(delen tussen haakjes zijn door mij toegevoegd)
Wordt door Buisman gecatalogeerd als een zeer strenge winter, sommige zien het als de eerste echte winter van de Kleine IJstijd, Buisman laat de Kleine IJstijd al om 1450 aanvangen.
In ieder geval moet de winterinval indrukwekkend geweest zijn, een chrologische beschrijving aan de hand van Buisman.
In november '64 had het al gewinterd met hier en daar vorst, zelfs drijvend ijs op de Maas. Begin december heerst alom zacht weer maar na de St Niklaasstorm wordt het wat kouder.
Op 16 december bereikt zeer koude lucht de Harz.
(Hieruit is toch af te leiden dat we te doen hebben met een zich langzaam zuidwaarts uitbreidend Scandi-hoog. De lucht in het brongebied moet ontzettend koud geweest zijn.)
Op de 17e dringt deze uiterst koude lucht NO-Nederland binnen en overspoelt op 18 december de rest van de Lage Landen.
Bomen (notebomen) en wijngaarden leggen op grote schaal het loodje en tijdens de kerstdagen kan men brood, wijn en bier nauwelijks ontdooit houden. Ja soms vriest de ketel waarin met water haalt aan de hand vast. Tenslotte begint de vorst tot in de kelders door te dringen, wat de mensen radeloos maakt. Uit Gent wordt gemeld: '..... soo datter veele menschen van coude ghestorven zijn in alle dese Nederlanden, maer meest in Arthois, want sommige plecken geen hout was, ende mits dat elck hier teghen niet voorsien hebben gheweest, vroos het thien weken lanck.'
Alle grote rivieren in West- en Midden-Europa vriezen toe, Rijn, Weser, Elbe, Donau enz...
De Londenaren spelen voetbal op de Theems en Koningin Elisabeth kan men iedere dag op het ijs aantreffen.
De 18-jarige tafelereelwerker Godevaert van Haecht te Antwerpen is zo onder de indruk van wat er zich om en bij deze stad afspeelt ,in 100 jaar of meer niet meer gezien, dat hij een verslag schrijft.
Op 18 dec. is het begonnen met alsulcken felheyt ende herticheyt dat vuel volcx op schepen en scuyten in Seelant sturven, die by nachten opt waeter waeren, eer se aen eenighe haven conden comen en oock elders. Ende het Sclede loopende verby Antwerpen was haest vol van den Yse; bij Bergen op Zoom quameen scuyte dryven, daer vyf mannen in vervrosen laghen.
Op de 28 december vriest de Schelde geheel dicht "gelyck een stille rivire". Men kan zelfs vaten bier en sleden met koopmansgoederen naar de overkant brengen en ook steken mannen te paard de rivier over?
'Maer voer den werf was't meest volck. daer stonden craemen van allerley snoeprye en bancket suycker, gebranden wijn en oock waeren er tenten gesleghe,, daer volck in bancketeerde, want men vercocht er bier en wijn en worsten en stoeckten vier op stucken van yse..
Bovenstaande is ook vastgelegd in een houtsnede in Die nieuwe Chronyke van Brabandt.
Tot 8 januari kan men de Schelde te Antwerpen oversteken.
Bij Rupelmonde is de Schelde nog tot februari gesloten, ondanks de regen en sneeuw kan men er met paard en wagen overheen rijden.
(Die eerste vorstperiode van de zeer strenge winter 1565 liep van 18 december tot begin januari. Vermits is er geen instrumentele waarnemingen waren destijd is het dus moeilijk in te schatten hoe koud het werkelijk geweest is. Hoewel er voorafgaand aan 18 december het al koud was moet de overrompeling toch overweldigend geweest zijn misschien ter vergelijken met eind december '78. Op basis daarvan schat ik de maxima beneden de -10 °C in en de minima dicht bij en landinwaarts beneden de -20 °C.
Van stralingskou is hier wellicht geen sprake, het snel bevriezen kan eigenlijk alleen maar bij intensieve transportkou, al zal er aanvankelijk bij de eerste ijsvorming niet teveel wind mogen geweest zijn).
