Winterbulletin no 2 door Cees van Zwieten
(10-11-2008)
Signaal.
H erfst is het, met wind en regen, zoals het hoort in november. Een extreem zacht najaar blijft ons dit jaar bespaard, zoals ook vorig jaar het geval was. Ik weet het, niet iedereen houd van het koude seizoen, sterker nog: ik zie er in de zomer altijd een beetje tegenop. Het gevoel dat we het donkere, natte en koude seizoen ingaan vind ik onder de zomerzon niet altijd goed verteerbaar. En dan wordt het september en de eerste koelte komt binnen; ineens blijkt, dat het koele of koude najaarsweer verwachtingen oproept en hoop op een echte winter.
Over extreem zachte herfst gesproken: weten we het nog? In het najaar van 2006 was het, na een zeer warme zomer, extreem zacht. September 3,7 boven normaal, oktober +3,3 en november +2,9. Bomen bleven groen tot in november en verloren hun blad meest eind november/begin december. Na die herfst volgde op 10 december de eerste lichte nachtvorst en de rest van de winter was een ramp. Geen enkele ijsdag (max. temp. onder 0) en een koudegetal van 4,8. Hoe extreem laag dat koudegetal was zie o.a. aan een lijstje met de zachtste winters. Aanvoerder is 1989 met 1,9 en daarna volgen 1975 met 3,2 en 2000 met 3,6. Je kan het ook zo zien: de vorst van één etmaal met een gemiddelde van -4,8 levert onder gunstige omstandigheden 2 tot 3 cm ijs op. Het koudegetal staat dan op 4,8 en daarmee is de koek op. Hoe erg het in 1989 was weten sommigen misschien nog wel: een baggerwinter van het zuiverste water. Het was wel schrikken voor de winterliefhebbers, die in 1985, 86 en 87 nog drie prachtwinters voorbij zagen komen. Het jaar 1989 wordt wel gezien als het begin van de zogenaamde temperatuursprong.
Vorig jaar was de herfst normaal van temperatuur; dat deed de hoop op een “normale winter” opleven. Erg rationeel is die hoop echter niet, maar als winterliefhebber werkt het nu eenmaal zo. Tot een normale winter kwam het niet, al stonden we voor het eerst sinds 2003 weer in het hele land op natuurijs. De winter liet het na die aardige decemberveeg volledig afweten. Het meest winters waren daarna nog de paasdagen, 23 en 24 maart met landelijk sneeuwval van betekenis. Opnieuw een winter met weinig kou en een gemiddelde temperatuur van 1,9° boven normaal. Normaal in de zin van: gemiddeld over 1971 t/m 2000.
Ook dit jaar verloopt de herfst normaal wat temperatuur betreft. September was 0,6 onder normaal en oktober 0,2 onder normaal. Aanwijzingen dat november erg zacht zal uitpakken zijn er op dit moment niet. Zoals vorig jaar ten overvloede weer eens bleek, was een normale herfst geen enkele garantie dat de winter een (normale) portie kou zou brengen. Meer over de verwachtingen voor deze winter op de pagina Winterverwachting
Intussen komen de -30-ers in Siberië al weer binnen, het sneeuwdek groeit aan in Lapland en het poolijs neemt in omvang toe. Het zijn normale verschijnselen in deze fase van de herfst. Hoezeer de situatie verschilt van pakweg 40 jaar geleden, blijk uit het kaartje met watertemperaturen in de Botnische Golf; daar heersen temperaturen die ongeveer 3 graden hoger liggen dan normaal in de periode 1965 -1986. Zie ook onderstaand kaartjes met de toestand vorige week en de "normale" toestand.
De eerste vorst was in oktober een feit: op 28 oktober daalde het kwik in De Bilt tot -0,8°C. Is dat vroeg of laat, vraag je je dan af. Het is vrij normaal te noemen, want de laatste dertig jaar kwam de eerste vorst gemiddeld op 5 november; de datum van de eerste vorst dit jaar wijkt daar weinig vanaf. De vroegste vorst is ooit gemeten op 16 september en wel in 1972. De laatste inzet van de nachtvorst kwam voor op 17 december 2000. Daar zit dus behoorlijk wat spreiding in en je zou kunnen zeggen dat een eerset vorst tussen 18 oktober en 21 november vrij normaal is in ons klimaat. (Gemiddelde + en – de standaarddeviatie). Voor een volledig overzicht van eerste en laatste vorstdagen ijsdagen etc, zie de pagina over de verandering van onze winters. .
Enkele weken geleden bereikte ons het bericht, dat de elfstedentocht nog maar eens in de 18 jaar kan voorkomen. Onderzoekers Hans Vissers en Arthur Petersen van het Planbureau voor de Leefomgeving baseren zich op gegevens over de gemiddelde temperatuur van de koudste periode en de maximale ijsdikte in de provincie Friesland. Of dit resultaat nog enige betekenis heeft naast de bevindingen van het KNMI vraag ik me af. Op de site van het KNMI is een artikel te vinden van Th. Brandsma uit 2001, waarin de vraag naar de kans op een elfstedentocht in de komende jaren grondig wordt behandeld.
Dit onderzoek van Brandsma komt uit op minimaal 4 en maximaal 10 elfstedentochten in de 21-ste eeuw, waarvan de meeste in de eerste helft van de eeuw zullen vallen. Ruwweg kom ik dan op 3 tot 6 tochten tot 2050, oftewel in de huidige klimaattoestand nog altijd een kans van eens in de 9 tot 18 jaar. Helemaal hopeloos is het dus niet voor de schaatsliefhebber. Ook hier geldt echter dat er nog onzekerheid is; zo wordt op dit moment aangenomen, dat in het huidige klimaat de westcirculatie aangewakkerd wordt door de globale temperatuurveranderingen. De kans op een standvastige hogedrukblokkade, die voor echte winterkou moet zorgen, lijkt daarmee te zijn verminderd ten opzichte van het midden van de 20-ste eeuw. We kampen dus met een dubbel negatief effect: de kans op een koude stroming is afgenomen en die koude stroming wordt ook steeds minder koud. In welke mate de verandering van het stromingspatroon gaat doorzetten is nog niet duidelijk.
Intussen houden we maar met alles rekening; een ondanks alles optredende winterveeg is niet persé zwak of oninteressant. Het gaat een keer lukken; en aangezien de schaatsperioden in de komende jaren er alleen maar korter op worden, ga ik me maar goed voorbereiden op de baan. Sinds 28 september ben ik daar wekelijks te vinden en dat bevalt me uitstekend. Nooit eerder was ik zo vroeg zo systematisch bezig met voorbereidingen voor het buitenschaatsseizoen en misschien is dat nog wel het duidelijkste signaal dat de winter er aan komt. U bent gewaarschuwd.
Temperatuurgegevens betreffen De Bilt
Bron: KNMI
Quote selectie