De situatie van komende nacht lijkt wel iets op die van 12 oktober 1994. Toen werd op de vliegbasis Soesterberg op de gewone meethoogte (1,5 meter) de eerste vorst na het zomerseizoen gemeten.
Synoptische situatie
Grondkaart 12 oktober 1994, 2u LT:
Verwachte grondkaart 12 oktober 2010, 2u LT:
Er zijn wel duidelijke verschillen. In 1994 was een hogedrukgebied juist in opbouw boven west-Europa. Op de 13de lag de kern, ruim 1030 hPa, boven de Britse Eilanden. Momenteel liggen we aan de zuidflank van een retrograads hoog dat vanuit Rusland, via Scandinavië, naar de Noorse Zee is getrokken. Omdat wij ons aan de flank van het hoog bevinden, met een anticyclonale stroming, kunnen we geen windstil weer verwachten.
Waarschijnlijk zal er de hele nacht nog wel 3-4 m/s aan wind staan. Dat is waarschijnlijk teveel om grootschalig mist te laten ontstaan, ook is de luchtkolom verder zeer droog, zodat turbulente menging een effectieve beperking vormt. Wel kunnen een paar mistbanken of een ondiep mistlaagje ontstaan. Die mistvorming zal wel een effectieve rem zetten op de uitstraling in de onderste meters van de atmosfeer. De kans op vorst neemt daardoor af. De nacht duurt ook nog te kort, en de mistvorming begint te laat, dat de top van de mistlaag als stralingsopppervlak gaat fungeren.
Het zal zeker wel frisjes worden, met minima op grote schaal van 2-4 graden. De grootste kans op vorst maakt het noordoosten, waar de minste wind staat. De lucht is daar momenteel ook het droogst, met dauwpunten rond 7 graden, dus de afkoeling zal daar snel gaan. Helaas is daar de kans op mist ook het grootst, juist omdat het zo goed kan afkoelen.
Sterke inversie, hoge T850
Een opvallend detail in deze situatie is de hoge temperatuur op 850 hPa. De sondeoplating van De Bilt van 2 uur afgelopen nacht laat mooi zien dat er sprake is van een sterke inversie. Die is ontstaan door subsidentie, onder de invloed van het hoog dat boven Scandinavië lag de afgelopen dagen.
Sondeoplating De Bilt van 10 oktober 2010, 2 uur LT:
Even aflezen in het diagram leert ons dat de T850 rond +12°C lag. Ondanks de zeer droge lucht, geeft dit toch een aardige 'tegenstraling' van bovenaf, die de afkoeling tegengaat. Komende nacht ligt de T850 lager, zo rond +9°C, dankzij het doorsijpelen van koudere lucht uit het noordoosten omdat het hoog zich westelijker heeft verplaatst. De luchtvochtigheid verandert daarbij weinig. Een koudere atmosfeer boven ons hoofd geeft minder tegenstraling en dus potentieel een lager minimum. Afgelopen nacht, bij de genoemde T850 van 12°C, werd het lokaal 4°C. Komende nacht ligt de T850 zo'n 3 graden lager en er staat onderin mogelijk nog iétsje minder wind.
Veel of weinig wind
Over wind gesproken: hogerop staat duidelijk nog (flink) wat wind, een windkracht 4 op 1,5 kilometer en kracht 7/8 op 5 kilometer hoogte. Hierdoor wordt de atmosfeer ook nog flink gemengd in de verticaal en de afkoeling van de luchtkolom gaat dus vrij traag. Dit was heel anders op de eerdergenoemde 12 oktober 1994. In de sondeoplating van De Bilt van die nacht zien we enerzijds een vergelijkbaar plaatje als hierboven. De atmosfeer is heel droog en er is een sterke inversie, met een T850 van 11°C. Anderzijds staat er wel duidelijk veel minder wind.
Sondeoplating De Bilt van 12 oktober 1994, 2 uur LT:
In het algemeen geldt dat minder wind in de onderste tientallen meters van de atmosfeer ervoor zorgt dat de afkoeling harder gaat. Er is dan nauwelijks sprake van verticale menging van de koude lucht onderin, dicht bij het aardoppervlak, en nog warmere lucht hogerop. Anderzijds zorgt een beetje wind er ook voor dat mistvorming wordt tegengegaan: warme en koude lucht worden gemengd, maar evenzo ook vochtige (bij de grond) en droge lucht (hogerop).
