Het is momenteel winter op de zuidpool, maar ook dan wordt de klimaatverandering duidelijk, zelfs bij (nog altijd flink) negatieve temperaturen.
Volgens de meest recente data was het in juli gemiddeld 10 graden minder koud, met dagpieken tot 28 graden warmer. Voor de laatste week van juli is er zelfs sprake van gemiddeld 20 graden extra. De abnormale situatie zou nog zeker 10 dagen aanhouden. Vooral het oostelijke deel van het continent heeft te maken met hogere temperaturen.
Aan het officiële zuidpoolstation kregen ze te maken met temperaturen die eerder normaal zijn voor het einde van de zomer, eind februari. Onderstaande kaart toont de afwijkingen van de temperatuur op 29 juli (afwijkingen tegenover de periode 1979-2000). Hoe roder, hoe warmer.
Hoe warm het dan precies was op Antarctica, is een genuanceerde kwestie. "Het is alsof je zou vragen hoe warm het is in Europa", zegt glacioloog Stef Lhermitte aan VRT NWS. "Maar je kan zeggen dat het in de koudste gebieden, in het binnenland op de hoger gelegen delen, in de winter -60 tot -70 graden is. In de kustgebieden is dat dan -20 tot -30 graden." Daar moeten we dus de afwijkingen van juli bij optellen.
Lhermitte noemt de afwijkingen uitzonderlijk en opmerkelijk, en een teken van een sterk veranderend klimaat. Dit zou de voorbode kunnen zijn van nog meer veranderingen, zegt hij. Als die zich vaker gaan voordoen, is er een serieus probleem.
Onderstaande grafiek toont de normale temperaturen op Antarctica tijdens de winter en de zomer.
Ik ben zeker en vast bezorgd over wat er nog te gebeuren staat op de zuidpool
Het is al de tweede 'hittegolf' op de zuidpool in enkele jaren tijd, na die van maart 2022. De abnormale temperaturen zouden nog zeker 10 dagen aanhouden. Voor wetenschappers zijn ze nogmaals het bewijs van hoe alarmerend snel het gaat met de klimaatopwarming.
"Ik ben zeker en vast bezorgd over wat er nog te gebeuren staat op de zuidpool de komende jaren", zegt Jamin Greenbaum, geofysicus aan de University of California San Diego. Klimaatwetenschapper Jonathan Overpeck noemt het op X "een eye-opener, een teken dat de klimaatverandering onze planeet echt aan het veranderen is..."
De voorbije 12 maanden waren de warmste op aarde sinds het begin van de metingen. Dat wereldwijde gemiddelde was mede zo hoog omdat het op de zuidpool zo warm was.
Polaire vortex
Volgens wetenschappers heeft de hittegolf op de zuidpool te maken met de polaire vortex, een sterke stroom van koude lucht op grote hoogte die zich als een cirkel om de pool heen spant. Normaal is die heel sterk en stabiel tijdens de winter, en houdt die als het ware de diepvries op slot, maar dit seizoen is dat niet het geval.
De koude ontsnapte naar delen van Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika en de zuidelijke punt van Latijns-Amerika. Tegelijk is er minder zee-ijs, waardoor de zonnestralen minder worden weerkaatst en het water in de omringende oceaan sneller opwarmt. De oppervlakte aan zee-ijs is de op 1 na laagste voor deze tijd van het jaar, net na het laagterecord van vorig jaar.
Het smelten zal op langere termijn grote gevolgen hebben. De zeespiegel kan wereldwijd 9 tot 37 meter stijgen, bleek eerder uit onderzoek aan de VUB. Hoeveel dat precies wordt, hebben we zelf nog in de hand. Voorts is de zuidpool een beetje de airco van onze planeet. Als die airco uitvalt, zal de temperatuur op aarde verder de hoogte ingaan.