De eerste augustushelft heeft dit jaar in De Bilt een gemiddelde etmaaltemperatuur opgeleverd van 15,1°C. Op de ranglijst is dat goed voor een gedeelde 8ste plaats als koudste eerste augustushelften. Daaruit blijkt dat een dergelijke kou in deze tijd van het jaar behoorlijk zeldzaam is. De laatste keer dat de gemiddelde temperatuur in deze periode onder de 15 graden kwam, was in 1987. Toen was het nog een halve graad kouder met een gemiddelde van slechts 14,6. Kijken we nog verder terug dan moeten we naar 1960 om opnieuw een eerste augustushelft te vinden die kouder verliep dan deze maand tot dusver, toen werd het gemiddeld 15,0°C. Langer geleden is het wel eens nog kouder geweest.
De top drie wordt ingenomen door 1913, 1912 en 1902, toen de gemiddelde etmaaltemperatuur gedurende de eerst augustushelft respectievelijk bleef steken bij 14,0, 13,9 en 13,8°C. Met dit jaar meegerekend is het in totaal sinds 1901 vijftien keer voorgekomen dat de eerste augustushelft in De Bilt een gemiddelde temperatuur opleverde van 15,5°C of lager.
De vraag is nu of zo’n koude eerste helft van de laatste zomermaand de kaarten voor het komende winterseizoen al geschud kunnen worden voor de liefhebbers van sneeuw en ijs? Ja wellicht, want in 1962 bijvoorbeeld was de eerste augustushelft met 15,4°C ook koud verlopen en volgde er de koudste winter van de 20ste eeuw.
Maar het ook totaal anders verlopen want in 1987 was de eerste augustushelft koud, zoals hierboven al is verteld en de daarop volgende winter leverde tot op dat moment één van de allerzachtste winters van de vorige eeuw (in de jaren daarna zouden er nog een paar zeer zwakke broeders volgen) op en inmiddels staat deze winter op een roemloze 98ste plaats, als koudste winter ooit. Hieruit blijkt in ieder geval dat het niet vanzelfsprekend is dat er na een koele eerste augustushelft een koude of zelfs strenge winter volgt. Het kan ook gewoon een zeer zachte winter worden, zoals het voorbeeld hierboven liet zien.
Toch is daarmee het hele verhaal nog niet verteld. Van alle augustusmaanden die een eerste helft lieten zien die kouder verliep dan 15,6°C gemiddeld, dat zijn er dus veertien in totaal, is gekeken hoe de daaropvolgende winter scoorde. Van die 14 winters zaten er acht bij de koudste en zes bij de warmste. Die zes zachte winters waren ook meteen zeer zacht. Kijken we naar de acht koude winters, dan waren 1914 en 1931 gewoon koud te noemen.. De winter van 1962 scoort al duidelijk beter, evenals de winter van 1966. De overige vier winters zijn écht koud tot (zeer) streng verloop. Bovenaan staat de legendarische winter uit 1963, op de voet gevolgd door die uit 1942.
De conclusie mag luiden dat het inderdaad statistisch niet hard is te maken dat een koude eerste augustushelft, wordt gevolgd door minstens een koude winter. Maar een winterliefhebber zou uit het bovenstaande kunnen beweren dat de kans op een koude winter toch iets groter is, namelijk 8/14. Maar dat de daarop volgende winter uniek wordt is wel duidelijk: of veel te zacht of veel te koud.
Maar, het ziet ernaar uit dat de weegschaal meer richting koud gaat, dan naar zacht. Dat komt omdat het seizoen 2006 een zogenaamd Eastonjaar is, en dat zou de kans op een koude winter veel groter zijn dan in een ander jaar. De betekenis van het woord Eastonjaar komt af van de Nederlander Cornelis Easton (1864-1929) die journalist en publicist was, maar daarnaast ook amateur-astronoom en –meteoroloog. Hij ontdekte dat er een regelmaat te vinden was in het terugkeren van een koude tot strenge winter. Het bleek dat steeds na 89 jaar de kans op een strenge of (zeer) koude winter groot was, en dat vindt al plaats in de periode vanaf het jaar 760 tot en met 1916, welke gekenmerkt werden door 13 temperatuurgolven van 89 jaar die steeds een strenge winter als gevolg had.
In 1917 zou de volgende strenge winter moeten plaatsvinden, maar vrijwel niemand geloofde hem. Want het merendeel van de winters tussen 1900 en 1916 waren zacht te noemen en dus zou het heel opmerkelijk zijn als plots een strenge winter om de hoek zou komen. Het ongelooflijke gebeurde, want het Eastonjaar van 1917 kreeg inderdaad een strenge winter te verduren. Tellen we hier opnieuw 89 jaar bij op dan zitten we in ….. het jaar 2006. Ik weet dat Het Weer vaak een terugkerend karakter heeft, maar dit is een van de bevestigingen. Als we inderdaad voor het komende seizoen een koude tot zeer koude winter krijgen kunnen ze van Easton een standbeeld maken, want dat zou met de huidige klimaatverandering, toch wel bijzonder zijn.
Vervolgens zag hij ook dat er steeds een koude winter optrad, na ongeveer 22 jaar. Sterker nog, de periode van 89 jaar kon opgedeeld worden in een viertal tijdvakken van 22.25 jaren, waarvoor hetzelfde gold. Steeds na 21, 22 of 23 jaren werd ons land overvallen door een fikse winter en dat dan al sinds het begin van de temperatuurmetingen in ons land, nu bijna 300 jaar! De weerboeken bevestigen deze ontwikkeling. Kijk maar naar de vorige eeuw: de jaren 1917, 1940, 1962 en 1984 hadden allemaal een koude tot strenge winter te verduren. Steeds dus na 22 of 23 jaar. Zo doortellend, zou het omstreeks de komende winter (2006) weer zover moeten zijn dat het serieus zou moeten gaan winteren. Sinds 1707 komen we in totaal 13 gevallen tegen van koud winterweer die dezelfde cyclus hebben van 21, 22, of 23 jaar.
De critici beschouwen dit meer op toeval, maar als je vanaf 760 al zo’n 89-jarige cyclus ziet van koude winters, dan haal ik alvast de schaatsen uit het vet.
Vele meteorologen, weeramateurs en alle andere weergeïnteresseerde mensen zullen met meer belangstelling dan voorheen, de komende winter(verwachting) gaan volgen met dank aan Cornelis Easton en de koude eerste augustushelft.
Bron: Meteo Consult en Jean-Paul Korst
24 augustus 2005
Quote selectie