Winterprognose: Eerst koud en sneeuwrijk, daarna zacht!
Bericht van: VdeV(Heerenveen) , 22-11-2010 21:24
Inleiding
Met de maand december voor de deur kom ik weer met mijn jaarlijkse winterprognose.
De verwachtingen zijn hooggespannen. De kaarten laten in de loop van komende week een winterinval zien waarbij de nadruk ligt op sneeuw. Daarmee lijkt de winter van 2010/11 gewoon de draad weer op te pakken van vorig jaar. Het is overigens niet de eerste keer dat het nieuwe seizoen begint waarmee het vorige eindigde. In de laatste 10 jaar vallen alleen 2002 en 2006 duidelijk buiten de boot. Dit zegt overigens niets over het verloop van de rest van de winter. Het wordt steeds duidelijker dat de winter koud begint maar ik verwacht verderop een verzachting met toenemende oceaan invloeden. Een winter met twee gezichten. Laten we eens kijken hoe de verschillende factoren ervoor staan.
NAO
Een belangrijke parameter voor ons globale weerbeeld is de NAO-index. Vorige winter sloeg deze recordlaag uit en het is opvallend dat de NAO het hele jaar door gemiddeld nogal laag stond. Groenland lijkt wel een magneet voor hogedrukgebieden te zijn geworden. Ook nu zien we een prachtige Groenlandblokkade opbouwen. Het is er één uit het boekje.
Er zijn enkele verbanden gevonden tussen factoren in het najaar en de NAO-index in de opvolgende winter:
De sneeuwbedekking in oktober over het noordelijke halfrond was groter dan normaal wat wijst op een lagere NAO-index. Er lag overigens niet zoveel sneeuw als vorig jaar.
Het patroon van zeewatertemperaturen van de noordelijke Atlantische Oceaan is vrij neutraal. Maar de Labradorzee en omringende wateren zijn erg warm voor de tijd van het jaar. Dit heeft ook een verlagend effect op de NAO.
De QBO boven de tropen is in de westfase terechtgekomen. De winterse poolwervel in de stratosfeer volgt in de meeste gevallen de QBO. Momenteel is de hogere stratosfeer boven de noordpoolkap al flink aan het afkoelen. Daaromheen waaien sterke westenwinden, die zich in verloop van enkele weken de neiging hebben zich naar beneden toe voor te planten. Vaak laat dit de NAO ook niet ongemoeid en die wordt dan positief.
Alles bijelkaar opgeteld kom ik op een neutrale NAO-index uit. Volgens de operationele uitvoer staat de NAO zeer laag bij de start van de meteorologische winter. De verwachting is dat deze gedurende komende maanden een gemiddeld stijgende lijn zal laten zien en boven normaal zal uitkomen.
Nadere Analyse en te verwachten ontwikkelingen.
De patronen van oceaantemperaturen en sneeuwbedekking boven de continenten beïnvloeden de ligging van de straalstromen en daarmee het onderliggende overheersende drukpatroon. Ze proberen enige orde te scheppen in de chaos van de atmosfeer wat een kansverwachting over meer dan 10 dagen vooruit mogelijk maakt.
Wanneer ik de aktuele verdeling van oceaantemperaturen vergelijk met andere novembermaanden zouden we aan de vooravond van een zachte winter moeten staan met als voorbeelden de winters van 1989, 1999, 2000 en 2002, maar ook 2009. De Stille Oceaan wordt gedomineerd door een flinke La Nina met de PDO in de koude fase. Kijken we verder terug in het verleden dan zie we dit patroon veel verschijnen in de jaren ’50, ’60 en ’70, o.a. zeer uitgesproken in 1955/56. Een koude winter kan dus wel op basis van deze analogie.
Maar voor wat bovenstaand waard is, laten de weerkaarten van de middellange termijn alles behalve een stomende westcirculatie zien. Laten we het noordelijke halfrond eens nader bekijken. De PDO zit dus in haar koude fase. Het daarbij behorende weerbeeld voor Noord-Amerika is koud en nat in het westen en warm en droog in het oosten. Canada heeft een zeer warm jaar achter de rug. Die warmte zit nog opgeslagen in het water van de Hudson baai en de Labradorzee. De ijsgroei loopt ver achter op andere jaren. De winter krijgt daar moeilijk voet aan de grond. Het gevolg is dat WA vanaf de USA Eastcoast ver noordwaarts weet door te dringen en boven Groenland hogedrukopbouw veroorzaakt. Tegelijkertijd houdt dat Groenlandhoog de Labradorregio weer vrij van serieus winterweer. Het houdt zich zelf in stand.
