en kreeg dit bovenaan.
De posting van Harrie:
"Ik herinner mij nog dat in de jaren '70 reikhalzend werd uitgekeken naar de wintervoorspellingen van Lolke D. Pruiksma (1899-1983)uit Boksum. Hans de Jong nam de voorspellingen van deze Friese landarbeider altijd mee in zijn weerberichten in de kranten. Een leuke tijd was dat!
Pruiksma's uitgangspunt was altijd dat het, om een strenge winter te krijgen, niet mocht onweren in de herfst, met name niet in november, of althans heel weinig. Als het veel onweerde in november tijdens de gebruikelijke herfstbuien, dan was Pruiksma snel klaar met zijn oordeel over de komende winter: Dat zou dan uitdraaien op een zachte winter of een kwakkelwinter. Of daar verschil in zit? Jazeker, een zachte winter stelt hoegenaamd niks voor, maar in een kwakkelwinter kan het nog wel even pittig vriezen. De vorst zet dan echter niet goed door.
Ik ben Pruiksma en zijn theorieën nooit vergeten. Al moeten we ze door voortschrijdend inzicht en door praktijkervaringen wel wat nuanceren. Niettemin: Aan de strenge winter van 1963 ging een novembermaand vooraf waarin het zegge en schrijve op slechts 1 dag ergens in Nederland tot onweer kwam.
Enkele interessante uitspraken in de praktijk vond ik de volgende van Pruiksma. In het seizoen 1970-1971 leefde in weerkundige kringen de indruk dat het best weleens een ouderwets strenge winter zou kunnen worden. Maar Pruiksma oordeelde, dat met name januari een zachte maand zou worden. Dat hing samen met het onweer in november. Pruiksma kreeg gelijk. Weliswaar deed zich van 23 december tot 11 januari een op zichzelf staande, weliswaar pittige, koudegolf voor; in januari werd dit niet afgemaakt. Verder kondigde Pruiksma aan dat volgens hem "tussen 2 februari en 2 maart (1971)" zich een koudegolf zou kunnen voordoen. Dit is fantastisch uitgekomen: Nog altijd wordt gewezen op de spraakmakende koudegolf van begin maart 1971.
Voorafgaande aan de zéér zachte winter 1974/1975 stelde Pruiksma al vroegtijdig dat december en januari zachte maanden zouden worden. Dat kwam helemaal uit! Maar in november onweerde het lange tijd eigenlijk niet en daarom liet Pruiksma rond 23 november 1974 doorschemeren, dat hij rekening hield met de mogelijkheid van strenge vorst in februari 1975! Echter, koud was deze uitspraak gedaan, of verrassenderwijs voltrok zich op de 28e november in de avond een geweldige kou-inval in de bovenlucht, met vanaf dat moment zomers aandoende onweersbuien boven Noord-Nederland. Pruiksma zag zich genoodzaakt zijn eerder gedane uitspraak over de koude februari te herroepen. Februari zou nu volgens hem weliswaar een wat kouder weertype te zien geven, maar hooguit slechts wat lichte vorst in de nacht geven. Het bleek weer pijnlijk correct, want inderdaad kwam er meteen vanaf begin februari een nieuw droog en zonnig en kouder weertype, meer dan lichte nachtvorst bracht die maand niet. Hooguit in een enkele nacht tot -5 gr. C.
Ongetwijfeld de meest controversiële uitspraak van de Friese weerprofeet was in 1978/1979 te horen. Pruiksma doceerde naar aanleiding van november 1978: "Het zag er met dat zachte weer in november lange tijd naar uit, dat wij op een strenge winter mét Elfstedentocht afstevenden, maar... dat felle onweer in de laatste novemberweek heeft de winter de kop ingedrukt en nu geldt: "Man op ijs, ijs weer weg". Tja... De winter van 1978-1979 was een unieke koude sneeuwwinter die niemand die 'm heeft meegemaakt zal vergeten. Maar toch... De vorst duurde nooit lang genoeg en de enorme sneeuwval verhinderde de totstandkoming van een solide ijsvloer die de eerste Elfstedentocht na 1963 mogelijk zou maken.
Pruiksma overleed in augustus 1983. Die november van 1983 ging helemaal zonder onweer voorbij! Dus... Pruiksma's eigen verwachting kregen we dat jaar niet meer, maar een ieder dacht er hoopvol het zijne van. Het werd een teleurstelling: De winter van 1984 gaf in januari een razende westcirculatie met de ene storm na de andere.
Later ontdekte ik, dat het in november 1945 ook niet had geonweerd en dat de winter van 1946 toch ook geen noemenswaardige winterkoude had gebracht.
Curieus is, dat we nadien niet alleen nog weleens een november met geen of heel weinig onweer hebben meegemaakt (o.m. november 1997 en november 2003) zonder dat er iets bijzonders volgde in de winter. Daarentegen was er veel onweer in november 1985 en ook in november 1996 (ik meen in genoemde maanden wel 11 tot 14 onweersdagen...) en toch... volgde in beide gevallen een solide ijswinter met Elfstedenklaar ijs. In 1986 op 26 februari en in 1997 al op 4 januari.
Nu in november 2005 ook frequente onweersmeldingen. Ik zie ze een beetje als november 1996, namelijk niet door toedoen van een echte westcirculatie, hetgeen bijvoorbeeld wel het geval was in de kansloze winters van de jaren '70."
