In deze uitzichtloze situatie, met op z’n best klimaatpluimen, kijk ik graag even terug naar 1963. Een maand januari met -5,2 gemiddeld in De Bilt. Droom ik of heb ik dat echt meegemaakt? En dan Leeuwarden -6,1 en Eelde -6,2.
Welnu, 57 jaar geleden stond er op 11-1 dit op het menu:
11 januari 1963
Zeer koud, zo kan je het wel noemen. Wie nog niet door had dat we een strenge winter beleven, gaat dat langzaamaan wel door krijgen. Sinds de inval van 22 december tellen we de 21-ste dag. Na die heftige koudegolf van de kerst- en nieuwjaarsperiode, en een kort intermezzo met temperaturen omstreeks +1, zitten we nu sinds de avond van 6 januari in de tweede koudegolf. Tussen haakjes: een definitie van koudegolf was er nog niet ; achteraf kunnen we constateren dat hier de tweede officiële koudegolf in de maak was. Wij, wonend in Voorburg (Z-H), deelden 100% in de kou van midden Nederland.
Vanaf maandag 7 januari was het iedere ochtend kouder geworden en dat merkten we, op de fiets naar school een half uur voor zonsopkomst. 10 januari : donderdagochtend, opstaan in donker, koud huis en bloemen op de ramen. Het is al weer de 4e dag met matige tot strenge vrieskou in de ochtend. Dan op de fiets, een windkracht 3 uit het noordoosten in het gezicht; de oren goed beschermd natuurlijk, want bij strenge vorst kunnen ze binnen 10 minuten bevriezen. Het kwik wees in Zuid Holland waarden van -12 tot -13 aan. Ik herinner me in de avond (kan ook de vorige dag zijn geweest) een bericht over de hevige kou in het noorden van het land. Leeuwarden meldde om 17 uur al weer -12. Ook werden ijsnaalden gemeld, een fenomeen dat alleen bij zeer lage temperatuur voor komt. Waterdamp gaat dan door afkoeling direct in ijskristalletjes over.
De meteorologische situatie met een uitloper over zuid Scandinavië van een Groenlands/IJslands hogedrukgebied zorgde er voor dat bij een zwakke oostelijke tot noordoostelijke stroming opnieuw zeer koude lucht over ons land uitvloeide. Hieronder de weerkaart van 11 januari 13 uur:
Aan de grond was er vooral in het noorden van het land weinig wind terwijl er een flinke sneeuwlaag aanwezig was. Op enige hoogte werd steeds koudere lucht aangevoerd met op 11-1 in het noorden een T850 van iets onder -15. Hier de reanalyse van 11-1 om 13 uur:
In Leeuwarden zie je hieronder hoe op 10-1 de temperatuur de -10 maar net haalde en dat het op de 11-e in de nacht, ochtend en avond veelal zeer streng vroor. Daarnaast de waarden van Rotterdam, ook niet mis:
De 11-e januari was wat temperatuurwaarden betreft in Leeuwarden de koudste dag van de winter. De temperaturen waren op die dag aldaar extreem laag. Het etmaalgemiddelde was -15,3! Bij een maximum van -8,6. Dat etmaalgemiddelde lijkt dichtbij een record. Voordien en in latere jaren zijn nog iets lagere waarden gemeten, zoals op 5 januari 1979 op vliegveld Eelde met een gemiddelde van -17,0. Op 18 januari 1963 (elfstedentocht) lagen de waarden minder laag met Tg=-9,6 ; Tx=-3,6 en Tn=-16,9. Dat de dag van de Elfstedentocht wel eens als de koudste wordt aangeduid heeft vooral te maken met de kortstondige zeer strenge vorst in de vroege ochtend ( voor een schaatser met 25 km per uur al heftig) en met de wind in middag en avond in combinatie met temperaturen van -6 dalend tot -10. Was het voor Reinier Paping al een barre tocht, hij maakte in de middag nog -7 mee, maar langzamer rijders kwamen in steeds lagere temperatuur terecht. En meer stuifsneeuw; en duisternis.
Hier een overzicht van de dagwaarden van Leeuwarden op 11-1-63
Kunnen we ons dit nog voorstellen? De laatste keer dat we een enigszins vergelijkbare kou hebben meegemaakt is rond nieuwjaar 1997 geweest. Ook 2012 blies een koud partijtje mee, maar toen waren het vooral de minima die extreem laag waren. De hevigheid en duur van de kou in 1963 blijven “ hors categorie”. En dan te bedenken dat we op 11 januari 1963 nog 52 dagen te gaan hadden.... ; nog twee en regionaal drie koudegolven zouden volgen.
Bron: KNMI
