DePers.nl: Hoezo ‘we krijgen een ijskoude winter’?

Hoezo ‘we krijgen een ijskoude winter’?

Door: BitsofScience.org
Gepubliceerd: vandaag 10:01
Update: vandaag 10:07


“We krijgen een hele, hele koude winter – als onze voorspelling uitkomt”, vertelt weerman Dennis Wilt van MeteoConsult in Eenvandaag. Collega Margot Ribberink haast zich vervolgens in EditieNL te zeggen dat niet het Wageningse weerbedrijf zelf, maar een Amerikaans instituut ‘waar ze mee samenwerken’ achter de gewaagde voorspelling zit.

Maar kán dat eigenlijk wel, de winter verwachten – in de eerste helft van oktober?

Bij het KNMI fronsen ze hierbij. Het standaardantwoord is dat het niet lukt voorbij de 14-daagse inzicht te geven in weerbepalende factoren als wind, temperatuur en neerslag.

Toch zijn ze ook in De Bilt natuurlijk prima bekend met speciale modellen die kijken naar algemene trends – die ontwikkelen ze met hun Europese partners nota bene zelf. Zulke modellen kunnen een afwijking aangeven ten opzichte van het gemiddelde weer – bijvoorbeeld of het warmer wordt dan gemiddeld, of natter.


Het model heeft altijd een antwoord klaar

Sommige modellen kijken zelfs 6 maanden vooruit – zoals de modellen die worden ontwikkeld door NOAA, het Amerikaanse KNMI. Als je vandaag aan het NOAA-model vraagt welk weer we in Nederland in de wintermaand januari krijgen, ontvang je als antwoord ‘dat de kans op een te warme maand nét iets groter is dan de kans op een te koude maand’. (De neerslagverwachting zit praktisch op het maandgemiddelde.)

Maar als je hetzelfde model volgende maand nog eens raadpleegt zal het hoogstwaarschijnlijk een totaal andere januariverwachting presenteren. Kortom, de huidige seizoensmodellen zijn zo veranderlijk als het... ehm, weer.

Daar is door de slimme modelbouwers een truc op bedacht: zelftoetsing. Het model vergelijkt de huidige klimatologische situatie in de wereld continu met situaties uit het verleden – en kijkt dan of het onder vergelijkbare omstandigheden in staat was het aankomende weer te voorspellen. Dit heet een skill mask. Leg dit masker over de kaart waar de weerman op tv mee pronkt en er blijft waarschijnlijk geen enkel resultaat over. Het model geeft dan zelf eerlijk toe ook maar wat koffiedik te kijken. Reuzehandig.


Van lange afstand in de roos schieten

Zijn seizoensverwachtingen daarmee waardeloze producten? Nee. Maar volgens specialisten is het vooralsnog te vroeg om blind te varen op de modellen voorbij één maand. Je moet er een goed verhaal naast hebben, gebaseerd op meteorologische theorie, of actuele waarnemingen, zoals verschillen in de oceaanwatertemperatuur, de temperatuur van de Noordzee, het bodemvochtgehalte – of zelfs de sneeuwbedekking van de Russische bodem.

Zo voorzagen de meteorologen van Weeronline.nl afgelopen winter reeds dat Nederland dit jaar een droge en zonnige lente zou krijgen (het werd de droogste en zonnigste ooit) – niet op basis van modellen, maar op basis van een relatief koude Golfstroom in de Atlantische Oceaan. Dit was op zijn beurt een gevolg van La Niña – het klimaatfenomeen dat eerder overstromingen bracht in Australië.

Dat daar vervolgens een recordnatte zomer op zou volgen wist geen van de Nederlandse weerinstituten te voorzien – en de modellen evenmin.


Waaróm die hogedrukgebieden?

Wat dat betreft is het jammer dat Meteo Consult op de eigen website geen tekst en uitleg geeft over de totstandkoming van hun winterverwachting. Des te meer daar de winter in onze contreien volgens deskundigen geldt als het lastigste seizoen – moeilijker te voorspellen dan lente, zomer of herfst.

Er is voor de Nederlandse winter één factor die vrijwel alles bepaalt: de Noord-Atlantische Oscillatie (NAO) – het luchtdrukverschil boven de oceaan tussen IJsland en de Azoren. Wanneer de hoge druk in het noorden zit, hebben wij oostenwinden en vrieskou. In de gebruikelijke situatie is het andersom en hebben wij zachte en vochtige lucht vanaf de oceaan.

Het kaartje van de World Climate Service dat Meteo Consult toont, gaat duidelijk uit van hoge druk in het noorden. De vraag is vervolgens waarom? De NAO laat zich namelijk echt niet vangen door een model – verder dan twee weken vooruit. Theorieën die de Atlantische drukverdeling voorzien zijn talrijk, maar hebben allen grote moeite met de toets der praktijk.

Maar misschien hebben de Amerikaanse vrienden van het weerbedrijf voor dit jaar wel iets heel erg slims bedacht. Wetenschap maakt immers progressie.

Laten we in elk geval wel hopen dat ze gelijk krijgen. Weer eens een echte Elfstedentocht – dat zou dit land goed doen. Misschien kunnen we dan ook eens ophouden met het hypen van kwakkelwinters met wat sneeuw in december.