Zij konden mooi vertellen, praten, over die verschrikkelijke koude van 1929. Mooie, maar ook minder mooie verhalen. 'Mijn opa vertelde vaak dat hij het nooit meer zo koud had gehad als in die ene februari week in 1929. In huis was het ook niet warm te krijgen. Mijn vader beaamde dat en vertelde vaak dat hij als 16 jarige jongen niet veel geschaatst had. Te koud, te veel wind en zand op het ijs. Maar ze vertelden nog veel meer. Had ik er maar met een cassetterecorder bij gezeten denk ik wel eens.
Een paar dagen na die extreem koude 14 januari 1987 kwam ik 's avonds bij mijn opa en zei: 'Nou opa, leek het die woensdag (de 14e) een beetje op die kou van 1929? Nou....... ja Roelof ja, maar het was 1 dag en het was binnen lekker warm'.
Mijn vader overleed een jaar daarvoor. Met hem in 1979 ook wel discussies gehad over de sneeuwstorm van 1979 en die van vroeger. Maar ze hebben wat koude betreft veel meer meegemaakt dan ik, maar ook nog de lasten ervan. Dat wordt wel eens vergeten en die zie je ook niet in die mooie filmpjes in de posting hierboven.
Ik heb het verhaal al vaker verteld en het staat ook op de site onder ‘Winterhistorie’ over de koudegolf in 1929.
Mijn opa had vanaf begin jaren 20 een kleermakerij aan de vismarkt in Leiden. Later kwam daar natuurlijk de verkoop van confectie bij, maar in die tijd was het een ambacht: mannen lieten zich de maat nemen, zochten een stof uit en daaruit werd het gewenste costuum gemaakt. Maar dit terzijde. Het huis stond vlak achter het stadhuis aan de Breestraat, misschien op 20 of 30 meter afstand. In de vroege ochtend van 12 februari werd iedereen wakker, mogelijk gewekt door sirenes, en zag door het ijs op de ruiten een rode gloed. Het was het monumentale stadhuis dat in lichterlaaie stond. Mijn oom, de jongste broer van mijn vader vertelde een jaar of 5 geleden dat hij als klein kind bij moeder op schoot naar de brand zat te kijken. Mijn vader was op dat moment 13 jaar oud en had er dus scherpe herinneringen aan. Hij sprak nog wel eens over de strenge vorst overdag bij een krachtige wind. Indrukwekkend is dat voor hem (en vele anderen) geweest. Te meer daar de huizen niet warm te stoken waren.
Over dat stoken: het verhaal gaat dat het stoken van kachels in het stadhuis in de nacht de brand heeft veroorzaakt. Dat is heel plausibel als je ook nog bedenkt dat de lucht kurkdroog was , waardoor binnen door het stoken alles uitdroogde.
Het blussen is ook een verhaal. Grote problemen gaf dat doordat in de ochtend (strenge vorst en veel wind) het bluswater heel snel bevroor. Aan de brandslangen, aan de kleding (ik denk dat de handschoen vast vroren aan de slangen) , als ijspegels aan gebouwen en tenslotte op het wegdek. Op het wegdek in de Breestraat schijnt nog lang 10 cm ijs te hebben gelegen. Wonderlijk dat men wel aan bluswater kon komen. Misschien was het ijs op de grachten nog niet zo extreem dik.