Nog veel verder stroomopwaarts is het in Siberië relatief zeer zacht. Hierdoor is de Japanse Jet zwak ondanks de boven normale SST’s in ZO-Azië. In combinatie met de koude PDO bevordert dit het boven genoemde patroon van druk- en temperatuurverdeling rond Amerika.
Dichterbij huis zorgt het Groenlandhoog voor de uitstroom van arctische lucht over Skandinavië naar West- en Midden Europa. De Noordzee en de Oostzee zijn al wat aan de koude kant voor de tijd van het jaar, zeker de Botnische golf. Met de komende kouinval zal dat water alleen maar sneller afkoelen. Koning winter krijgt goed voet aan de grond in NO-Europa. De wind hoeft de komende weken maar even uit die hoek te waaien en we zitten gelijk (weer) in de vorst. Aan de andere kant van de weerkaart zien we depressies telkens de Middellandse zee induiken. Zolang het accent op de straalstroom vanaf Amerika naar Europa zuidelijk is kunnen MZ-depressies als trekpaarden fungeren voor winterkou en zolang er enige blokkade rond Groenland blijft bestaan blijft de straalstroom zuidelijk. De typerende winterse drukverdeling, die ondanks het huidige weerbeeld (het is nog maar november), al een aantal dagen bestaat houdt zich zelf dus in stand. Het is een lange, complexe keten van schakels, die helemaal vanaf Siberië, via Noord-Amerika en de Atlantische Oceaan naar Europa loopt. Deze grote lijnen zullen de komende weken dan ook niet snel veranderen. De NAO-index blijft laag.
Dit betekent overigens niet dat we gelijk voor langere tijd de vorst in duiken. Groenlandwinters kennen ook fases met dooiaanvallen, bij voorkeur uit het zuidwesten. Op het grensvlak met de kou in het NO en de zachte lucht uit ZW kan veel neerslag vallen. In het zuiden als regen, in het noorden als sneeuw of ijzel. Grote kans op interessante GWL’s de komende tijd. Maar ook verzachting uit het zuidoosten is mogelijk. Maar gemiddeld genomen blijven de temperaturen onder normaal.
Vroeg of laat valt er eens een schakel uit. In ieder geval gaat Siberië voor de bijl. Het poolhoog dompelt ook geheel noordelijk Rusland in de kou. Samen met het einde van de Moesson trekt de Japanse jet daardoor aan. Maar voordat we daarvan hier wat van merken zijn we zo drie weken verder. Daarnaast heeft het poolhoog ook niet het eeuwige leven. Boven en rondom de noordelijke IJszee zal weer nieuwe kou worden opgebouwd en die kan maar zo even over Groenland uitstromen en het hogedrukgebied verwijderen. Stroomt die koude lucht vervolgens de Oceaan op dan ontstaat gegarandeerd een depressie die de winter de Benelux uit kan wippen. Maar misschien ook wel niet. Dit zijn zaken waarover nu geen zinnig woord is te zeggen. Zolang er nog een paar schakels bestaan kan de keten zich daarvan herstellen en komt de kou terug maar als we pech hebben ook niet. Het draait allemaal om kansen.
Hoog in de stratosfeer is de jaarlijkse afkoeling in volle gang waardoor de poolwervel aanspant. De verwachting is dat die wervel de komende twee maand verder aantrekt. Vanwege de QBO-west is de kans op een SSW klein (maximaal 25 %). Langs de flanken zal er wel wat opwarming zijn door het breken van golven uit de troposfeer. Dat zien we het meest boven Siberië, maar nu alleen boven de Himalaya, waarschijnlijk omdat Siberië nog te warm is. De westenwinden planten zich langzaam naar onderen voort en gaan op termijn ook de troposfeer beroeren. En als ook ter hoogte van Europa de westenwinden aantrekken wordt het structureel zachter. Maar vanuit de aanstaande configuratie kan de toenemende zonaliteit juist ten gunste van de winter uitpakken. Het zou een Groenlandhoog naar het oosten kunnen duwen zodat het boven Skandinavië terecht komt. Vaak worden geblokkeerde hogen dan naar het zuidoosten weggeduwd en dan zou het boven onze omgeving terecht moeten komen. Als we dan in de kou zitten blijft die ook plakken en die kou en sneeuw is de komende 10 dagen aanwezig of in ieder geval vlakbij. Toenemende zonaliteit van bovenaf kan de kwakkelwinter transformeren naar een droog, vriezend weertype met schaatsijs.
