Uit mijn beschrijving van die winter. Deze dagen vereisten opvallend veel ruimte. Hier een uittreksel van 28 en 29 december.
Het volledige verslag is te lezen op Winter 79
28 december (donderdag)
Een historisch keerpunt in een historische winter. In Duitsland spreekt men van de Jahrhundertwinter, waar de winter op een onvoorstelbare wijze te keer ging. Jan Buisman spreekt in "Bar en Boos" van één van de meest spectaculaire kou-invallen van de afgelopen eeuwen. Op 28 december begon de extreem koude lucht vanuit noord-Rusland zijn opmars over Europa. Het oprukken van de kou verliep zeer langzaam en nam ongeveer 5 dagen in beslag. Dat bracht twee verschijnselen met zich mee. Het front tussen de zachte en de koude lucht was voortdurend zeer actief en veroorzaakte daardoor steeds veel neerslag, vaak in de vorm van een sneeuwstorm. In de tweede plaats was het voor de weerdiensten lastig om de juiste verwachting te maken. Een 100 km verplaatsing van het front, wat op de schaal waarop weersystemen opereren heel weinig is, kan in Nederland een groot verschil maken voor de helft van het land. Hoe moeilijk het KNMI het had, blijkt uit de verwachting op 28 december : morgen nog zacht, maar op 30 december wordt het kouder. We zullen zien, dat dat er voor een deel van het land niet ver naast zat, maar voor het noorden gewoon de plank mis sloeg.
Er begint een veldslag in Europa. Je kan haast niet anders, dan de ontwikkelingen in termen van oorlogsvoering te beschrijven. Twee grootmachten strijden om de heerschappij over west en midden Europa. In het noorden heerst oppermachtig Koning Winter, met een bastion van hogedruk over Noord Canada, Groenland, IJsland, een deel van het poolgebied, Scandinavië en noord Rusland. Zijn gebied is volgestouwd met uitzonderlijk koude lucht; in noord Europa worden temperaturen rond –40 dagenlang gemeten; overdag komen er temperaturen van –20 tot –30 voor. Aan de ander kant probeert Koning Oceaan zijn zachte en vochtige rijk uit te breiden over Europa. Op 28 december heeft hij versterking laten aanrukken in de vorm van een storing, die tot ver in vijandelijk gebied, te weten Polen en West Rusland, is doorgedrongen.
In deze veldslag is een front aanwezig, waar hevige strijd woedt; het front loopt op 28 december om 12 uur in de middag van het noorden van Schotland over midden Denemarken naar het noorden van Polen. Vandaag wordt duidelijk, dat de strijd heviger wordt en dat Koning Winter langzaam terrein wint. Terwijl het in Nederland, Frankrijk en Duitsland zeer zacht is bij een temperatuur van 10 tot 12°C, worden sneeuwjachten gemeld uit Schotland en Denemarken bij krachtige oosten- tot noordoostenwind. Het front verplaatst zich maar heel langzaam naar het zuiden. In het front vinden af en toe golfbewegingen plaats, die zowaar ook gevolgen hebben voor het weer in het uiterste noorden van ons land : af en toe worden vooruitgeschoven posten van Koning Winter gesignaleerd. Zo komt even een bel koude lucht over de Wadden het noorden van Groningen binnen. Waarnemer J. Bolt in Uithuizermeden meldt aan Jan Visser om 16.00 uur een temperatuur van 4,6 °C bij zwakke noordoostenwind! Het is van uiterst korte duur : om 16.05 leest hij 7,6°C af bij harde zuidwesten wind.
Het lijkt er op, dat Koning Winter vandaag nog geen vaste voet zet op Nederlandse bodem. Toch wordt zijn regime in het uiterste noorden in de loop van de avond nog een keer gevoeld. Op Ameland en Terschelling is er tijdelijk een noordoostenwind. Om 21.00 uur lijkt het te gaan winteren in Uithuizermeden; daar wordt dan 2,8°C gemeld. Hoe klein het wintergebiedje is, blijkt uit het volgende : in Ten Post, op 13 km afstand, is het op dat moment 8,1°C bij een krachtige zuidwesten wind. In de loop van de late avond wordt de kou opnieuw verdreven en lijkt de zachte lucht weer in noordoostelijke richting op te rukken. Voor hoe lang? Dat is op dat moment niet helemaal duidelijk. Het zal er van af hangen wat een nieuwe storing, die in de nacht zal passeren, precies gaat doen. Duitse meteorologen verwachten dat er op de Noordzee een oosterstorm zal opsteken, waarbij de kou langzaam naar het zuiden komt
Tot zover het beeld in Europa. Ook in ons land worden in de vroege ochtend de tegenstellingen voelbaar. In de nacht passeerde een storing met veel regen ons land. De voorposten van Koning Winter werden weer de Noordzee op gejaagd. Plaatselijk viel veel regen, in het noorden plaatselijk 15 tot 20 mm. Op de weerkaart van die nacht is deze te zien als een snel lopende frontale storing die over ons land en België naar het oosten gaat om daar op de koude lucht in te beuken. De kou komt echter onverbiddelijk naar het zuiden opzetten, daar blijkt in de loop van de ochtend geen houden meer aan.
