranderde er echter weinig, later die eeuw wordt de verzachting duidelijker en opgemerkt door Buys-Ballot. De schommelingen in de 19e eeuw zijn echter weinig groter dan die binnen de Kleine IJstijd. In de Twintigste eeuw zet die trend versterkt door. Een oordeel over het aandeel van de mens in die transitie laat ik liever aan de experts over.