Maar laten we toch even terugkomen op het begin van dit verhaal. De zeewatertemperaturen waren Koning winter niet gunstig gezind (de Labradorzee en de Oostzee uitgezonderd). Het verleden heeft me geleerd dat het in combinatie met een sterke poolwervel er niet beter op wordt. Ik vrees dat de winter op den duur de strijd gaat verliezen, ver voordat de lente op de kalender staat.
Door de interne chaos van de atmosfeer vallen er voortdurend schakels uit. Eerst weten ze zich gemakkelijk te herstellen, maar als schakels defect blijven, kan de keten onder druk van toenemende westenwinden van boven snel worden afgebroken. Ook de Hudsonbaai vriest vanzelf wel dicht en heel Canada komt onder een pak sneeuw te liggen. Bij aanhoudende uitbreiding van poolkou naar die regio zal het Groenlandhoog zich moeten overgeven. De straalstroom zal vaker een noordelijkere route nemen. De trekpaarden worden daardoor in hun reikwijdte beknot. Ze zullen het weer in de Middellandse zee nog wel op zijn kop weten zetten maar in Nederland merken we er weinig meer van. Zo wordt de ketting afgebroken en voor je het weet zitten we met een WC opgescheept en is het zacht bij een stevige zuidwester. Ook dan is er wel ruimte voor meer geblokkeerde stroming maar anders. Dan met een hoog rond de 50e breedtegraad, bijvoorbeeld zuidwest van Ierland, bij ons of boven Oost-Europa.
Verwachting
In de tweede helft van deze week valt de winter in. Het is een echte Groenlandwinter met de nadruk op sneeuw. Dit weerbeeld karakteriseert de eerste fase van aankomende winter. Het kan daarbij ook wel even dooien met regen, maar spoedig valt de vorst weer in. Een echte kwakkelwinter dus, net als vorig jaar. Maar ook een drogere vorstperiode is heel goed mogelijk in de komende 6-8 weken. Zeker als er dan sneeuw ligt, kan die periode flink koud verlopen. Maar in het nieuwe jaar breekt de 2e fase aan. De winter zal dan het veld moeten ruimen voor doorzettende verzachting vanuit het westen of het zuiden. Grote kans op een doorbrekende westcirculatie in de loop van januari, afgewisseld met een droger en rustiger weerbeeld met normale temperaturen bij weinig wind.
Mogelijk nog een winterse toegift in de loop van februari.
Het eerste deel verloopt duidelijk te koud en het tweede deel te zacht. Gemiddeld zou de temperatuur over de meteorologische winter op normaal uit moet komen met tussen 50 en 100 Hellmannpunten voor De Bilt. De winter verloopt natter als gemiddeld. De koude periode kan daarbij even nat (sneeuw) verlopen als de zachte. Verder gaat de winter als zonnig de boeken in maar dat heeft vooral met de nieuwe meetmethode te maken.
Hieronder de afwijking van de normale zeewatertemperatuur. Eerst half november dit jaar, daarna november 2001. Dat blauwe hoefijzervormige patroon op de Noordelijke Stille Oceaan, met daarbinnen warm water noemt de PDO. Verder zien we La Nina en opvallend veel warm water in de uiterst NW-hoek van Atlantische Oceaan.
Toenemende zonaliteit hoog in de stratosfeer rond de noordpool. Gele kleuren wijzen op sterkere westenwind dan normaal. Groene kleuren op wat minder sterke wind. In de troposfeer is de zonaliteit afgenomen.
EC prognose van het noordelijke halfrond over 4 dagen. Klavertje-vier patroon met één grote blokkade ter hoogte van Groenland. Een dergelijk patroon is redelijk stabiel aan het begin van de winter.
groeten Victor
Met de maand december voor de deur kom ik weer met mijn jaarlijkse winterprognose.
