De laatste tijd verschijnen er op het hoofdforum regelmatig kaartjes van Nederland met daarop overzichten van de temperatuursom. Dat is de som van de positieve etmaalgemiddelden in De Bilt vanaf 1 januari. Daarbij wordt ook vermeld dat de huidige som zus of zoveel achter- (of voor)loopt bij het gemiddelde over 30 jaar. Dat kan dan zijn ten opzichte van 1980-2010 of een eerdere periode. Maar vanochtend onderweg op de fiets kreeg ik plotseling inspiratie: Deze afwijkingen zijn afhankelijk van het gekozen nulpunt! Dit kan ik duidelijk maken met wat getallenvoorbeelden.
Stel dat de normale over 30 jaar gemiddelde temperatuur in een bepaalde periode 7°C is. Als het dan rond die tijd gemiddeld 8°C is, dan zal de Tsom in een week tijd een dag voorlopen. Dat geeft namelijk een surplus van 7 graden, dat is de waarde die normaal in een dag wordt toegevoegd.
Maar een stuk eerder in het seizoen is de gemiddelde temperatuur nog maar 3.5°C. Als het dan ook een graad te warm is, 4.5°C dus, dan loopt de Tsom in een week niet één, maar twee dagen voor! Namelijk eveneens 7 graden, dat is de som die normaal in twee dagen wordt bereikt. Eenzelfde temperatuurafwijking zorgt dus bij een lager klimatologisch gemiddelde voor een grotere afwijking in dagen.
Dat betekent ook dat deze afwijkingen in dagen andere waardes krijgen wanneer je de Tsom zou bepalen ten opzichte van een hogere of lagere temperatuur dan 0°C. Gelukkig is die waarde niet helemaal arbitrair, het is immers het vriespunt van water. Het kan best zijn dat juist om die reden de afwijkingen die je zo uitrekent in dagen, in de praktijk redelijk goed overeenkomen met het voor- of achterlopen van de ontwikkeling van de natuur. Maar a priori hoeft dit helemaal niet zo te zijn!
Dit vond ik een opvallende constatering, zeker 's ochtends vroeg op de fiets.
Prachtige "brainwave".
In principe heb je gelijk, want het kan best zo zijn dat veel planten (want daar gaat het toch om?) niet vanaf 0 beginnen te reageren maar vanaf een hogere temperatuur.
Ieder grens vanaf 0 graden is in dit opzicht arbitrair, dus waarom niet gewoon de 0 graden genomen.;) Het is een mooie tegenhanger van het koudegetal.
Overigens: vroeg in het seizoen klopt je constatering wel: in maart is een graad te warm al gauw een week voorlopen.
Diezelfde graad telt echter in de som op 11 april nog steeds mee en heeft intussen aan waarde ingeboet, doordat die graad op het totaal tot 11 april veel minder invloed heeft. En dat effect blijft ook als je een hogere grens aanhoudt. Stel dat je 2 graden als grens neemt. Dan zal het voor-/achterlopen tijdelijk weliswaar nog groter zijn, maar het wordt relatief sneller ingelopen.
Je ziet het ook in de praktijk gebeuren: soms zijn in een jaar met een koude start van het voorjaar de vroege bloeiers duidelijk te laat. Als later in het voorjaar, bijvoorbeeld in april de temperatuur boven normaal is zal het voor de latere bloeiers nog maar weinig uitmaken hoe koud maart geweest is.
Dat achter lopen in maart wordt dus in april (met terugwerkende kracht) van zijn invloed ontdaan.
Dit jaar loopt de natuur zo ver achter (men spreekt van drie weken, mijn gevoel zegt: ongeveer een maand) dat er wel heel veel moet gebeuren om dit voor half mei nog in te lopen.
Tenslotte bedenk ik: bij te koud zal het misschien anders werken dan bij te warm. Als maart erg veel boven normaal scoort, zullen aprilbloeiers al tevoorschijn komen. Worden die stop gezet bij een koude april?
Groet,
Cees
Quote selectie