De uitkomsten van de beruchte 22,25 jaar

De uitkomsten sinds 1707 zijn op zijn minst opvallend te noemen. Tellen we vanaf 2006 steeds 22.25 jaren terug, dan bleek er in álle gevallen in het jaar zélf (vijf keer) of in het jaar daarvóór (drie maal) of in het jaar daarná (vijf maal) tenminste een zeer koude winter voor te komen. Meer dan de helft van deze koude winters scoorden een Hellmanngetal van 200 punten of meer, zes winters (bijna de helft) scoorden zelfs meer dan 275 punten! De “zachtste” koude winter van deze dertien was die uit 1917 met een Hellmanngetal van 162.1, altijd nog goed voor een 47e plaats op de ranglijst van de koudste winters sinds 1707. Het gemiddelde Hellmanngetal van al deze dertien winters komt uit op een indrukwekkende 241.6 punten. Een winter met een dergelijke koudesom hebben we sinds de winter van 1963 niet meer meegemaakt. Anders gezegd: van deze dertien winters waren er vijf (zeer) koud, (1829, 1850, 1895, 1917 en 1985) twee bijna streng (1760 en 1871), drie streng (1716, 1805 en 1940) en drie zeer streng (1740, 1784 en 1963).

Uiteraard hoeven we niet te stoppen bij het jaar 1707. Dankzij het werk van Jan Buisman is er ook al vrij veel bekend van de winters van voor deze periode, ook al werd de thermometer pas in de loop van de 17e eeuw uitgevonden. Gelukkig kan men ook zonder thermometers constateren of het vriest, of dat sneeuw blijft liggen. Gegevens van het dichtvriezen van waterwegen, waardoor de scheepvaart gestremd werd, zijn bekend vanaf de (late) middeleeuwen. Het was dan ook een koud kunstje om vanaf 1707 verder terug te tellen en zo hebben we alle jaren bekeken vanaf 1205. In totaal kon de groep van dertien winters uitgebreid worden tot een totaal van 36. Het bleek dat de herhalingstijd van rond 22 jaar ook vóór 1707 gewoon bleef opgaan. De winter van 1695 was “zeer streng”, die van zowel 1672 en 1649 “streng” en die van 1627 “koud”. De eerste keer dat het regeltje niet lijkt op te gaan is rond 1606. Geen van deze winters rondom dit jaar was kouder dan “normaal”, maar de winter van 1608 was wél “zeer streng”, eigenlijk één jaar te laat dus.

In de 13e tot en met de 16e eeuw bleef de regel in de meeste gevallen ook gewoon opgaan. Drie maal waren er te weinig gegevens bekend om een uitspraak te doen over het karakter van de winter en nog éénmaal trad een “zeer strenge” winter één jaar te vroeg op (in 1470 in plaats van 1472). Eigenlijk is er in deze periode van vierhonderd jaar maar één geval gevonden dat de koude winter uitbleef, en dat was rond 1450. De winter van 1451 werd door Buisman namelijk als “normaal” gekenschetst, terwijl die van 1449 én 1450 als “vrij zacht” werden benoemd.