De verwachtingen zijn hooggespannen. De kaarten laten in de loop van komende week een winterinval zien waarbij de nadruk ligt op sneeuw. Daarmee lijkt de winter van 2010/11 gewoon de draad weer op te pakken van vorig jaar. Het is overigens niet de eerste keer dat het nieuwe seizoen begint waarmee het vorige eindigde. In de laatste 10 jaar vallen alleen 2002 en 2006 duidelijk buiten de boot. Dit zegt overigens niets over het verloop van de rest van de winter. Het wordt steeds duidelijker dat de winter koud begint maar ik verwacht verderop een verzachting met toenemende oceaan invloeden. Een winter met twee gezichten. Laten we eens kijken hoe de verschillende factoren ervoor staan.
NAO
Een belangrijke parameter voor ons globale weerbeeld is de NAO-index. Vorige winter sloeg deze recordlaag uit en het is opvallend dat de NAO het hele jaar door gemiddeld nogal laag stond. Groenland lijkt wel een magneet voor hogedrukgebieden te zijn geworden. Ook nu zien we een prachtige Groenlandblokkade opbouwen. Het is er één uit het boekje.
Er zijn enkele verbanden gevonden tussen factoren in het najaar en de NAO-index in de opvolgende winter:
De sneeuwbedekking in oktober over het noordelijke halfrond was groter dan normaal wat wijst op een lagere NAO-index. Er lag overigens niet zoveel sneeuw als vorig jaar.
Het patroon van zeewatertemperaturen van de noordelijke Atlantische Oceaan is vrij neutraal. Maar de Labradorzee en omringende wateren zijn erg warm voor de tijd van het jaar. Dit heeft ook een verlagend effect op de NAO.
De QBO boven de tropen is in de westfase terechtgekomen. De winterse poolwervel in de stratosfeer volgt in de meeste gevallen de QBO. Momenteel is de hogere stratosfeer boven de noordpoolkap al flink aan het afkoelen. Daaromheen waaien sterke westenwinden, die zich in verloop van enkele weken de neiging hebben zich naar beneden toe voor te planten. Vaak laat dit de NAO ook niet ongemoeid en die wordt dan positief.
Alles bijelkaar opgeteld kom ik op een neutrale NAO-index uit. Volgens de operationele uitvoer staat de NAO zeer laag bij de start van de meteorologische winter. De verwachting is dat deze gedurende komende maanden een gemiddeld stijgende lijn zal laten zien en boven normaal zal uitkomen.
Nadere Analyse en te verwachten ontwikkelingen.
De patronen van oceaantemperaturen en sneeuwbedekking boven de continenten beïnvloeden de ligging van de straalstromen en daarmee het onderliggende overheersende drukpatroon. Ze proberen enige orde te scheppen in de chaos van de atmosfeer wat een kansverwachting over meer dan 10 dagen vooruit mogelijk maakt.
Wanneer ik de aktuele verdeling van oceaantemperaturen vergelijk met andere novembermaanden zouden we aan de vooravond van een zachte winter moeten staan met als voorbeelden de winters van 1989, 1999, 2000 en 2002, maar ook 2009. De Stille Oceaan wordt gedomineerd door een flinke La Nina met de PDO in de koude fase. Kijken we verder terug in het verleden dan zie we dit patroon veel verschijnen in de jaren ’50, ’60 en ’70, o.a. zeer uitgesproken in 1955/56. Een koude winter kan dus wel op basis van deze analogie.
Maar voor wat bovenstaand waard is, laten de weerkaarten van de middellange termijn alles behalve een stomende westcirculatie zien. Laten we het noordelijke halfrond eens nader bekijken. De PDO zit dus in haar koude fase. Het daarbij behorende weerbeeld voor Noord-Amerika is koud en nat in het westen en warm en droog in het oosten. Canada heeft een zeer warm jaar achter de rug. Die warmte zit nog opgeslagen in het water van de Hudson baai en de Labradorzee. De ijsgroei loopt ver achter op andere jaren. De winter krijgt daar moeilijk voet aan de grond. Het gevolg is dat WA vanaf de USA Eastcoast ver noordwaarts weet door te dringen en boven Groenland hogedrukopbouw veroorzaakt. Tegelijkertijd houdt dat Groenlandhoog de Labradorregio weer vrij van serieus winterweer. Het houdt zich zelf in stand.
