Er wordt beweerd dat er een verband is tussen de gemiddelde luchtdruk bij IJsland in oktober, de gemiddelde temperatuur van oktober in De Bilt en de winter bij ons.
Het is een min of meer wetenschappelijke methode die tijdens de overgang van oktober naar november enig inzicht geeft over het karakter van het komende winterseizoen. Ik heb de volgende omschrijving kunnen vinden:
Het systeem is gebaseerd op de gemiddelde oktober-luchtdruk bij IJsland (op 63º Noorderbreedte en 20º Westerlengte) en op de gemiddelde oktobertemperatuur in De Bilt. De volgende voorspellingsregels worden vermeld:
1. Als de gemiddelde temperatuur in oktober in De Bilt uitkomt tussen 0 en 9.7º C. en als tegelijkertijd de luchtdruk bij IJsland 1008 hPa of hoger uitvalt, dan zal de komende winter koud of streng zijn.
2. Als de gemiddelde temperatuur van oktober in De Bilt valst tussen 7 en 9.7º C. en als de luchtdruk bij IJslandin de overeenkomstige periode lager is dan 1008 hPa, dan wordt de daarop volgende winter normaal, zacht of zeer zacht.
De methode is uiteengezet in een artikel van W.G. van Voss in Hemel en Dampkring 1968 aflevering 12. De uitslag komt volgens Van Voss in 8 van de 11 gevallen uit. Aangetekend moet worden dat alleen winters in zogenaamde geblokkeerde perioden zijn onderzocht, namelijk van 1874 tot 1895 en van 1939 tot 1963. Geblokkeerd wil in dit verband zeggen, dat de westelijke circulatie bijzonder vaak verzwakt of onderbroken werd door blokkerende hogedrukgebieden.
Velen waarderen prematuur koud hogedrukweer in oktober en november wel, maar zijn nogal beducht voor het vaak minder koude vervolg tijdens de werkelijke wintermaanden zélf. Gewezen wordt dan altijd op de ontijdige koudegolven in november 1956, november 1965, november 1980 en november 1993. Ik wijs er daarbij op, dat de winter 1965/1966 wel degelijk trekken van een koude winter vertoonde, alleen lag ons land op de grens tussen zeer koud weer in het noordoosten en zachter in het zuidwesten. In februari 1966 escaleerde die strijd helemaal en werd m.n. Noord-Nederland getroffen door ijzige sneeuwstormen en historische ijzel (8 febr.). 1965/1966 was in Scandinavië een zeer strenge winter. De ijsgrens in de Oostzee reikte nog aanzienlijk zuidelijker dan in de strenge winter van 1962-'63!
Daarnaast merk ik op, dat anderzijds verscheidene koude en strenge winters wel degelijk door vroetijdige tekenen van koude zijn voorafgegaan. Kijken we alleen maar naar de ook hier nog wel bekende winters van de tachtiger jaren, dan zien we vorstinvalletjes in november 1984, sneeuw in Noord-Nederland op 16 november (net als in november 1968)en ook in de 2e helft van november 1985 (Elfstedentocht vervolgens in februari 1986). Ook in november 1962 was er al vroegtijdig sprake van koude-invallen en in commentaren kon je ook toen lezen, dat deze vroege kou gelet op de ervaringen van vroeger niet direct een koude of strenge winter hoefde te betekenen. Dat hoefde het op dat moment inderdaad níet, maar was het achteraf gezien wél!
In verband met de a.s. meridionalisering van de luchtdrukverdeling merk ik op aansluiting te zien met o.m. de 2e helft van oktober 1979. Daarop is het zéér meriodionale weerjaar 1980 gevolgd, alleen was het weersverloop van november tot maart zeer gematigd. Wel was er een schaatsperiode in januari. In november was de ingezette meridionalisering in oktober overigens tijdelijk gevolgd door een jagende westcirculatie. Misschien in dit verband even leuk om te vermelden wat de uitslag was in oktober 1979 van de IJsland-winterregel:
Gem. oktoberluchtdruk IJsland: 1002 hPa
Gem. oktobertemperatuur De Bilt: 10.9º C.
Diagnose winter 1979/1980: Zachte of zeer zachte winter wat betreft de Biltse temperatuur en een normale, zachte of zeer zachte winter op basis van de IJslandse luchtdruk.
De regel kwam dus toen uit!
Quote selectie