Dat je de moeite neemt om ons mee te nemen op reis. Inderdaad staat het er een stuk beter voor. Goed dat je duidelijk maakt dat er een duidelijk verschil is tussen troposferische split en stratosfeer. Misschien wel goed om dat in het achterhoofd te houden als er enthousiast gepost wordt over poolwervelsplitten.
Zoals het er nu naar uit ziet, is de bandbreedte waarbinnen de chaos van het weer zich dit jaar afspeelt gunstiger voor de winterliefhebber. Hopelijk houdt de zon zich koest, dan vergroot de kans op een SSW.
Zoals het er nu naar uit ziet, is de bandbreedte waarbinnen de chaos van het weer zich dit jaar afspeelt gunstiger voor de winterliefhebber. Hopelijk houdt de zon zich koest, dan vergroot de kans op een SSW.
Wat mij betreft is het tijd om de blik weer wat verder omhoog in de atmosfeer te werpen, namelijk tot op een hoogte van 10 tot 50km (hangt natuurlijk van de luchtdikte af: op de evenaar begint de stratosfeer op 17km hoogte). De stratosfeer wordt een steeds intensiever besproken onderwerp - gelukkig - dus misschien is het een goed idee om een kleine introductie te geven, die anderen dan op hun beurt kunnen aanvullen/verbeteren. Ik ben zelf niet alwetend, en het onderwerp is ontzettend gecompliceerd en uitgebreid.
Maar goed, wat is nu het geval? In de poolnacht bereikt zonnestraling de gebieden rond de noordpool niet. UV-straling wordt niet geabsorbeerd door de ozonlaag met een drastische temperatuurdaling tot gevolg. Ozon wordt overigens gevormd boven de tropen en getransporteerd naar de pool via een systeem dat de Brewer-Dobson-Circulation (BDC) wordt genoemd. De BDC is een van de factoren die worden gebruikt om te kunnen voorspellen hoe koud de stratosfeer zal worden.
Gedurende de winter daalt de temperatuur op 10 hPa (een van de belangrijkste drukvlakken) tot gemiddeld -75°C, waar het in de zomer ongeveer -35°C is. Op zich al een fascinerend fenomeen. De grote temperatuurverschillen tussen pool en evenaar in de in winter creëren een sterke stratosferische jetstream en de zogenaamde "stratospheric polar vortex". Let op: dit is iets anders dan de soms aangehaalde troposferische vortex, die zich veel lager in de atmosfeer bevindt. Een koude stratosfeer, en dus een sterke vortex, wordt geassocieerd met een positieve AO (Arctische Oscillatie) en een warme stratosfeer vice versa. Hoewel de AO niet direct correleert met winterweer in onze pixel op de aardkloot, is het wel een indicatie voor een meer geblokkeerd circulatiepatroon. Een winterliefhebber ziet dus het liefst een warme stratosfeer.
Dan zijn er nog speciale gebeurtenissen: opwarmingen in de stratosfeer die de vortex kunnen verstoren of zelfs uiteen kunnen laten spatten. Van een Sudden Stratospheric Warming (SSW) is sprake wanneer de gemiddelde zonale wind op 60NB op 10hPa negatief (dwz: oostelijk is). Deze plotselinge opwarmingen hebben desastreuze gevolgen voor de stratosferische vortex en resulteren vaak in "wilde" troposferische kaarten. Voor meer technische uitleg over het vormen van SSW's zie hier: http://weerwoord.be/includes/wiki.php?get=1754659&p=1 . Uiteraard kunnen ook kleinere opwarmingen de vortex verstoren. Een Canadian Warming, een opwarming boven de Canadese sector, is hiervan een voorbeeld.
Afgelopen jaar hebben we een uitzonderlijk sterke en koude stratosferische vortex gezien, die vanaf het begin van het seizoen onbelemmerd kon afkoelen en aansterken. Van een SSW was vorig jaar geen sprake, ondanks verwoede "aanvallen". Eind november vorig jaar zag de stratosfeer er op 10 hPa zo uit:
Een zeer gezonde stratosferische vortex
De modeluitvoer voor 21 november dit jaar ziet er zo uit:
een duidelijk andere situatie, en stuk ongunstiger voor de vormende vortex. AFbeeldingen zijn van het netweatherforum, een goede plek rijk aan veel informatie: https://forum.netweather.tv/topic/81567-stratosphere-temperature-watch-20142015/
Hoewel we (ik spreek hier van we, maar eigenlijk bedoel ik de wetenschappelijke gemeenschap/de mensheid in het algemeen) steeds meer weten over het functioneren van de stratosfeer, is het natuurlijk net als in de troposfeer modellenwerk. Alle stratosferische kaarten zijn slechts uitvoer uit de modellen die we kennen van de troposfeer (GFS, EC, etc). Het is dus altijd onzeker of een stratosferische kaart die een opwarming toont uitkomt, en al helemaal wat de troposferische reactie daarop zal zijn.
Wat we denk ik wel kunnen concluderen is dat de situatie de komende twee weken duidelijk verschilt (of beter: kan gaan verschillen) met de situatie in dezelfde periode vorig jaar. Iets wat met de-winter-die-geen-winter-was in het achterhoofd alleen maar gunstig kan zijn.
„Et nul ne se connait tant qu'il n'a pas souffert, „C'est une dure loi, mais une loi suprème, „Vieille comme le monde et la fatalité, „Qu'l nous faut du malheur regevoir le baptéme, ~Et qu'a ce triste prix tout doit étre acheté. „Les moissons pour murir out besoin de rosée, „Pour vivre et pour sentir l'homme a besoin de pleura, „La joie a pour symbole une plante brisée, „Humide encore de pluie et couverte de fleurs."