Nog veel verder stroomopwaarts is het in Siberië relatief zeer zacht. Hierdoor is de Japanse Jet zwak ondanks de boven normale SST’s in ZO-Azië. In combinatie met de koude PDO bevordert dit het boven genoemde patroon van druk- en temperatuurverdeling rond Amerika.
Dichterbij huis zorgt het Groenlandhoog voor de uitstroom van arctische lucht over Skandinavië naar West- en Midden Europa. De Noordzee en de Oostzee zijn al wat aan de koude kant voor de tijd van het jaar, zeker de Botnische golf. Met de komende kouinval zal dat water alleen maar sneller afkoelen. Koning winter krijgt goed voet aan de grond in NO-Europa. De wind hoeft de komende weken maar even uit die hoek te waaien en we zitten gelijk (weer) in de vorst. Aan de andere kant van de weerkaart zien we depressies telkens de Middellandse zee induiken. Zolang het accent op de straalstroom vanaf Amerika naar Europa zuidelijk is kunnen MZ-depressies als trekpaarden fungeren voor winterkou en zolang er enige blokkade rond Groenland blijft bestaan blijft de straalstroom zuidelijk. De typerende winterse drukverdeling, die ondanks het huidige weerbeeld (het is nog maar november), al een aantal dagen bestaat houdt zich zelf dus in stand. Het is een lange, complexe keten van schakels, die helemaal vanaf Siberië, via Noord-Amerika en de Atlantische Oceaan naar Europa loopt. Deze grote lijnen zullen de komende weken dan ook niet snel veranderen. De NAO-index blijft laag.
Dit betekent overigens niet dat we gelijk voor langere tijd de vorst in duiken. Groenlandwinters kennen ook fases met dooiaanvallen, bij voorkeur uit het zuidwesten. Op het grensvlak met de kou in het NO en de zachte lucht uit ZW kan veel neerslag vallen. In het zuiden als regen, in het noorden als sneeuw of ijzel. Grote kans op interessante GWL’s de komende tijd. Maar ook verzachting uit het zuidoosten is mogelijk. Maar gemiddeld genomen blijven de temperaturen onder normaal.
Vroeg of laat valt er eens een schakel uit. In ieder geval gaat Siberië voor de bijl. Het poolhoog dompelt ook geheel noordelijk Rusland in de kou. Samen met het einde van de Moesson trekt de Japanse jet daardoor aan. Maar voordat we daarvan hier wat van merken zijn we zo drie weken verder. Daarnaast heeft het poolhoog ook niet het eeuwige leven. Boven en rondom de noordelijke IJszee zal weer nieuwe kou worden opgebouwd en die kan maar zo even over Groenland uitstromen en het hogedrukgebied verwijderen. Stroomt die koude lucht vervolgens de Oceaan op dan ontstaat gegarandeerd een depressie die de winter de Benelux uit kan wippen. Maar misschien ook wel niet. Dit zijn zaken waarover nu geen zinnig woord is te zeggen. Zolang er nog een paar schakels bestaan kan de keten zich daarvan herstellen en komt de kou terug maar als we pech hebben ook niet. Het draait allemaal om kansen.
Hoog in de stratosfeer is de jaarlijkse afkoeling in volle gang waardoor de poolwervel aanspant. De verwachting is dat die wervel de komende twee maand verder aantrekt. Vanwege de QBO-west is de kans op een SSW klein (maximaal 25 %). Langs de flanken zal er wel wat opwarming zijn door het breken van golven uit de troposfeer. Dat zien we het meest boven Siberië, maar nu alleen boven de Himalaya, waarschijnlijk omdat Siberië nog te warm is. De westenwinden planten zich langzaam naar onderen voort en gaan op termijn ook de troposfeer beroeren. En als ook ter hoogte van Europa de westenwinden aantrekken wordt het structureel zachter. Maar vanuit de aanstaande configuratie kan de toenemende zonaliteit juist ten gunste van de winter uitpakken. Het zou een Groenlandhoog naar het oosten kunnen duwen zodat het boven Skandinavië terecht komt. Vaak worden geblokkeerde hogen dan naar het zuidoosten weggeduwd en dan zou het boven onze omgeving terecht moeten komen. Als we dan in de kou zitten blijft die ook plakken en die kou en sneeuw is de komende 10 dagen aanwezig of in ieder geval vlakbij. Toenemende zonaliteit van bovenaf kan de kwakkelwinter transformeren naar een droog, vriezend weertype met schaatsijs.
