Verhalen over de zwaarste elfstedentocht aller tijden
Het stormde op 18 januari 1963, de koudste dag van de koudste winter van de vorige eeuw. Het vroor die avond zo'n achttien graden, wat met die ijskoude wind erbij een Siberische klimaat veroorzaakte.
De verhalen over 1963 worden vaak wat aangedikt. Dat is helemaal niet nodig, want ook met de werkelijke gegevens komt er al een schrikbeeld naar voren.
Het was bar en boos, maar hier wordt de zaak een beetje versimpeld. Storm bij -18 in Nederland? Praktisch uitgesloten. Dat was ook absoluut niet het geval die dag.
Ik zal een paar punten toelichten over de werkelijke situatie.
1. Er waren twee problemen. De koude wind en de stuifsneeuw. De stuifsneeuw maakte schaatsen op het laatst volstrekt onmogelijk. Reinier Paping is die sneeuwwoestenij nog grotendeels voorgebleven.
2. De zeer lage temperatuur van -18 werd in de vroege ochtend bij windstilte gemeten.(Het KNMI geeft op : -16,9 voor Leeuwarden) Dat is bar koud, zeker als je daar met een vaart van 30 km/uur doorheen schaatst.
3. In de loop van de ochtend steeg de temperatuur, tot maximaal -3,6 in Leeuwarden. Daarmee werden de omstandigheden aanvankelijk gunstiger.
4. In de middag stak een oostnoordoosten wind op die in de avond toenam tot windkracht 6, verre van storm dus. Nu is een volle windkracht 6 al erg veel; de doorsnee-stadsbewoner denkt dan al haast aan storm. Erger voor de schaatsers was, dat de temperatuur omlaag ging, tot een graad of 10 of 11 onder 0 in de avond. (Exacte getallen heb ik niet bij de hand, maar veel kouder kan het niet geweest zijn. Beslist niet opnieuw -17.)
Dat waren zeer barre omstandigheden, maar dat was in 1929 ook al eens voorgekomen. Toen kwam van de toerrijders nog de helft binnen.
5. De grote ramp voor de rijders was, naast de bittere kou met een al maar toenemende wind, het dichtstuiven van de sloten en vaarten. Daardoor werd het een onmenselijke uitputtingsslag.
Vegeleken met 1963 was 1997 een pleziertochtje, met lichte vorst en geen sneeuw op het ijs. Overigens ook met windkracht 5 tot 6.
Groet,
Cees
Quote selectie