Het mogelijke stilvallen van de Golfstroom hangt niet af van het bereiken van een bepaalde temperatuur, maar van de snelheid van de opwarming. Dat stellen Nederlandse klimaatwetenschappers in een vandaag gepubliceerde studie.
De Golfstroom, ook bekend als de AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation), is een belangrijk systeem van wereldwijde zeestromen. Als die stilvalt, heeft dat wereldwijd drastische gevolgen. Nederland krijgt dan in plaats van een warmer, juist een kouder en droger klimaat.
Onomkeerbaar
Vorig jaar concludeerden dezelfde wetenschappers al dat de Golfstroom mogelijk sneller een kantelpunt bereikt dan eerder gedacht. Het onomkeerbare stilvallen van de stroom zou al rond 2060 kunnen beginnen, in plaats van op z'n vroegst in 2100.
Uit berekeningen bleek namelijk dat dit kantelpunt al bij 2,5 graden opwarming kan plaatsvinden, in plaats van de eerder gedachte 4 graden. In de vandaag gepubliceerde studie passen de wetenschappers deze interpretatie weer enigszins aan. Ja, de instorting van de Golfstroom kan al beginnen bij 2,5 graden opwarming, maar dat heeft niet per se te maken met die temperatuur.
"Dat het bij 2,5 graden al kan gebeuren, is toeval", zegt onderzoeker René van Westen. "De instorting gebeurt eerder door de snelheid van de opwarming dan door het bereiken van een specifieke temperatuur."
Kouder en droger in Nederland
De Golfstroom vervoert water uit de oceanen de hele wereld over. Warm water uit de Caraïben stroomt via de Amerikaanse oostkust naar Noord-Europa, wat ervoor zorgt dat Nederland milde winters heeft. Maar als dat systeem vertraagt of zelfs helemaal stil komt te liggen, blijft dat warme water in de tropen hangen.
In Nederland wordt het dan kouder en droger, met een hogere zeespiegelstijging en meer stormvloeden. En in de tropen zullen neerslaggebieden verschuiven: er zal droogte ontstaan waar het nu nat is, en andersom.
Eerder maakten we deze video over de werking van de Golfstroom:
Er zijn aanwijzingen dat de Golfstroom nu al vertraagt. Volgens Van Westen laten de nieuwe bevindingen zien dat snellere actie nodig is om verdere vertraging, of het compleet stilvallen van de Golfstroom, tegen te houden.
Klimaatbeleid is nu vooral nog gericht op het voorkomen dat een maximale opwarming wordt bereikt, legt Van Westen uit. Daarmee kunnen de gevolgen van klimaatverandering die we nu al zien, zoals de grote bosbranden van deze zomer en smeltende ijskappen op Groenland, in de toekomst deels worden voorkomen of teruggedraaid. "Veel beleidsmakers zeggen: door toekomstige technologieën, zoals het uit de lucht halen van broeikasgassen, zal de atmosfeer weer afkoelen en kan het klimaat weer terug naar normaal gaan."
Maar voor de Golfstroom kan het dan al te laat zijn. "Door de sterke opwarming die nu plaatsvindt, kan de AMOC al volledig stilvallen."
Oceanograaf Femke de Jong, verbonden aan het NIOZ, noemt de waarschuwing die uitgaat van deze nieuwe studie heel belangrijk. "We moeten nog voorzichtiger zijn dan we dachten. Je kunt niet zeggen dat je onder een bepaalde temperatuur geen risico hebt op het stilvallen van de AMOC."
Honderden jaren
In dat scenario zit de wereld mogelijk nog honderden jaren vast aan de gevolgen, zegt zij. Zelfs als de CO2-concentratie daalt naar het niveau van vóór de Industriële Revolutie. "De temperatuur in de atmosfeer naar beneden brengen is makkelijker dan de circulatie van miljoenen tonnen water weer op gang krijgen."
Ze benadrukt dat er meer onderzoek nodig is en dat wetenschappers moeten blijven meten hoe de Golfstroom zich ontwikkelt. En in de tussentijd moeten beleidsmakers zich voorbereiden op de gevolgen van ingrijpende veranderingen aan het klimaat. "Onze maatschappij moet meer buffers opbouwen om extremen op te vangen. Maar voorkomen dat het zover komt, is de beste en goedkoopste oplossing."
Bron: Cruciale Golfstroom kan eerder stilvallen als aarde sneller opwarmt