Mijn verwachting voor de winter 2003/2004 (opgemaakt op 9-12-2003) luidt :
Tot kerst wisselvallig dooiweer;
Tegen de jaarwisseling omslag naar een periode met kouder weer. Daarin een vorstperiode met rustig weer, niet extreem koud maar wel voldoende vooor schaatsijs;
Eind januari overgang naar zachter weer;
Eind februari volgt een periode van een week of drie met koud weer met sneeuw; het is dan te laat voor een schaatsperiode.
Gemiddelde wintertemperatuur (dec t/m feb) tussen normaal en 1 graad boven normaal.
Koudegetal van Hellmann (nov t/m maart) ongeveer normaal, tussen 40 en 80.
Uit dit alles blijkt, dat ik van de komende winter iets minder verwacht dan het vorige jaar, toen het koudegetal in De Bilt op 80,1 uit kwam.
Toelichting : Winterverwachting 2003/2004
Zowel aan het begin van de herfst als aan het einde daarvan kwam bij mij hetzelfde beeld boven : de waarschijnlijk ook in de winter van 2004 voortdurende invloed van hogedrukgebieden zal te zuidelijk gepositioneerd zijn. Daardoor zal van een koude of strenge winter geen sprake zijn. Vandaar, dat mijn verwachting spreekt van een normale tot iets te zachte winter.
Ik zal mijn overwegingen, die ik in de loop van de herfst heb gehad, proberen te beschrijven.
Na de bijzonder warme zomer van 2003 moest worden vastgesteld, dat er op basis van statistiek weinig kans is op een koude of strenge winter. In het nabije verleden kenden we wel twee uitzonderingen : 69/70 en 95/96. Uitzonderingen, die in een latere fase van de herfst nog een nader onderzoek verdienden.
Oktober bracht een aantal interessante verschijnselen : gemiddeld erg koud, een sterke trendmatige temperatuurdaling en een winterse laatste week. Dat oktober gemiddeld erg koud was, is geen positief signaal. Strenge winters worden vaker voorafgegaan door een normale tot zachte oktober. Klimaatspecialist Bart van Mourik, door Jan Visser altijd geciteerd, wees op de grote trendmatige daling van de temperatuur in oktober. In het verleden werden oktobers met een trendmatige daling boven 5° vaker door koude dan door zachte winters gevolgd. Een aantekening daarbij is, dat een te grote daling, nl meer dan 10°, juist weer vaker gevolgd wordt door een te zachte winter. Voor oktober 2003 geldt, dat de daling bijna 10° was. Het signaal is daarom in mijn ogen twijfelachtig. Tenslotte hadden we te maken met een periode van winters weer aan het eind van oktober; in De Bilt twee nachten met matige vorst en een Hellmanndag. Dit beschouw ik als verdacht : zo vroege kou duidt in mijn visie op een onevenwichtig voortraject; in de wintermaanden gaat het roer om en komt er niet zelden juist een zachte winter uit de bus.
November bracht opnieuw, zoals zo vaak het afgelopen jaar, een hogedrukgebied op de kaart dat ons zonnig weer bezorgde. Het was een hogedrukgebied, dat naadloos paste in de traditie van de afgelopen zomer : het voerde op 1500m hoogte een partij warme lucht mee. Pas na een aantal dagen, rond 12 november, kwam er achter het hogedrukgebied om een hoeveelheid koude lucht naar het westen, waarbij de temperatuur bij ons flink kelderde. Op dat moment zakte het hoog al weer af in de richting van de Balkan en deed depressie-invloed zich gelden. Het lijkt een mooi voorspel, een november met hogedruk boven midden Europa. Nadien voerden depressies enige tijd de boventoon, waarbij opviel, dat deze uitzakten in de richting van Spanje, zonder dat het tot een blokkade van de straalstroom kwam. November bracht weinig onweer, hetgeen zou kunnen duiden op een winter met veel stabiel hogedrukweer.
