Historisch geograaf Jan Buisman (1925-2024) wist al vroeg zijn roeping: ’Bevroren rivier maakte indruk op mij als vierjarige’
De dag na zijn pensionering als vwo- en havo-docent ging Jan Buisman gewoon weer aan de slag en dat bleef hij doen. En hoe. „Om tien uur ga ik naar bed, krantjes en boeken mee. Om vijf uur sta ik op en ga ik aan de slag. Ik werk graag hard. Anders word ik maar een hangoudere”, zei hij op zijn negentigste in een Telegraaf-interview.
Jan Buisman (1925-2024)
Het resultaat van die ijzeren discipline en werkdrift staat in duizenden pagina’s op de planken bij zijn vakbroeders en trouwe lezers. Twintig boeken over het weer en zeven baksteen-dikke delen van het naslagwerk Duizend jaar weer, wind en water in de Lage Landen. Dat legde hij vast vanaf 763 tot 1825. Kwam er een nieuw deel uit, dan haalde drs. Buisman steevast het Achtuurjournaal.
Nauwkeurig
De historisch geograaf onderzocht de weersinvloeden op het dagelijkse leven van vooral minderbedeelden door de eeuwen heen. Met een jaartal nam hij geen genoegen, hij wilde het tot op de dag nauwkeurig weten. Hadden we in die eeuwen nog geen KNMI met overzichtelijke tabelletjes, Buisman spitte daartoe dagboeken uit, las logboeken, oogstverslagen, brieven, reisverhalen, kronieken, kranten, rekeningen voor waterschades en notariële akten.
Op zoek naar aanwijzingen of een desastreuze overstroming nou door extreme regenval of door een vloedgolf was veroorzaakt.
Jan Buisman werd geboren in Culemborg aan de Lek. Een echte buitenjongen, vertelde hij. „In 1929 was de rivier totaal bevroren, boeren maakten met zand een paadje over het ijs en ik kon zo naar de overkant van de Lek lopen. Dat maakte indruk op me. Ik was vier jaar, mijn interesse voor weer moet toen zijn ontstaan en ik ben het elke dag gaan bijhouden in een dagboek. In de jaren dertig was het zo koud dat de sneeuw als pilaren onder mijn klompen groeide.”
"’De weergoden deden hem recht, op zijn sterfdag sneeuwde het’"
„Het weer is de belangrijkste bijkomstigheid van de geschiedenis”, zei hij. „Daardoor zijn oorlogen gewonnen en verloren, zijn oogsten en visvangsten mislukt.” Buienradar was evenwel niet aan hem besteed. Vijfentachtig jaar later keek hij naar de lucht en wees vanaf het balkon van zijn Haagse flat, op tien hoog, op onweer in de verte. „In Brabant!” Aan de klimaatdiscussie brandde hij zich niet. „Ik houd me erbuiten, ik ben geen klimatoloog”, zei hij kort. Het was het enige waarover hij niet uitweidde.
Sebastiaan Cobelens glimlacht: „Als Jan op zijn praatstoel zat, kreeg niemand hem eraf.” Deze weerhistoricus werkte samen met Buisman aan het achtste deel van het naslagwerk. „Dat beslaat de periode van 1825 tot 1850. Ik kreeg gaandeweg nog meer bewondering voor hem, want waar wij Google en Delpher kunnen raadplegen met slimme zoekopdrachten, ploos hij archief voor archief uit.”
’Tweede vader’
„Jan was voor mij als een tweede vader, ik heb als een kind zitten huilen toen ik hoorde dat hij was overleden. En ik was beslist niet de enige. In 1984 werd ik door zijn boek Bar en boos geraakt en ging de weerwereld voor me open, om me nooit meer los te laten. Jan was een aimabele man, maar ook zeer wilskrachtig.” Cobelens onderbreekt zichzelf: „Zijn wil was wet! Wees de uitgever hem streng op de naderende deadline, dan negeerde Jan dat als hij vond dat het nog niet volmaakt was.”
„Drie weken voor zijn dood sprak ik hem voor het laatst. En hoewel we allebei wisten hoe laat het was, bleef hij hameren op de stormvloed van 1825. Daarvoor moest meer aandacht komen in het boek. Jan wilde heel graag de honderd jaar volmaken, helaas heeft het niet zo mogen zijn. Deel acht wordt op zijn honderdste geboortedag gepresenteerd, op 19 februari 2025. Ons eerbetoon aan een groot man.”
De grote weerman overleed op 99-jarige leeftijd, op 21 november. En de weergoden deden hem recht, zag Cobelens. „Jan was een echte winterliefhebber, hij bloeide er altijd van op. Op zijn sterfdag dwarrelden her en der in het land de sneeuwvlokjes naar beneden.”
Mooi.
Die man heeft alle grote winters van de vorige eeuw meegemaakt. Als 4 jarige dus al 1929. Kan me goed voorstellen dat dit dan je hobby wordt. 