Blokkade - Bezem - Westcirculatie - Apocalyptische Winter. Is er een verband tussen deze verschijnselen?
Ik ben kort van stof vanavond: Men zegt het. Dit in tegenstelling tot veel forummers hier die naar verluidt maar liever een risicoloos aanhouden van de blokkades vanaf nu tot maart zouden zien - als ik het tussen de regels door goed begrijp.
In de jaren '40 is tijdens de hevige winters van dat decennium zeer succesvol geweest de weerkundige E. de Vries te Ede - inmiddels overleden. Scherp waarnemend groeide hij uit tot wat je mag noemen een winterspecialist en naderhand is hij erom bekend geworden feilloos de grote strenge winter van 1947 te hebben aangekondigd.
In de jaren '70 heeft hij meerdere keren van zich laten horen. Vaak was hij actief tijdens het voortraject van enkele "net-niet-winters". Uit zijn verklaringen laat ik hier nu enkele in mijn ogen interessante passages volgen.
Eerst wil ik echter even in herinnering brengen, dat Jaap (Driebergen) in één van zijn waardevolle bijdragen ons onlangs wees op het deze maand actuele verschijnsel van een tamelijk vinnige depressie-interventie in samenhang met een vervolgens snel blokkadeherstel.
De Vries heeft bij herhaling gewezen op de optie van een rigoreuze depressie-uitbarsting vóór een strenge winter. Speciaal wees hij in dit verband op de casus 1939-1940, welke winter medio december inzette. Een intensieve westelijke circulatie in november en de 1e helft van december ging vooraf aan de werkelijk ijzige winter van 1940! Ook november 1928 is nogal onstuimig geweest. Vaak ging het om westelijke circulaties met vrij hoge temperaturen voor de tijd van het jaar bij ons (vergelijk ook december 1985, later gevolgd door de zeer stabiele februariwinter van 1986). Na de vroegwinterse toestanden in oktober 1946 was er in november een westelijke circulatie tot circa 10 december. Daarbij begin december zelfs op meerdere dagen actieve buien, soms mét onweer.
Een andere opmerkelijke verklaring van De Vries vond ik de volgende. Hij was ervan overtuigd dat er een verband bestaat tussen hardnekkige hogedrukgebieden boven Scandinavië en de zonneactiviteit.
Door de verduisteringsvoorschriften tijdens de oorlog was het prachtig mogelijk het Noorderlicht waar te nemen. Het viel hem toen op, dat dit verschijnsel gelijktijdig optrad met een honkvast hogedruksysteem boven Scandinavië. Een praktisch gebruik hiervan kon hij maken door tijdens zijn werk als weerkundige de autobusdienst van de Haagse tram op tijd voor koudeperioden te waarschuwen, zodat men in al die oorlogswinters geen last heeft gehad van het bevriezen van radiatoren en cylinderkoppen.
De meest bijzondere winter die ikzelf bewust heb meegemaakt, was die van 1978/1979. Dat was weliswaar geen model-strenge winter, maar tijdens het voortraject waren er wel enkele markante depressie-uitingen. Het hoeft er niets mee te maken te hebben, maar zelf vond ik nogal opmerkelijk de zeer onstabiele fase van 24-30 sept. 1978 met koude buien, hagel, onweer; in de loop van de 1e decade van oktober gevolgd door het mooist denkbare nazomerweer.
Verder was onvergetelijk de diametraal op elkaar staande afwisseling van weertypen in december: Enerzijds schitterend schoon, helder en droog winterweer à la het type dat we dezer dagen mutatis mutandis meemaken en anderzijds zeer intensieve Atlantische impulsen tijdens de abrupt optredende depressie-intervallen die maand. Uiteindelijk culmineerde dat in de Eindstrijd omstreeks de jaarwisseling 1978-1979.
Hans de Jong schreef ooit:"De zachte oceaanstromingen laten zich nooit zonder slag of stoot door de Groenlandse ijsbeer overmeesteren en leveren daarom aan de vooravond van een strenge winter vaak achterhoedegevechten. Zijn ze eenmaal tot lage breedten teruggedrongen, dan kunnen de schaatsenrijders zich maar klaarmaken".
Ik merk nog op dat meergenoemde winterspecialist E de Vries in de jaren '70 met name in de volgende seizoenen tijdens het voortraject met koude berichten is gekomen: November 1974, december 1977, herfst 1979.Een beetje sneu dat in geen dier gevallen daadwerkelijk een koude/strenge winter is gevolgd. 't Doet mijns inziens niets af aan de waarde van de door hem ten beste gegeven beschouwingen.
Dat elke strenge winter zijn eigenaardigheden heeft tijdens de voorgeschiedenis en zijn eigen weg kiest, mag blijken uit de kanttekening die Cees van Zwieten naar ik meen graag plaatst bij 1946-1947: Het temperatuurverval in oktober 1946 tussen de eerste en de derde decade van oktober (meer dan 5 graden) zou te groot zijn om daar a priori de conclusie van een op handen zijnde koude/strenge winter aan te verbinden. Maar het gebeurde dus toch.
Harrie Laanstra
Controversieel Forumpublicist.
Quote selectie