Situatie

Nederland heeft te maken met een langdurige droogte. De afgelopen eeuw hebben we meerdere periodes met droogte en laagwater gehad – denk aan 1976, 2003 en 2018. De situatie nu is echter zeer bijzonder: de afvoer van de Rijn is met 615 m3/s lager dan ooit gemeten, de afvoer van de Maas is laag, grondwaterstanden zijn op de meeste plaatsen laag tot extreem laag en ook het waterpeil van het IJsselmeer daalt. De effecten van de droogte nemen toe. Daarom worden steeds meer maatregelen genomen om verdere negatieve effecten zoveel als mogelijk te beperken. Het einde van de droogte is niet in zicht. De beheersmaatregelen om water vast te houden en te verdelen raken op. De Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) en het Managementteam Watertekorten (MTW) kijken daarom nadrukkelijk vooruit. Er wordt gezamenlijk gewerkt aan scenario’s om de komende periode verdere negatieve effecten in zicht te krijgen en waar mogelijk maatregelen daartegen te nemen. Ook de ons omringende landen hebben te maken met een extreem droge periode.

Verwachting

Zowel in Nederland als in de stroomgebieden van de Rijn en de Maas wordt de komende week een warme periode zonder neerslag van betekenis verwacht. Het landelijke neerslagtekort zal dan op hetzelfde niveau als in 2018 komen, rond de 300 mm. In verschillende regio’s is het neerslagtekort al meer dan 400 mm. De Maas blijft de komende periode laag. Met Rijnafvoeren net boven de 600 m3/s zitten we op een record laag niveau. De waterstanden in het IJsselmeergebied zullen verder gaan zakken door het watergebruik, de hoge verdamping en de lage aanvoer via de IJssel.

Doorkijk lange termijn 

De langetermijnverwachting geeft overwegend een droog weertype aan. Voor herstel van watersystemen, normale rivierafvoeren en grondwaterstanden zal langdurig een flinke hoeveelheid neerslag (meer dan gemiddeld) in de stroomgebieden nodig zijn.  Zelfs als het weertype omslaat naar wisselvallig tot nat, kunnen we nog lang te maken hebben met lage rivierafvoeren en waterstanden. De periode met lage rivierafvoeren kan tot in december aanhouden. 

De LCW is voor meerdere aspecten zoals bijvoorbeeld lage rivierafvoeren, toenemende verzilting en uitzakkende IJsselmeerpeilen scenario’s aan het uitwerken zodat er tijdig gehandeld kan worden door de waterbeheerders en andere sectoren.

Effecten

De effecten van de droogte zijn voor natuur en landbouw merkbaar in het hele land. Vooral in de gebieden waar geen wateraanvoer mogelijk is zoals Zeeland en de hoger gelegen delen van Nederland (denk aan Veluwe, Limburg, Brabant en de Achterhoek) zijn de gevolgen van de droogte groot. Ook in West Nederland zijn de gevolgen groot en zijn maatregelen genomen in de vorm van onttrekkingsverboden uit oppervlaktewater om de stabiliteit van keringen te borgen. De kwaliteit van het water verslechtert; al langere tijd is op grote schaal sprake van blauwalg en zijn negatieve zwemadviezen voor natuurwater afgegeven. De effecten voor de scheepvaart nemen verder toe met - naast de beperkingen vanwege de geringe vaardiepte - ook een uitbreiding van schutbeperkingen en stremmingen bij sluizen. Het aantal meldingen van schade aan droogtegevoelige waterkeringen neemt toe. De drinkwaterlevering is op orde. De toenemende verzilting vormt wel een aandachtspunt en wordt op verschillende plekken bij drinkwaterinnamepunten in de gaten gehouden. 

In vrijwel het hele land zijn effecten van afwegingen in categorie vier van de verdringingsreeks te merken, zoals scheepvaart, landbouw, natuur, industrie, energie en recreatie. In grote delen van het land (West-Nederland, Zuidoost Nederland, omgeving Twentekanalen) treden daarnaast ook effecten op voor sectoren in categorie drie, zoals kapitaalintensieve gewassen (bijvoorbeeld glastuinbouw en bloem- en fruitteelt). 

Maatregelen

Op grote schaal worden al sinds het voorjaar regionaal en landelijk maatregelen ingezet om zo veel mogelijk zoetwater vast te houden. De laatste weken zijn steeds meer maatregelen toegepast om zoetwater te verdelen over gebieden met een feitelijk watertekort en om negatieve effecten van droogte tegen te gaan. Vooral in de regionale watersystemen wordt het steeds moeilijker om te voldoen aan de watervraag. Er zijn op grote schaal onttrekkingsverboden ingesteld voor oppervlaktewater en in enkele regio’s ook voor grondwater. Op meerdere plekken in het land worden pompinstallaties voorbereid en ingezet om water aan te kunnen voeren. Tevens voeren waterbeheerders extra inspecties uit en worden maatregelen ingezet om blijvende schade door uitdroging van droogtegevoelige waterkeringen te voorkomen.

In de regio’s wordt op grote schaal de verdringingsreeks toegepast voor gebruik van het oppervlaktewater. Er zijn de afgelopen weken maatregelen toegepast om water te verdelen tussen regio's zodat verzilting wordt tegengehouden, op onder andere het Amsterdam-Rijnkanaal en in de Rijn-Maasmonding. Landelijke afwegingen tussen verschillende gebruikers en sectoren nemen toe.

De waterbeheerders zijn alert, blijven de situatie continu monitoren en nemen passende maatregelen.??Er wordt intensief samengewerkt tussen waterbeheerders.

De waterbeheerders zijn alert, blijven de situatie continu monitoren en nemen passende maatregelen.