Mist als vriend en vijand
Verder is duidelijk te zien dat er mist ontstond in die nacht. De lijnen van temperatuur en dauwpunt liggen bovenop elkaar in de onderste 50-100 meter. Dit laat mooi zien dat mist geen belemmering hoeft te vormen voor vorst: hier was de mist erg dik, zodat de mistlaag het primaire oppervlak werd dat uitstraalde. De mistlaag koelde dus in zijn geheel af, waardoor ook uiteindelijk de temperatuur op sensorhoogte (1,5 meter) onder nul kwam.
Komende nacht ontstaat waarschijnlijk geen dikke mist, maar wel wat grondmist of een paar mistbanken met een beperkte verticale diepte. Deze mist is niet dik genoeg om zelf te gaan fungeren als stralingsoppervlak, maar houdt wel de uitstraling van het aardoppervlak tegen. Een negatieve factor dus in de kans op vorst.
Samengevat
Komende nacht dus een heldere nacht en een zwak windje, niet meer dan 4 m/s, met sterke uitstraling van het aardoppervlak. De wind is misschien wat veel, er treedt nog aardig wat menging op, maar de lucht is ook erg droog. Niet alleen hogerop, maar ook aan de grond, met momenteel dauwpunten van 7°C in het noordoosten. Klinkt goed, minima rond 2°C zijn ook waarschijnlijk en lokaal kan het nog kouder uitpakken. Maar of de vorstgrens wordt overschreden zal sterk afhangen van de ontwikkeling van mist.
Ontstaat er mist, maar blijft die erg dun en onder de sensorhoogte steken (1,5 meter), dan is de kans op vorst wel reeël. Het aardoppervlak kan dan nog voldoende uitstralen en de sensor heeft zelf nergens last van. Weet de mist beter te ontwikkelen, met een diepte van 5 tot 25 meter, dan is het bekeken: de mist is nog niet dik genoeg om zelf te gaan uitstralen, maar de afkoeling van het aardoppervlak en de luchtlaag erboven wordt wel flink geremd.
Ik neig ernaar om te zeggen dat het niet tot vorst komt, maar een minimum tussen +0,1 en +0,9 lijkt me wel waarschijnlijk. De grootste kanshebbers zijn uiteraard Nieuw-Beerta en de vliegbasis Twenthe, maar Gilze-Rijen of Volkel wil ik ook niet uitsluiten.
Gr. Ben
Synoptische situatie
Grondkaart 12 oktober 1994, 2u LT:
Verwachte grondkaart 12 oktober 2010, 2u LT:
Er zijn wel duidelijke verschillen. In 1994 was een hogedrukgebied juist in opbouw boven west-Europa. Op de 13de lag de kern, ruim 1030 hPa, boven de Britse Eilanden. Momenteel liggen we aan de zuidflank van een retrograads hoog dat vanuit Rusland, via Scandinavië, naar de Noorse Zee is getrokken. Omdat wij ons aan de flank van het hoog bevinden, met een anticyclonale stroming, kunnen we geen windstil weer verwachten.
Waarschijnlijk zal er de hele nacht nog wel 3-4 m/s aan wind staan. Dat is waarschijnlijk teveel om grootschalig mist te laten ontstaan, ook is de luchtkolom verder zeer droog, zodat turbulente menging een effectieve beperking vormt. Wel kunnen een paar mistbanken of een ondiep mistlaagje ontstaan. Die mistvorming zal wel een effectieve rem zetten op de uitstraling in de onderste meters van de atmosfeer. De kans op vorst neemt daardoor af. De nacht duurt ook nog te kort, en de mistvorming begint te laat, dat de top van de mistlaag als stralingsopppervlak gaat fungeren.
Het zal zeker wel frisjes worden, met minima op grote schaal van 2-4 graden. De grootste kans op vorst maakt het noordoosten, waar de minste wind staat. De lucht is daar momenteel ook het droogst, met dauwpunten rond 7 graden, dus de afkoeling zal daar snel gaan. Helaas is daar de kans op mist ook het grootst, juist omdat het zo goed kan afkoelen.
Sterke inversie, hoge T850
Een opvallend detail in deze situatie is de hoge temperatuur op 850 hPa. De sondeoplating van De Bilt van 2 uur afgelopen nacht laat mooi zien dat er sprake is van een sterke inversie. Die is ontstaan door subsidentie, onder de invloed van het hoog dat boven Scandinavië lag de afgelopen dagen.