29 december (vrijdag):
6.00 uur : Op de Waddeneilanden is het in de vroege ochtend begonnen; het is daar dan +1°C terwijl het in het hele land rond 10° is. Hans de Jong in Gorredijk meldt +8°C; Harrie Laanstra in Harkema : +8°C
7.00 uur : In het uiterste noorden van het land is de wind gedraaid naar ONO en begint de winter zijn opmars. Eelde : +2° ; Den Helder : +4°.
8.00 uur : West Terschelling en Uithuizermeden zitten al op de vorstgrens met 0°C. Folkert IJnsen in Stiens meldt na een hele nacht met regen +0,5°C bij een ONO-wind. Het wordt daar tijdelijk droog. Ook zuidelijker, in Gorredijk wijst de thermometer met +3,0° al naar winter. Elders in het land is het modderzacht met temperaturen van 9 tot 12°; daar valt af en toe lichte regen. In de loop van de ochtend nemen de tegenstellingen in ons land toe. Het front beweegt zich langzaam naar het zuiden. Waar het front langs trok daalde de temperatuur in 1 uur tijd 5 tot 7 graden. In het noorden van het land neemt de oostenwind toe tot krachtig en daalt het kwik gestaag. Het KNMI geeft in het weerbericht nu aan, dat de vorst morgen in het hele land een feit zal zijn.
12.30 uur : Een waarnemer in Amsterdam doet verslag van de frontpassage; hij ziet dan de windwijzer op het CS westzuidwest aanwijzen. Aan de overkant van het IJ ziet hij aan de vlaggen, dat de wind daar om is naar oostnoordoost! Om 12.41 uur ziet hij de windvaan nog steeds op wzw staan, maar een ogenblik later op ono. Op hetzelfde moment wijst de haan op de Nieuwe Kerk, 500 meter zuidelijker nog steeds wzw. Dergelijke verschillen worden ook op Schiphol gezien, aan de uiteinden van een startbaan.
13.00 uur : Eelde –1°C. Hier en daar in het land valt neerslag. In Groningen en Friesland begint onderkoelde motregen te vallen, wat daar leidt tot gladde wegen; zo komen de eerste winterongemakken het land in. Aanvankelijk valt het nog wel mee met de gladheid, doordat de grond nog relatief warm is door het zachte weer van de afgelopen vier dagen. In de loop van de middag schuift het front verder naar het zuiden; de laag koude lucht wordt ten noorden daarvan dikker, wat tot een geleidelijk meer winters karakter van de neerslag leidt. Stiens, tegen de avond : tijdelijk ijsregen. (IJsregen is gedeeltelijk gesmolten sneeuw, die in een koude luchtlaag weer bevriest). Intussen is in Noord Duitsland een sneeuwstorm opgestoken; ook in Denemarken en Polen woedt de sneeuwstorm voort. Moskou meldt –27°C; Warschau –10.
16.30 uur : Op Ameland begint de sneeuwstorm ; deze melding van Jan Bakker is waarschijnlijk de vroegste melding van sneeuw in ons land. De windkracht is onbekend, maar we kunnen rustig aannemen, dat daar toen een windkracht 8 gestaan heeft bij enkele graden onder 0. IJzel wordt gemeld uit Noord Holland, Groningen en Friesland.
18.00 uur : Het front is in het westen van het land nog iets opgehouden en ligt nu op de lijn Amsterdam-Zutphen-Winterswijk.
19.00 uur : In het noorden ligt het kwik bij omstreeks –3, zoals op vliegveld Eelde. Er valt hier en daar wat onderkoelde motregen. Ook in Den Helder vriest het nu. In Twente leest de waarnemer +1°C af en in Deelen, De Bilt, Rotterdam en Eindhoven staat +9°C op de thermometers.
20.00 uur : De eerste sneeuw valt in het noorden van Groningen bij –4°C en een krachtige oostenwind : het spel is begonnen.
21.10 uur : Stiens : de sneeuwstorm is begonnen met hoge driftsneeuw. Harde en af toe stormachtige oostenwind; tijdens de sneeuwval een versnelde temperatuurdaling.
