Weerwoorders,
Het is al een aantal keren aan bod gekomen: De afkoeling in het zeegebied noord en oost van IJsland. Verder waren er regelmatig discussies over de zg. thermo-haliene circulatie, in de volksmond de 'warme golfstroom' genoemd. Over deze interessante verschijnselen van het klimaat raak ik niet snel uitgepraat, en ik hoop ook anderen niet. Vandaar dat er weer een nieuwe aflevering over deze kwestie volgt.
Deze keer wordt de huidige situatie vergeleken met een andere, min of meer vergelijkbare, situatie uit het verleden en de afloop daarvan. We gaan naar de herfst van 1997. Eigenlijk de enige keer in de laatste 20 jaar dat het water rond IJsland ook sterk afkoelde.
(Invalid img)
De kaart hierboven toont de zeewater anomaliëen van de Atlantische oceaan. Dit zijn de afwijkingen ten opzichte van de gemiddelde oppervlakte temperatuur, kort weg SST-anomalies genoemd (SST staat voor Sea Surface Temperature).
Blauw is 1-2 graden te koud en geel/oranje is 1- 2 graden te warm. De rode gebieden zijn wel 2-4 graden te warm en de paars aanlopende blauwe gebieden hebben eenzelfde afwijking maar dan naar beneden.
Deze kaart is van 10 okober dit jaar. Opvallend is het blauwe tot donkerblauwe gebied ten noordoosten van IJsland. Maar ook de vuurrode rand west van Spitsbergen valt op, wat water aangeeft wat normaal ijs zou moeten zijn, waardoor die waarde lastig valt te valideren. Ook vlak boven IJsland is het water te warm maar tegen de oostkust van Groenland weer flink te koud. Voor de rest overheersen de gele en oranje kleuren boven de blauwe op de hele Atlantische oceaan wat aangeeft dat die gemiddeld wat te warm is.
Hieronder staat de kaart van 11 oktober 1997. Ook daarop is een donkerblauw gebied te zien noordoost van IJsland. Dat donkere paarse gebied daarboven is niet echt betrouwbaar en lijkt me een verstoorde meting. Wel is op de kaarten van de week hiervoor en de week hierna te zien dat dat gebied ook te koud is (Ik kan niet al die kaarten hier gaan tonen).
Het meest opvallend op deze map is het felrode gebied west van Latijns Amerika. Voor diegenen die het nog niet wisten: Dat is dus El Nino. De El Nino van 1997/1998 is de meest krachtige ooit goed geregistreerd. In de rest van de Atlantische oceaan zien we ongeveer hetzelfde beeld als in 2005, al was het over de hele linie wat warmer.
(Invalid img)
Er wordt wel gespeculeerd dat de 'golfstroom' zou verzwakken. Laten we eens kijken hoe het in 1997 verder verliep. Op onderstaande kaart de situatie van 28 oktober. We zien dat het te koude gebied zich heeft uitgebreidt tot in de Noordzee. Ook de Skandinavische wateren kleuren blauw. Verder weer die diepe kleur bij Spitsbergen. Zou daar dan meer ijs hebben gelegen dan normaal?
De uitbreiding rond Noord-Europa heeft vooral met een koudegolf te maken. Eind oktober koelen de noordelijke wateren snel af. Wanneer dat wat sneller of langzamer gaat door de weersituatie is dat gelijk in de anomaliëen terug te zien.
De eerst oktoberdecade van dat jaar was in Nederland (De Bilt) de op één na warmste van de voorliggende eeuw, in de tweede decade was het onstuimig herfstweer en de laatste decade was zelfs erg koud. Die koudegolf, die met noordoostelijke winden naar Nederland werd gebracht, deed nauwelijks onder aan die van oktober 2003. Rond de 28e had De Bilt een minimum temperatuur van -5,1 en in het oosten van het land vroor het plaatselijk 7 graden. Overdag was het slechts 7 tot 8 graden bij een strakblauwe hemel en zonneschijn. Winters dus.
(Invalid img)
Maar wat daarna gebeurt is ontgoochelend. Op 21 november 1997 (zie eerste kaart hieronder) is vrijwel het gehele gebied weer opgewarmd tot boven normaal en dat in nog geen vier weken tijd. Ook op de laatste kaart van dat jaar lijkt het net of was er niets aan de hand. Wel blijft de situatie boven Jan Mayen (tegen de poolkap aan) bedenkelijk. Aan de andere kant, tegen de oostkust van Noord-Amerika, koelt het water sterk af. Of dit te maken heeft met de koude zeestroom vlak langs de kust weet ik niet. Het zou ook kunnen dat de aanlandige westenwinden het oppervlakte water wegblazen en dat opwellend koud water die plekken inneemt. De rode kralenslang, die door het blauwe gebied kronkelt, geeft aan dat de echte golfstroom goed op toeren is.
November 1997 verliep gemiddeld wat te zacht en droog, hoewel er wel winterse speldeprikjes waren. In december liep de temperatuur aanvankelijk sterk op, maar halverwege gaf de Russische Beer even een flinke veeg uit de pan. Dit duurde tekort voor schaatsijs en de ontwikkelingen voor de kerst waren voor de winterliefhebbers ronduit bedroevend. De rest van de winter 1997/1998 was zeer zacht.
(Invalid img)
(Invalid img)
Er is momenteel dus sprake van een flinke afkoeling noordoostelijk van IJsland maar we zullen toch moeten afwachten voordat we hieraan conclusie kunnen verbinden. In 1997 was de koude poel binnen een mum weer weg. Dat het in Skandinavië hierdoor kouder wordt valt wat voor te zeggen want we hebben toen een felle kou-uitval uit die hoek gekregen maar daarvoor zou ik toch eerst die herfst ter plekke moeten bestuderen. Het heeft geen enkele zin om het weersverloop van dat najaar op de komende twee maanden toe te passen. Ik ben er zeker van overtuigd dat zeewatertemperaturen weerpatronen sturen en juist in dat opzicht was dat jaar heel anders. Neem alleen al El Nino maar ook de Noordelijke Stille oceaan lag er toen heel anders bij. Ondanks gelijkenissen in de Atlantische oceaan kunnen we de lijn van 1997 niet zomaar doortrekken naar dit jaar.
Victor
Quote selectie