Sondeoplating De Bilt van 10 oktober 2010, 2 uur LT:
Even aflezen in het diagram leert ons dat de T850 rond +12°C lag. Ondanks de zeer droge lucht, geeft dit toch een aardige 'tegenstraling' van bovenaf, die de afkoeling tegengaat. Komende nacht ligt de T850 lager, zo rond +9°C, dankzij het doorsijpelen van koudere lucht uit het noordoosten omdat het hoog zich westelijker heeft verplaatst. De luchtvochtigheid verandert daarbij weinig. Een koudere atmosfeer boven ons hoofd geeft minder tegenstraling en dus potentieel een lager minimum. Afgelopen nacht, bij de genoemde T850 van 12°C, werd het lokaal 4°C. Komende nacht ligt de T850 zo'n 3 graden lager en er staat onderin mogelijk nog iétsje minder wind.
Veel of weinig wind
Over wind gesproken: hogerop staat duidelijk nog (flink) wat wind, een windkracht 4 op 1,5 kilometer en kracht 7/8 op 5 kilometer hoogte. Hierdoor wordt de atmosfeer ook nog flink gemengd in de verticaal en de afkoeling van de luchtkolom gaat dus vrij traag. Dit was heel anders op de eerdergenoemde 12 oktober 1994. In de sondeoplating van De Bilt van die nacht zien we enerzijds een vergelijkbaar plaatje als hierboven. De atmosfeer is heel droog en er is een sterke inversie, met een T850 van 11°C. Anderzijds staat er wel duidelijk veel minder wind.
Sondeoplating De Bilt van 12 oktober 1994, 2 uur LT:
In het algemeen geldt dat minder wind in de onderste tientallen meters van de atmosfeer ervoor zorgt dat de afkoeling harder gaat. Er is dan nauwelijks sprake van verticale menging van de koude lucht onderin, dicht bij het aardoppervlak, en nog warmere lucht hogerop. Anderzijds zorgt een beetje wind er ook voor dat mistvorming wordt tegengegaan: warme en koude lucht worden gemengd, maar evenzo ook vochtige (bij de grond) en droge lucht (hogerop).
Mist als vriend en vijand
Verder is duidelijk te zien dat er mist ontstond in die nacht. De lijnen van temperatuur en dauwpunt liggen bovenop elkaar in de onderste 50-100 meter. Dit laat mooi zien dat mist geen belemmering hoeft te vormen voor vorst: hier was de mist erg dik, zodat de mistlaag het primaire oppervlak werd dat uitstraalde. De mistlaag koelde dus in zijn geheel af, waardoor ook uiteindelijk de temperatuur op sensorhoogte (1,5 meter) onder nul kwam.
Komende nacht ontstaat waarschijnlijk geen dikke mist, maar wel wat grondmist of een paar mistbanken met een beperkte verticale diepte. Deze mist is niet dik genoeg om zelf te gaan fungeren als stralingsoppervlak, maar houdt wel de uitstraling van het aardoppervlak tegen. Een negatieve factor dus in de kans op vorst.
Samengevat
Komende nacht dus een heldere nacht en een zwak windje, niet meer dan 4 m/s, met sterke uitstraling van het aardoppervlak. De wind is misschien wat veel, er treedt nog aardig wat menging op, maar de lucht is ook erg droog. Niet alleen hogerop, maar ook aan de grond, met momenteel dauwpunten van 7°C in het noordoosten. Klinkt goed, minima rond 2°C zijn ook waarschijnlijk en lokaal kan het nog kouder uitpakken. Maar of de vorstgrens wordt overschreden zal sterk afhangen van de ontwikkeling van mist.
Ontstaat er mist, maar blijft die erg dun en onder de sensorhoogte steken (1,5 meter), dan is de kans op vorst wel reeël. Het aardoppervlak kan dan nog voldoende uitstralen en de sensor heeft zelf nergens last van. Weet de mist beter te ontwikkelen, met een diepte van 5 tot 25 meter, dan is het bekeken: de mist is nog niet dik genoeg om zelf te gaan uitstralen, maar de afkoeling van het aardoppervlak en de luchtlaag erboven wordt wel flink geremd.
Ik neig ernaar om te zeggen dat het niet tot vorst komt, maar een minimum tussen +0,1 en +0,9 lijkt me wel waarschijnlijk. De grootste kanshebbers zijn uiteraard Nieuw-Beerta en de vliegbasis Twenthe, maar Gilze-Rijen of Volkel wil ik ook niet uitsluiten.
Gr. Ben
