Tegenwoordig (d.w.z. berekend in 2019) is de jaarlijkse kans op een Elfstedentocht o.b.v. van het criterium "Tgem15 dagen < -4,2 C" circa 8%. Dat betekent dat het gemiddeld één keer per 12 jaar koud genoeg is voor een Elfstedentocht. In die zin is het toch ook wel een flinke dosis pech/ongeluk dat we nu al 25 jaar wachten op een Elfstedentocht, zelfs met de opwarming inbegrepen. De statistische kans op een periode van 25 jaar achtereen geen Elfstedentocht is op basis van het huidige klimaat slechts 7%.
Daarbij moet wel aangetekend worden dat 2012 qua voorwaarden eigenlijk voldeed qua criteria. Zou er toen een Elfstedentocht hebben plaatsgevonden, dan had dat prima binnen de marges van de trend gepast van 1 / 12 jaar. Ik ben er nog steeds van overtuigd dat de sneeuwval op een rotmoment (sloten net dichtgevroren) in combinatie met de zeer zachte voorgeschiedenis destijds de grote boosdoeners waren. Als de sneeuw twee à drie dagen eerder zou zijn gevallen, hadden we waarschijnlijk geen last gehad van sneeuwijs (het grootste deel ervan zou dan per direct zijn gesmolten in de nog warme wateren). En zelfs als er helemaal geen sneeuw zou zijn gevallen, zou die tocht toen waarschijnlijk wel hebben kunnen plaatsvinden mits de voorgeschiedenis iets kouder was, is mijn mening. Weliswaar zouden de minima dan niet zo laag hebben kunnen dalen, maar dat zou bij een koudere voorgeschiedenis gecompenseerd worden door een eerder begin van de ijsgroei, waardoor we al een stuk eerder vele centimeters ijs hadden kunnen hebben. Maar goed, het heeft niet zo mogen zijn.
Laten we ons maar vastklampen aan die berekende kans van één keer per 12 jaar 'Elfstedenweer'. Als je 2012 als Elfstedenweer kwalificeert (wat het qua temperatuurcriterium ook zeker was), zou dat betekenen dat het rond 2024 weer een keer raak zou moeten zijn. Realistisch of niet, die hoop moeten we koesteren.
https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/laatste-elfstedentocht-nu-25-jaar-geleden/
Er zijn de afgelopen 50 jaar, sinds 1970 dus, wel meer winters geweest die voldeden aan de genoemde criteria.
Daarnaast kwamen die meermaals ook nog eens geclusterd voor.
Het lijstje:
- 1979 (2x criteria bereikt): geen Elfstedentocht
- 1985 (2x criteria bereikt): wel Elfstedentocht
- 1986: wel Elfstedentocht
- 1987: geen Elfstedentocht
- 1991: geen Elfstedentocht
- 1996: geen Elfstedentocht
- 1997: wel Elfstedentocht
- 2012: geen Elfstedentocht
De redenen waarom de Tocht er in 1979, 1987, 1991, 1996 en 2012 er uiteindelijk niet is gekomen, zijn echter heel uiteenlopend.
Beginnend bij 2012 was het ijs toen eenvoudigweg onvoldoende dik, ongeacht of men daar veiligheidscriteria uit de jaren '80 op losliet of niet. Nochtans was de vorstperiode toen fors genoeg (die had zelfs 1956-achte allures de eerste decade van februari) en ze duurde op zich ook wel lang genoeg (> 17 dagen). Probleem toen was m.i. de veel te hoge starttemperatuur van het oppervlaktewater bij het begin van de vorstperiode. Er was voordien die winter geen sprake van een voorafgaande vorstperiode en de winter van 2012 verliep zelfs zeer zacht tot eind januari. Starttemperatuur oppervlaktewater bij aanvang van de relevante vorstperiode zou als criterium dus steeds moeten worden meegenomen.
Bij de winter van 1996 lag dat geheel anders. Het ijs was op vrijdag 7 februari 1986 absoluut perfect voor de Tocht, maar die was twee dagen tevoren afgeblazen door het Comité omdat ECMWF sterke dooi had voorspeld voor die dag, hetgeen nadien niet juist bleek (de dooi viel pas echt in op zondag 9 februari). Een zekere Tocht dus die ons door de neus werd geboord door ECMWF en niet door de reële fysieke toestand van het ijs.
In de februariwinter van 1991 was de vorstperiode op zich lang genoeg, maar niet spectaculair koud (gT rond de -4,5° ) en ook sneeuw gooide roet in het eten. De combinatie van een onvoldoende dikke ijsvloer (die ook nog eens van mindere kwaliteit was) deed het Comité uitstellen tot de dooi inviel.
In de winter van 1987 was de vorstperiode lang genoeg en overigens spectaculair koud, maar de vorstperiode was ingezet met een zo krachtig windveld uit het NO (en ook sneeuw) dat de ijsaangroei door menging werd vertraagd en nadien ook van zeer slechte kwaliteit was. Ik had destijds echter ook het gevoel dat er zich wat "Elfstedenmoeheid" voordeed, aangezien de twee voorgaande winters de Tocht wél was doorgegaan. Ik kan mij vergissen.
Wat 1979 betreft is het me niet duidelijk waarom de Tocht niet doorging. Er waren twee afzonderlijke vorstperiodes die aan de criteria voldeden, maar wellicht was hier het probleem dat zij telkens net niet lang genoeg duurden, hoewel de eerste wat gT betreft wél vrij sterk was (gT < -7° ). De dooi viel echter in op dag 16. Had die vorstperiode met een halve week verlengd geweest, dan was de Tocht wellicht doorgegaan.