Groet,
Harry
De posting van Harrie:
"Ik herinner mij nog dat in de jaren '70 reikhalzend werd uitgekeken naar de wintervoorspellingen van Lolke D. Pruiksma (1899-1983)uit Boksum. Hans de Jong nam de voorspellingen van deze Friese landarbeider altijd mee in zijn weerberichten in de kranten. Een leuke tijd was dat!
Pruiksma's uitgangspunt was altijd dat het, om een strenge winter te krijgen, niet mocht onweren in de herfst, met name niet in november, of althans heel weinig. Als het veel onweerde in november tijdens de gebruikelijke herfstbuien, dan was Pruiksma snel klaar met zijn oordeel over de komende winter: Dat zou dan uitdraaien op een zachte winter of een kwakkelwinter. Of daar verschil in zit? Jazeker, een zachte winter stelt hoegenaamd niks voor, maar in een kwakkelwinter kan het nog wel even pittig vriezen. De vorst zet dan echter niet goed door.
Ik ben Pruiksma en zijn theorieën nooit vergeten. Al moeten we ze door voortschrijdend inzicht en door praktijkervaringen wel wat nuanceren. Niettemin: Aan de strenge winter van 1963 ging een novembermaand vooraf waarin het zegge en schrijve op slechts 1 dag ergens in Nederland tot onweer kwam.
Enkele interessante uitspraken in de praktijk vond ik de volgende van Pruiksma. In het seizoen 1970-1971 leefde in weerkundige kringen de indruk dat het best weleens een ouderwets strenge winter zou kunnen worden. Maar Pruiksma oordeelde, dat met name januari een zachte maand zou worden. Dat hing samen met het onweer in november. Pruiksma kreeg gelijk. Weliswaar deed zich van 23 december tot 11 januari een op zichzelf staande, weliswaar pittige, koudegolf voor; in januari werd dit niet afgemaakt. Verder kondigde Pruiksma aan dat volgens hem "tussen 2 februari en 2 maart (1971)" zich een koudegolf zou kunnen voordoen. Dit is fantastisch uitgekomen: Nog altijd wordt gewezen op de spraakmakende koudegolf van begin maart 1971.
Voorafgaande aan de zéér zachte winter 1974/1975 stelde Pruiksma al vroegtijdig dat december en januari zachte maanden zouden worden. Dat kwam helemaal uit! Maar in november onweerde het lange tijd eigenlijk niet en daarom liet Pruiksma rond 23 november 1974 doorschemeren, dat hij rekening hield met de mogelijkheid van strenge vorst in februari 1975! Echter, koud was deze uitspraak gedaan, of verrassenderwijs voltrok zich op de 28e november in de avond een geweldige kou-inval in de bovenlucht, met vanaf dat moment zomers aandoende onweersbuien boven Noord-Nederland. Pruiksma zag zich genoodzaakt zijn eerder gedane uitspraak over de koude februari te herroepen. Februari zou nu volgens hem weliswaar een wat kouder weertype te zien geven, maar hooguit slechts wat lichte vorst in de nacht geven. Het bleek weer pijnlijk correct, want inderdaad kwam er meteen vanaf begin februari een nieuw droog en zonnig en kouder weertype, meer dan lichte nachtvorst bracht die maand niet. Hooguit in een enkele nacht tot -5 gr. C.
Ongetwijfeld de meest controversiële uitspraak van de Friese weerprofeet was in 1978/1979 te horen. Pruiksma doceerde naar aanleiding van november 1978: "Het zag er met dat zachte weer in november lange tijd naar uit, dat wij op een strenge winter mét Elfstedentocht afstevenden, maar... dat felle onweer in de laatste novemberweek heeft de winter de kop ingedrukt en nu geldt: "Man op ijs, ijs weer weg". Tja... De winter van 1978-1979 was een unieke koude sneeuwwinter die niemand die 'm heeft meegemaakt zal vergeten. Maar toch... De vorst duurde nooit lang genoeg en de enorme sneeuwval verhinderde de totstandkoming van een solide ijsvloer die de eerste Elfstedentocht na 1963 mogelijk zou maken.
Pruiksma overleed in augustus 1983. Die november van 1983 ging helemaal zonder onweer voorbij! Dus... Pruiksma's eigen verwachting kregen we dat jaar niet meer, maar een ieder dacht er hoopvol het zijne van. Het werd een teleurstelling: De winter van 1984 gaf in januari een razende westcirculatie met de ene storm na de andere.
Later ontdekte ik, dat het in november 1945 ook niet had geonweerd en dat de winter van 1946 toch ook geen noemenswaardige winterkoude had gebracht.
Curieus is, dat we nadien niet alleen nog weleens een november met geen of heel weinig onweer hebben meegemaakt (o.m. november 1997 en november 2003) zonder dat er iets bijzonders volgde in de winter. Daarentegen was er veel onweer in november 1985 en ook in november 1996 (ik meen in genoemde maanden wel 11 tot 14 onweersdagen...) en toch... volgde in beide gevallen een solide ijswinter met Elfstedenklaar ijs. In 1986 op 26 februari en in 1997 al op 4 januari.
Nu in november 2005 ook frequente onweersmeldingen. Ik zie ze een beetje als november 1996, namelijk niet door toedoen van een echte westcirculatie, hetgeen bijvoorbeeld wel het geval was in de kansloze winters van de jaren '70."
Groet,
Harry