In deze fase ging ik vergelijken met voorgaande jaren. Al in oktober kwam de winter van 40/41 in beeld, door overeenkomst in algemene circulatie tussen oktober 1940 en oktober 2003. Zou het dan toch in de richting gaan van een zeer koude winter? Bij een vergelijking van novembermaanden kwam ik opnieuw november 1940 tegen als maand met enigszins overeenkomstige algemene circulatie. De winters van 70 en 96, die ik eerder ter sprake bracht in het verhaal over warme zomers, vielen nu af door verschillen in de maand november. Met andere woorden : de regel, dat warme zomers doorgaans niet worden gevolgd door koude/strenge winters blijft volop van kracht.
Dit bracht mij op het volgende : of het nu een koude winter wordt of niet, ik ga voorlopig uit van het model van 1941 : de koudste periode zal dan plaats vinden in de periode 15 december tot begin februari. Of er binnen dat model een koude winter zal optreden, was voor mij op dat moment nog de vraag.
De eerste decade van december moest dan maar uitsluitsel geven. Op 6 december stroomde vrij koude lucht ons land binnen, waarbij opnieuw overgeschakeld werd op een periode met mooi weer. Weer een hogedrukgebied, dat langer bleef plakken dan bijna iedereen verwacht had. Is dat geen mooie aankondiging van de winter? Lijkt dit niet op 1962, toen begin december een hogedrukgebied vastgenageld zat in west en midden Europa? Al eerder heb ik gesteld, dat de dynamiek van die hogedrukontwikkeling anders was dan die van dit jaar : toen een explosieve drukstijging op de Noordzee, uitlopend in een zeer honkvast hoog boven onze omgeving; daarbij een week bijna windstil weer. In 2003 is het hoog veel sneller aan de wandel.
Intussen hebben andere voorspellers al lang iets laten horen. Röder verwacht een zachte winter. Lars Thieme verwacht nog wel kou aan het eind van december en in de maand januari. De verwachting van Lars Thieme spoort weer met het model van 1941.
Toen kwam het bericht op de site van het KNMI over de koude stratosfeer boven de poolstreken. Dit zou significant wijzen op een versterkte westelijke circulatie in de komende maanden, met te zacht weer in noord Europa. Dit maakte voor mij een eind aan de twijfel; alle puzzelstukjes vielen plots in elkaar :
Sinds februari 2003 keert steeds een situatie terug met warme hogedrukgebieden, wat in de zomer leidde tot een bijzonder krachtige hittegolf ; bovendien was het een zomer met een record hoog gemiddelde, tenminste als je dat landelijk beziet. Zou deze trend zicht voortzetten, dan zou dit in de winter niet tot extreme kou leidden; nee, eerder iets als in februari 2003 : veel mooi weer, maar vorst van het kaliber “vlieggewicht” om in bokstermen te spreken.
Oktober gaf wel aan, dat er iets bijzonder aan de hand is, maar de signalen waren tegengesteld. November gaf opnieuw een krachtig hogedrukgebied; bovendien was er weinig onweer. Kortom, een tamelijk rustige november. De invloed van hogedrukgebieden zal vermoedelijk ook in de winter een rol blijven spelen, maar hoe? De verwachting op basis van stratosfeer-temperatuur gaat in de richting van te zuidelijk gelegen, en dus te warme, hogedrukgebieden. Als gevolg daarvan zal de winter in noord Europa te zacht zijn.
En zo is de cirkel rond : wel hogedruk-invloed, maar geen strenge kou. Op basis van vergelijking met 1941 verwacht ik die kou die dan wel komt, in de periode eind december t/m eind januari. Ik acht het goed denkbaar, dat door perioden met zeer zacht weer de gemiddelde wintertemperatuur naar de zachte kant gaat, terwijl het Hellmanngetal toch nog aardig scoort, nl normaal en daarbinnen zelfs naar de koude kant.
Het winterse spel van eind oktober, met een blokkade bij IJsland en Groenland zal zich weer voordoen aan de andere rand van de winter : einde februari en eerste helft van maart. Met een koude veeg bedoel ik dan een opvallend koude periode met sneeuw. Opvallend genoeg om in de verwachting op te nemen; geen echte koudegolf zoals in 1971.
Rotterdam,
10 december 2003,
Cees van Zwieten
Quote selectie