Maar laten we toch even terugkomen op het begin van dit verhaal. De zeewatertemperaturen waren Koning winter niet gunstig gezind (de Labradorzee en de Oostzee uitgezonderd). Het verleden heeft me geleerd dat het in combinatie met een sterke poolwervel er niet beter op wordt. Ik vrees dat de winter op den duur de strijd gaat verliezen, ver voordat de lente op de kalender staat.
Door de interne chaos van de atmosfeer vallen er voortdurend schakels uit. Eerst weten ze zich gemakkelijk te herstellen, maar als schakels defect blijven, kan de keten onder druk van toenemende westenwinden van boven snel worden afgebroken. Ook de Hudsonbaai vriest vanzelf wel dicht en heel Canada komt onder een pak sneeuw te liggen. Bij aanhoudende uitbreiding van poolkou naar die regio zal het Groenlandhoog zich moeten overgeven. De straalstroom zal vaker een noordelijkere route nemen. De trekpaarden worden daardoor in hun reikwijdte beknot. Ze zullen het weer in de Middellandse zee nog wel op zijn kop weten zetten maar in Nederland merken we er weinig meer van. Zo wordt de ketting afgebroken en voor je het weet zitten we met een WC opgescheept en is het zacht bij een stevige zuidwester. Ook dan is er wel ruimte voor meer geblokkeerde stroming maar anders. Dan met een hoog rond de 50e breedtegraad, bijvoorbeeld zuidwest van Ierland, bij ons of boven Oost-Europa.
Verwachting
In de tweede helft van deze week valt de winter in. Het is een echte Groenlandwinter met de nadruk op sneeuw. Dit weerbeeld karakteriseert de eerste fase van aankomende winter. Het kan daarbij ook wel even dooien met regen, maar spoedig valt de vorst weer in. Een echte kwakkelwinter dus, net als vorig jaar. Maar ook een drogere vorstperiode is heel goed mogelijk in de komende 6-8 weken. Zeker als er dan sneeuw ligt, kan die periode flink koud verlopen. Maar in het nieuwe jaar breekt de 2e fase aan. De winter zal dan het veld moeten ruimen voor doorzettende verzachting vanuit het westen of het zuiden. Grote kans op een doorbrekende westcirculatie in de loop van januari, afgewisseld met een droger en rustiger weerbeeld met normale temperaturen bij weinig wind.
Mogelijk nog een winterse toegift in de loop van februari.
Het eerste deel verloopt duidelijk te koud en het tweede deel te zacht. Gemiddeld zou de temperatuur over de meteorologische winter op normaal uit moet komen met tussen 50 en 100 Hellmannpunten voor De Bilt. De winter verloopt natter als gemiddeld. De koude periode kan daarbij even nat (sneeuw) verlopen als de zachte. Verder gaat de winter als zonnig de boeken in maar dat heeft vooral met de nieuwe meetmethode te maken.
Hieronder de afwijking van de normale zeewatertemperatuur. Eerst half november dit jaar, daarna november 2001. Dat blauwe hoefijzervormige patroon op de Noordelijke Stille Oceaan, met daarbinnen warm water noemt de PDO. Verder zien we La Nina en opvallend veel warm water in de uiterst NW-hoek van Atlantische Oceaan.
Toenemende zonaliteit hoog in de stratosfeer rond de noordpool. Gele kleuren wijzen op sterkere westenwind dan normaal. Groene kleuren op wat minder sterke wind. In de troposfeer is de zonaliteit afgenomen.
EC prognose van het noordelijke halfrond over 4 dagen. Klavertje-vier patroon met één grote blokkade ter hoogte van Groenland. Een dergelijk patroon is redelijk stabiel aan het begin van de winter.
groeten Victor
Bericht laatst bijgewerkt: 22-11-2010 21:50