De waargenomen temperatuurreeks van De Bilt (zie de oranje staafjes in de grafiek hieronder) vertoont een opvallende 'sprong' in 1988. Vanaf dat jaar liggen de temperaturen in het algemeen plotseling ongeveer 1.0° hoger, terwijl een duidelijke stijging voor- en nadien lijkt te ontbreken. Tot 1988 was 1934 met gemiddeld 10.2° het warmste jaar vanaf 1901. De jaren 1988-1990 kwamen echter ineens uit op resp. 10.4°, 10.8° en 10.9°! Na die sprong is de temperatuurstijging echter weer gestagneerd. Dit is voor sommigen een reden om over een 'klimaatsprong' te spreken. Maar is er in 1988 echt een soort klimaatknop omgezet of is er iets anders aan de hand? De wereldgemiddelde temperatuur vertoont géén sprong in 1988. Dat suggereert dat het stromingspatroon in ons deel van de wereld een belangrijk stempel zou kunnen drukken op het verloop van de lokale jaargemiddelde temperatuur. Om het stromingspatroon in ons deel van de wereld op een willekeurig moment met één enkel getal te karakteriseren wordt de zogeheten de Noord-Atlantische Oscillatie (NAO) Index gebruikt. Een hoge NAO Index betekent ruwweg een versterking van het langjarig gemiddelde luchtdrukpatroon met lagedruk boven Groenland/IJsland en hogedruk boven de Azoren. Het tijdsverloop van de NAO Index vertoont een geleidelijke schommeling met een tijdschaal van tientallen jaren. Ik heb geprobeerd om te schatten in hoeverre de sprongsgewijze temperatuurstijging rond 1988 in Nederland samenhangt met deze schommelingen van de NAO Index. Hierbij heb ik gebruikgemaakt van maandelijke NAO Index gegevens vanaf 1950 (NCEP/NOAA), en temperatuurgegevens van De Bilt (KNMI). Het blijkt dat de temperatuursprong in 1988 niet of nauwelijks meer te bekennen is als je het effect van schommelingen in de NAO Index op de jaargemiddelde temperatuur uit de tijdreeks verwijdert, zie de blauwe staafjes in de onderstaande grafiek. Na 1988 vertoont de aangepaste temperatuurreeks (blauwe staafjes) een vrij gestage stijging, die nauwelijks te vinden is in de waargenomen temperatuurreeks (oranje staafjes). De ogenschijnlijke 'klimaatsprong' in 1988 lijkt dus een effect te zijn van variaties in het grootschalige circulatiepatroon, die de jaargemiddelde temperatuur in De Bilt beïnvloeden.
Voor de liefhebbers de technische details van de berekening. Uit zowel de maandgemiddelde temperatuur in de Bilt als uit de maandgemiddelde NAO Index is een lineaire trend (1950-2005) verwijderd. Per kalendermaand is een lineaire regressie uitgevoerd tussen de maandgemiddelde temperatuur in De Bilt en de maandgemiddelde NAO Index. Per kalendermaand kan zo een temperatuurafwijking geschat worden, die lineair afhangt van variaties in de NAO Index. Door voor elke maand deze afwijking van de waargenomen temperatuur af te trekken, kan een nieuw jaargemiddelde geconstrueerd worden, waaruit het lineaire effect van de NAO Index is verwijderd. De groene staafjes in de grafiek geven het verschil weer tussen de waargenomen temperatuurreeks en de aangepaste temperatuurreeks. N.B. Op deze manier hebben de waargenomen en de aangepaste reeks een gelijke lineaire trend in de periode 1950-2005.
Voor de liefhebbers de technische details van de berekening. Uit zowel de maandgemiddelde temperatuur in de Bilt als uit de maandgemiddelde NAO Index is een lineaire trend (1950-2005) verwijderd. Per kalendermaand is een lineaire regressie uitgevoerd tussen de maandgemiddelde temperatuur in De Bilt en de maandgemiddelde NAO Index. Per kalendermaand kan zo een temperatuurafwijking geschat worden, die lineair afhangt van variaties in de NAO Index. Door voor elke maand deze afwijking van de waargenomen temperatuur af te trekken, kan een nieuw jaargemiddelde geconstrueerd worden, waaruit het lineaire effect van de NAO Index is verwijderd. De groene staafjes in de grafiek geven het verschil weer tussen de waargenomen temperatuurreeks en de aangepaste temperatuurreeks. N.B. Op deze manier hebben de waargenomen en de aangepaste reeks een gelijke lineaire trend in de periode 1950-2005.
