Zee-ijs oppervlak op de Noordpool: laag, maar stabiel

Met de laatste augustusdag op de kalender kunnen we alvast even vooruitkijken naar het eind van het smeltseizoen op de Noordpool en het minimum zee-ijsoppervlak. Ondanks de alomtegenwoordige warmte zien we voor de Noordpool geen verandering ten opzichte van voorgaande jaren. Het oppervlak is laag (4,95 miljoen km² per 30 augustus), maar blijft wederom uit de buurt van recordwaarden voor de tijd van het jaar. Het record staat op 2012 (3,39 miljoen km², op 17 september).

Ik blijf het uitblijven van nieuwe records opvallend vinden, temeer gezien het feit dat de afgelopen 3 jaar de warmste wereldwijd waren sinds het begin van de metingen. Het smeltseizoen loopt nog twee à drie weken door; een late versnelling in de afsmelt is niet ongebruikelijk, maar doorgaans smelt er in september niet meer dan 0,5 miljoen km² af voordat het ijs weer begint te groeien. Helaas is er voor het ijsvolume voor de zomer van 2026 geen actuele grafiek meer beschikbaar.

Een sluitende verklaring voor de vertragende trend in het ijsoppervlak voor augustus en september heb ik nog niet voorbij zien komen. De temperatuur aan het oppervlak was dit seizoen gemiddeld genomen iets aan de koele kant over het Arctische bassin, dus dat verklaart deels waarom er geen nieuwe records worden gezien. Maar de belangrijkste factor moet toch wel de kracht van de AMOC zijn, ofwel de golfstroom die warm water naar het noorden brengt. Wanneer de totale kracht van de golfstroom afneemt, moet er per definitie minder afsmelt door warm water mogelijk zijn. Met een afzwakkende golfstroom zou de stroming via de oostelijke tak, richting de Noorse Zee naar de Barentszee, mogelijk steeds dominanter kunnen worden. We zien inderdaad jaar op jaar dat de Barentszee zo goed als ijsvrij is. Tegelijkertijd zien we de grens van het ijsoppervlak ten noorden en westen van Spitsbergen jaar op jaar niet heel sterk veranderen.

Over het algemeen blijft het mij dus verbazen dat er geen nieuwe zomerrecords worden gezien in de minimale ijsbedekking, terwijl de voorspellingen aan het begin van de eeuw toch duidelijk 2020 tot 2030 als eerste mogelijkheid gaven voor een volledig ijsvrije zomer. Maar ook in de komende vier zomerseizoenen zie ik dat met de huidige trend niet gebeuren. Veranderingen in de golfstroom zouden hieraan ten grondslag kunnen liggen. Daarnaast vermoed ik dat de toegenomen hitte op lagere breedtegraden merkwaardig genoeg isolerend werkt voor de Noordpool; doordat de straalstroom noordelijker ligt in het zomerhalfjaar kan er minder warmte-uitwisseling tussen de gematigde breedtes en de pool plaatsvinden.