*edit* Link naar "directory of open access journals" toegevoegd
Je maakt er wel een beetje een karikatuur van. Het is geen keuze tussen publiceren in Nature/Science, of niet publiceren. Er zijn in mijn vakgebied (natuurkunde/optica) genoeg kwalitatief hoogwaardige open access tijdschriften te vinden (staan vast wel een paar mooie tijdschriften bij:Open Access Journals) Ik vind het wel een sympathiek idee hoewel er wat haken en ogen aan zitten, waarover later meer.
Ik zie een andere probleem met de "Glossy" tijdschriften, en dat is dat jonge wetenschappers onder steeds hogere druk komen te staan om in dergelijke tijdschriften te publiceren omdat het een bijna noodzakelijke voorwaarde is om carrière te maken binnen de universitaire wereld. Dat is schandelijk en wel hierom:
Artikelen in Science en Nature zijn niet per se beter dan artikelen in andere tijdschriften.
Sterker nog, artikelen in deze tijdschriften zijn vaak dikker aangezet, soms zelfs op initiatief van de editor, bevatten daardoor meer overdrijvingen en verleiden auteurs soms tot het maken van claims die eigenlijk niet waargemaakt kunnen worden. Dat heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat het commerciele tijdschriften zijn. Cynisch gezegd gebruiken ze de artikelen om de ruimte tussen de advertenties op te vullen. Controversiele, schreeuwerige artikelen met sterke claims trekken een groter (advertentielezend) publiek. Vorige week nog werd bekend dat in de sociologie, 8 van de 21 onderzoeken gepubliceerd in deze "toptijdschriften" niet reproduceerbaar zijn. In mijn eigen vakgebied heb ik ook artikelen in Nature gezien waarvan je in alle redelijkheid kunt aannemen dat die artikelen niet vanwege de inhoud, maar vanwege de bekendheid van één van de auteurs, of de bekendheid van hun affiliatie (Harvard, MIT,...) zijn gepubliceerd. Ik heb mij daar in het verleden zo boos om gemaakt dat ik vanaf dat moment geweigerd heb om nog langer artikelen voor Nature te reviewen. Ik heb een lange mail gestuurd naar de editor waarin ik een en ander heb uitgelegd. Heel af en toe proberen ze het nog, maar ik blijf halsstarrig weigeren.
Hoe dan ook, het is eigenlijk te zot voor woorden dat wetenschappers zelf ook zijn gaan geloven in het idee dat iemand met een publicatie in Nature of Science een betere wetenschapper is dan degene die dat niet heeft. Jonge wetenschappers voelen deze druk als geen ander.
Het open access initiatief is sympathiek, maar ik zie minstens twee problemen:
(1) Kosten. Weliswaar wordt er beloofd dat de kosten voor het publiceren in open access tijdschriften als kostenpost op de begroting van onderzoeksaanvragen kan worden gezet, maar ik vermoed dat de totale som die je mag aanvragen niet verhoogd zal worden. Dat betekent, in essentie, minder geld voor het onderzoek. Een typisch Nederlandse "oplossing" overigens.
(2) Niet alle landen doen mee. Wetenschappelijke powerhouses als Duitsland, Zwitserland, de USA, Japan, China, doen vooralsnog, en voor zover ik kan achterhalen, niet mee. Dat creeert een ongelijk speelveld voor, alweer, de jonge wetenschapper die wellicht als postdoctorale onderzoeker in de USA wil werken, maar bij de sollicitatie moet concurreren met Chinese, Japanse, Amerikaanse collega's die wellicht wél artikelen in deze tijdschriften op hun naam hebben staan. De landen die wel meedoen zijn: Oostenrijk, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Polen, Slovenië, Italie en Zweden en de ERC (European Research Council). Eigenlijk is dit initiatief te klein, hoewel het verrassend is dat Nederland (Elsevier!) wel meedoet. Duitsland doet kennelijk niet mee, wellicht omdat het grote wetenschappelijke uitgeverijen heeft (Springer/Nature). Ik acht de kans dat de USA ooit mee gaat doen heel klein. Hoe doen ook, ik vraag me af of de landen die het initiatief hebben genomen samen sterk genoeg zijn om een vuist te maken tegen de uitgeverijen en open access (en tevens géén abonnementskosten meer voor bibliotheken) kunnen afdwingen.
Paul