Bij de kaartendiscussie van vanavond las ik enkele vragen terzake van de eventuele betekenis van een zuidelijke stroming in deze november voor de komende winter.
Daarover valt mijns inziens toch wel wat interessants te melden. Laat ik voorop stellen, dat ik in de herfst een nogal volgzaam type ben. Ik kijk dan graag even aan hoe het weersverloop zich ontwikkelt, zonder een definitief oordeel te hebben hoe de afloop van het weer zal zijn. Ik heb dan ook geen idee hoe het weer zich verderop deze november zal ontwikkelen. Intuïtief denk ik dat we in deze november niet met een vroege vorstinval te maken zullen krijgen, misschien ergens in de maand een speldeprikje, maar echt hard maken kan ik dat niet. In principe is natuurlijk alles mogelijk.
Terug naar de aanloop naar de winter. De Duitse weerkundige E. Dinies heeft aangegeven in een onderzoek van de 15 koudste winters in het tijdvak 1885-1965 wat het gemiddelde luchtdrukverloop daaraan voorafgaande was. Interessant is, dat dit onderzoek zo'n beetje dezelfde periode bestrijkt, als waarop óók de door mij eerder al eens gememoreerde IJslandwinterregel is gebaseerd, waaraan de oktobermaand van dit jaar voldoet. Je weet wel, de combinatie van de gemiddelde luchtdruk op IJsland en de gemiddelde temperatuur in De Bilt, beide over oktober. De gemiddelde luchtdruk op IJsland in oktober was dit jaar hoger dan normaal en de temperatuur in De Bilt (ruimschoots) lager dan 9.7º C. Bijbehorend keuzemenu voor de a.s. winter: Normaal, koud, streng óf zeer streng! Dus niet zacht.
De bevinding van Dinies sluit hier min of meer wel bij aan, want die geeft gemiddeld voor de oktober voorafgaande aan een koude of strenge winter een noordcomponent in de luchtstroming op West-Europa aan. Interessant is vervolgens, dat 'ie voor november gemiddeld een zuidelijke component aangeeft, bevorderd door hogedruk Rusland en lagedruk (midden van de) Atlantische Oceaan.
In het verdere verloop van dit gemiddelde of model voortraject van een koude winter keert het luchtdrukverval vervolgens omstreeks medio december om, met dan gemiddeld hogedruk periferie Ierland en lagedruk Europees Continent. Consequentie: Onbelemmerde doorkomst van noordelijke stromingen met winterweer.
Praktijkgeval? Een schoolvoorbeeld - zij het wat later in de tijd - vind ik altijd winter 1984-1985, met die revolutionaire wijzigingen op de weerkaart tijdens de jaarwisseling. Het leuke daaraan was namelijk ook, dat rond de Kerst iedere winterfan nog zijn hoop bouwde op dat statige Russische hoog, terwijl de winter kort daarna volstrekt onverwacht onder sloop van dit Russische Bolwerk, victorie kraaide vanuit Groenland/IJsland.
Zie óók 18-21 dec. 1970, revolutionaire veranderingen vanuit een blanco situatie.
Zelf ben ik gepokt en gemazeld in de jaren zeventig met z'n vervelende wisselvallige en zeebuienrijke novembermaanden ter inleiding van saaie winters. Zo werd bijvoorbeeld in oktober 1973 op verschillende punten voldaan aan de voorwaarden voor een oktober voorafgaande aan een koude winter, maar zette die trend in november niet door. Geheel anders dan dit jaar viel toen uitgerekend tijdens de eerste autoloze zondag 4 november een westcirculatie de Europese weerkaart binnen, met bij ons een zeer regen- en stormrijke maand. Zulk gouden weer als we dezer dagen beleven, was er toen niet.
Hoe de komende winter zal uitpakken, daarover heb ik op dit moment geen oordeel. Maar tot nu toe ben ik beslist optimistisch over de gang van zaken. Opvallend is dat november toch weer opnieuw een blokkade biedt in het genre zoals we dat al zo vaak hadden in 2003. 't Bijbehorende weer doet denken aan dat tijdens de mooiweerperioden in februari, maart, april, september en oktober dit jaar.
Over de betekenis van "warmbloedige" hogedrukgebieden in november heb ik geen oordeel. Wel herinner ik mij uit mijn kinderjaren de gezellige november van 1968 met een midnovemberwintertje. Als ik het goed heb gezien was dat ook een min of meer warmbloedig hoog.
Door mij onmogelijk te vergeten ook de enige echt afwijkende novembermaand van de jaren zeventig, die van 1978. Toen aanhoudend warmbloedige hogedruk boven het continent, met bij ons droog en zacht novemberweer. Een verbinding met of tekenen van markante Groenlandse hogedruk waren er (nog) niet. Pruiksma heeft ten aanzien daarvan gedoceerd: "Het zag er met dat droge en zachte novemberweer lange tijd naar uit dat er een Elfstedenwinter zou komen". Ik acht de betekenis van zo'n opmerking even belangrijk als die van een overweging in een arrest van de Hoge Raad.
Hierbij sluit aan een constatering van Cees van Zwieten in zijn laatst verschenen Winterbulletin betreffende de actuele blokkade: "Daarbij is het afwachten welke positie de hogedrukgebieden gaan innemen in de echte wintermaanden en hoe ze zich zullen ontwikkelen. Dat is doorgaans anders dan in oktober en november".
Zonder opruiend over te willen komen: Als de neiging tot blokkerende hogedrukgebieden zich verrassenderwijs zou weten te handhaven gedurende dit winterhalfjaar, dan is bepaald de kans aanwezig dat er meteorologische geschiedenis geschreven gaat worden. Zoiets komt namelijk echt niet vaak voor en als bovendien de hogedrukgebieden een daartoe gunstige positie gaan innemen, kan het verdraaid nog wel uitlopen op een koude of strenge winter ook!
Quote selectie