Wordt door Buisman gecatalogeerd als een zeer strenge winter, sommige zien het als de eerste echte winter van de Kleine IJstijd, Buisman laat de Kleine IJstijd al om 1450 aanvangen.
In ieder geval moet de winterinval indrukwekkend geweest zijn, een chrologische beschrijving aan de hand van Buisman.
In november '64 had het al gewinterd met hier en daar vorst, zelfs drijvend ijs op de Maas. Begin december heerst alom zacht weer maar na de St Niklaasstorm wordt het wat kouder.
Op 16 december bereikt zeer koude lucht de Harz.
(Hieruit is toch af te leiden dat we te doen hebben met een zich langzaam zuidwaarts uitbreidend Scandi-hoog. De lucht in het brongebied moet ontzettend koud geweest zijn.)
Op de 17e dringt deze uiterst koude lucht NO-Nederland binnen en overspoelt op 18 december de rest van de Lage Landen.
Bomen (notebomen) en wijngaarden leggen op grote schaal het loodje en tijdens de kerstdagen kan men brood, wijn en bier nauwelijks ontdooit houden. Ja soms vriest de ketel waarin met water haalt aan de hand vast. Tenslotte begint de vorst tot in de kelders door te dringen, wat de mensen radeloos maakt. Uit Gent wordt gemeld: '..... soo datter veele menschen van coude ghestorven zijn in alle dese Nederlanden, maer meest in Arthois, want sommige plecken geen hout was, ende mits dat elck hier teghen niet voorsien hebben gheweest, vroos het thien weken lanck.'
Alle grote rivieren in West- en Midden-Europa vriezen toe, Rijn, Weser, Elbe, Donau enz...
De Londenaren spelen voetbal op de Theems en Koningin Elisabeth kan men iedere dag op het ijs aantreffen.
De 18-jarige tafelereelwerker Godevaert van Haecht te Antwerpen is zo onder de indruk van wat er zich om en bij deze stad afspeelt ,in 100 jaar of meer niet meer gezien, dat hij een verslag schrijft.
Op 18 dec. is het begonnen met alsulcken felheyt ende herticheyt dat vuel volcx op schepen en scuyten in Seelant sturven, die by nachten opt waeter waeren, eer se aen eenighe haven conden comen en oock elders. Ende het Sclede loopende verby Antwerpen was haest vol van den Yse; bij Bergen op Zoom quameen scuyte dryven, daer vyf mannen in vervrosen laghen.
Op de 28 december vriest de Schelde geheel dicht "gelyck een stille rivire". Men kan zelfs vaten bier en sleden met koopmansgoederen naar de overkant brengen en ook steken mannen te paard de rivier over?
'Maer voer den werf was't meest volck. daer stonden craemen van allerley snoeprye en bancket suycker, gebranden wijn en oock waeren er tenten gesleghe,, daer volck in bancketeerde, want men vercocht er bier en wijn en worsten en stoeckten vier op stucken van yse..
Bovenstaande is ook vastgelegd in een houtsnede in Die nieuwe Chronyke van Brabandt.
Tot 8 januari kan men de Schelde te Antwerpen oversteken.
Bij Rupelmonde is de Schelde nog tot februari gesloten, ondanks de regen en sneeuw kan men er met paard en wagen overheen rijden.
(Die eerste vorstperiode van de zeer strenge winter 1565 liep van 18 december tot begin januari. Vermits is er geen instrumentele waarnemingen waren destijd is het dus moeilijk in te schatten hoe koud het werkelijk geweest is. Hoewel er voorafgaand aan 18 december het al koud was moet de overrompeling toch overweldigend geweest zijn misschien ter vergelijken met eind december '78. Op basis daarvan schat ik de maxima beneden de -10 °C in en de minima dicht bij en landinwaarts beneden de -20 °C.
Van stralingskou is hier wellicht geen sprake, het snel bevriezen kan eigenlijk alleen maar bij intensieve transportkou, al zal er aanvankelijk bij de eerste ijsvorming niet teveel wind mogen geweest zijn).
Bericht laatst bijgewerkt: 04-12-2006 20:33
"Koersen, dat is stampen en afzien tot ge niet meer weet van welke parochie ge zijt." (Briek Schotte)
